Demansı Olan Biri Düştüğünde Yapılacaklar

Düşme kişi ve yakınındaki herkes için korkutucu olabilir. Sakin kalın ve öncelikle güvenliğe odaklanın. Kişi ne olduğunu açıklayamıyor ya da neresinin acıdığını söyleyemiyor diye yaralanmadığını varsaymayın.

Düşmeden hemen sonra ne yapmalıyım?

Kişinin uyanık olup olmadığını, yaralanmış ya da rahatsız görünüp görünmediğini ve her zamanki gibi yanıt verip veremediğini kontrol edin. Onu acele ettirerek ayağa kaldırmayın ya da kendiniz kaldırmaya çalışmayın. NHS, kafa, sırt, boyun ya da kalçası yaralanmış olabilecekse, ciddi bir yaralanma varsa ya da kişi kalkamıyorsa acil yardım gerektiğini belirtiyor.

• Bu ciddi belirtilerden biri olabilecekse yerel acil servisleri arayın. Çağrı görevlisinin talimatlarını izleyin.
• Yardım beklerken kişiyi rahat ve sıcak tutun. Ciddi bir yaralanmadan şüpheleniyorsanız ya da hareket ettirmenin güvenli olup olmadığından emin değilseniz taşımayın.
• Mümkünse yanında kalın. Kısa ve sakin sözcükler kullanın. Ne olduğunu sorgulamayın ya da ayağa kalkmasında ısrar etmeyin.
• Kişi ağrılıysa, yaralıysa ya da rahatsızsa ama acil bir tehlike yoksa, yerel acil tıbbi danışmanlığa ya da sağlık uzmanına rehberlik için başvurun.

Kişiyi tek başınıza taşımaya ya da kaldırmaya çalışmayın. Düşmeler için bir bakım planı varsa, yalnızca şu anda olanlara uyduğunda izleyin; kişi ciddi biçimde yaralanmış olabilirse acil yardım alın.

Kişi kalkabilecek gibi görünürse ne yapmalıyım?

Kişiyi acele ettirmeyin. Nasıl hissettiğini ve yardım isteyip istemediğini sorun. Kendini yaralanmamış hissediyorsa ve olağan destekle, kaldırılmadan kalkabiliyorsa zaman tanıyın ve yakınında durun. Ağrı hissederse, baş dönmesi olursa ya da yapamazsa durun. Emin değilseniz, nasıl yapılacağını size gösterilmemiş bir hareketi denemek yerine bir sağlık uzmanına danışın.

NHS, kalktıktan sonra zaman ayırmayı ve dinlenmeyi öneriyor. Kendi kendine yapılan yönergeler, kalkabilecek durumda olan kişi içindir; düşmüş birini çekmek ya da taşımak için bir neden değildir. Kişinin hareketliliği, dengesi ve sağlık ihtiyaçları farklıdır.

Yaralanma göremesem bile doktora başvurmalı mıyım?

Evet. Alzheimer’s Society, yaralanmış olduğunu düşünmeseniz bile düşmeden sonra kişinin aile hekimiyle konuşmanızı öneriyor. Bir kafa darbesi, ağrı, yeni karışıklık, halsizlik, baş dönmesi ya da kişinin olağan davranışından bir değişiklik fark ettiyseniz, aradığınızda bunu belirtin. Tıbbi değerlendirmenin gereksiz olduğuna karar vermek için bir web sitesi kontrol listesi kullanmayın.

Kafa yaralanması olduysa, bir klinisyenin ya da yerel acil bakım hizmetinin tavsiyesini izleyin. NHS kafa yaralanması rehberi, acil dikkat gerektiren belirtileri anlatır. Kişi birdenbire karışırsa, çok uyuklarsa, kusarsa ya da akut biçimde kötü görünürse, rutin bir randevuyu beklemek yerine acil yardım isteyin.

Sağlık uzmanına yardımcı olabilecek bilgiler neler?

Acil ihtiyaçlar giderildikten sonra, kişinin izniyle paylaşmak üzere birkaç gözlemi yazın:

• düşmenin ne zaman ve nerede olduğu, biliniyorsa;
• düşmeden hemen önce kişinin ne yaptığı;
• düşmenin görülüp görülmediği ve kişinin kafasını çarpmış olabileceği;
• fark ettiğiniz ağrı, yaralanma ya da değişiklik;
• bildiğiniz son sağlık, hareketlilik, rutin ya da ilaç değişiklikleri.

Kişinin neden düştüğünü tahmin etmek yerine ne gördüğünüzü anlatın. Bir not bir konuşmayı destekleyebilir; nedeni teşhis etmez. Ciddi bir yaralanma ya da ani bir değişiklik olasıysa, kayıt tutmayı tamamlamak yerine önce yardım alın.

Takipte neyi sormalıyım?

Bir klinisyen, kişinin bir değerlendirmeye ihtiyacı olup olmadığına ve sonrasında nelere dikkat edileceğine karar verebilir. NHS, düşme değerlendirmesinin kas gücü, göz, işitme, ilaçlar ve ev düzenlemelerini gözden geçirebileceğini belirtiyor. Şunları sorabilirsiniz:

• Belirgin bir yaralanma olmasa bile kişinin bu düşmeden sonra muayeneye ihtiyacı var mı?
• Hangi değişiklikler ya da belirtiler acil yardım gerektirmeli?
• Denge, görme, işitme, ağrı ya da ilaçlar gözden geçirilmeli mi?
• Bir düşme hizmeti ya da iş terapisti hareketliliği ya da ev ekipmanını değerlendirmeye yardımcı olabilir mi?
• Kişi ya da aile, bir daha düşme olursa kimle iletişime geçmeli?

Klinisyene bildiklerinizi ve bilmediklerinizi anlatın. Düşme tanıksız olduysa bunu söyleyin; nasıl olduğunu tahmin etmeyin. Bir web sayfasına dayanarak bir ilacı durdurmayın, yürüme yardımcısı satın almayın ya da ekipman kurmayın. Doğru destek kişinin sağlığına, hareketliliğine, evine ve isteklerine bağlıdır.

Bir daha düşmeyi nasıl düşünebiliriz?

Acil tıbbi kaygılar giderildikten sonra, kişinin ortamında ve rutininde neler olduğunu düşünün. Dolu bir yol, aydınlatmadaki bir değişiklik ya da tanıdık olmayan bir güzergâh ilgili olabilir; ama tek bir tehlikenin düşmeye neden olduğunu varsaymayın. Kişiye ne fark ettiğini ve alanı kullanmayı neyin kolaylaştıracağını sorun. Kişi düşmeyi hatırlayamaz ya da anlatamazsa, ayrıntılar için ısrar etmeden gözlemlediklerinizi paylaşın. Zamanı, yeri, ayakkabıyı, aydınlatmayı, etkinliği ve olağan hareketinden ya da davranışından bir değişikliği not edin. Kısa bir kayıt, klinisyenin örüntüleri aramasına yardımcı olabilir; nedeni belirlemez.

Ev güvenliği rehberimiz oda oda kontrolleri ele alır. Düşme banyo sırasında olduysa, banyo rehberimize bakın. Bir doktor, iş terapisti ya da yerel düşme hizmeti bireysel kaygıları değerlendirebilir ve uygun değişiklikleri önerebilir. Yalnızca bu sayfaya dayanarak ekipman kurmayın ya da reçeteli bir ilacı değiştirmeyin.

Bir düşme, kişinin neyi yapıp neyi yapamadığını tek başına göstermez. Destek kararlarında kişiyi katılımcı tutun ve yerel bakım ekibinin tavsiyesini izleyin.