ሰብ ዝተመርመረ ዴመንሺያ ምስ ወደቐ እንታይ ክግበር?

ምውዳቕ ንሰብን ንኣጠገብ ዘለዉን ዝሰግእ ክኸውን ይኽእል። ሰላም ኩን፡ ቀንዲ ድሕነት ኣብ ምርግጋጽ ኣተኩር። ሰብ ብዛዕባ ዝረኣዮ ክገልጽ ዘይኽእል እንተ ኮነ ወይ ቦታ ሕማም ክነግር ዘይኽእል እንተ ኮነ ዘይጎድአ ኢሉ ኣይትግመት።

ድሕሪ ምውዳቕ እንታይ ክገብር?

ሰብ ንቕሓት ኣለዎ ድዩ፡ ሕማም ወይ ጸገም ዘለዎ ድዩ፡ ከምቲ ዝለመዶ ምላሽ ይህብ ድዩ ተመልከት። ብቕልጡፍ ኣይትኣቱ ወይ ብኢድካ ኣይትልዕሎ። NHS ይብል ሰብ ርእሱ፡ ድሕሪ፡ ኣንገቱ፡ ዳሌኡ ዝጎድአሉ ወይ ካልእ ዝለዓለ ጉድኣት ዘለዎ ወይ ክንሳእ ዘይክእል እንተ ኮነ ድንገተኛ ሓገዝ ይድለ።

• ብኣካባቢኻ ድንገተኛ ኣገልግሎት ድወል ካብቲ ዝኾነ ቅኑዕ ምልክት እንተ ኣሎ። መምርሒ ኣገልጋሊ ተኸተል።
• ሰብ ብሙቐትን ብምዕቃልን ዕቀቦ ሓገዝ ክጽበ። ብዝኸበደ ጉድኣት እንተ ተጠርጢርካ ወይ ብሰላም ምዃኑ ዘይፈልጥ እንተ ኮንካ ኣይትንቀሳቐሶ።
• ምስኡ ክትጸንሕ ድማ ድኣ እንተ ኽኢልካ። ቀሊል ቃላት ብሓጺሩ ተጠቐም። ብዝኸሓደ ምውዳቕ ኣይትሕተቶ ወይ ክቕውም ኣይትግደዶ።
• ሰብ ሕማም ወይ ጸገም ዘለዎ ግን ዝኾነ ናይ ጽልዋ ሓደጋ እንተ ዘይኮነ፡ ናብ ሙያዊ ጥዕና ወይ ናይ ቅልጡፍ ሕክምና ኣገልግሎት ተራኸብ።

ሰብ ብቐሊሉ ክንሳእ ዘይኽእል ምዃኑ ብኢድካ ኣይትትብዓ። ብዝኾነ ፍሉይ ጉድኣት ዘይብሉ ንተዋሳኢ ኣገባብ ድጋፍ ዘሎ እንተ ኮነ፡ ክገልጽ እንተ ዘይኮነ ብዝተመልከተ ቦታ ተሓለዎ። ዝሓመመ ዓቕሚ ክንሳእ ኣብ ዝኾነ ድልየት ብዘይ ክንክን ኣይትንሳእዎ።

ሰብ ክንሳእ ዝኽእል እንተ ኮነ እንታይ?

ሰብ ኣይትትብዕ። ብዛዕባ ሕማሙ ሕተቶ፡ ሓገዝ ድልየት ድዩ ሕተት። ብዘይ ሕማም ክነሱ ዝኽእል እንተ ኮነ፡ ብልምዲ ዝለመዶ ሓገዝ ብዘይ ምልዓል ክኸውን ድማ ነቲ ሰብ ብጊዜ ሃብ ቅርቡ። ሕማም፡ ዝኾነ ጉዳይ ሓሳብ ወይ ዝኸበደ ምንቅስቓስ እንተ ኮነ ደው በል። ንዘይትፈልጦ ኣገባብ ምልዓል ብዘይ ምርኣይ ኣይትፈትን፤ ምስ ሙያዊ ጥዕና ተዘራረብ።

ምኽሪ NHS ብዛዕባ ምንሳእ ድሕሪ ምውዳቕ ዕረፍትን ግዜን ይመክር። እቲ መምርሒ ንሰብ ዝኽእል ከም ዝኸውን ንእሽቶ ኣገባብ ይሃብ፤ ንሰብ ዝወደቐ ንምውሳድ ወይ ንምውሳድ ግን ኣይኮነን። ሓይሊ፡ ሰብ ሰብ ዝኽእሎ ድልየት ከም ዝፈላለ ኣስተውዕል።

ሙያዊ ምኽሪ ንሰብ ክፈልጥ ዘሎ ጉድኣት ዘይብሉ እንተ ኮነ ክሓተት ድዩ?

እወ። ማህበር Alzheimer’s Society ምስ ሓኪም ሰብ ድሕሪ ምውዳቕ ክዝረብ ይመክር፡ ሰብ ዝጎድኣ ኣይመሰለኩን ብዘይ ምባል። ርእሲ ዝኣመሰለ ጸገም፡ ሕማም፡ ሓድሽ ግርጭ፡ ድኻም፡ ጭንቀት ወይ ካብ ልምዱ ዝፈለየ ባህርያ እንተ ዘሎ ኣብ ምድዋል ንዘርዝሮ። ብድሕረ ገጽ ዝረኣኻዮ ምርመራ ዘይድለዮ ኢልካ ኣይትወስን። ምኽሪ NHS ብዛዕባ ጉድኣት ርእሲ ድማ ጉድኣት ርእሲ ዝገልጽ ምልክታት ቅልጡፍ ሓገዝ ከም ዝደሊ ይሕብር።

ንሓኪም ዝሕግዝ ሓበሬታ እንታይ ኢዩ?

ቅልጡፍ ኣድላይነት ምስ ተሓዘ ድሕሪኡ ጥራይ ኣብ ምክፋል ሰብ ብምፍቃድ ሓደ ሓደ ርኢቶ ጽሓፍ፦

• መዓስን ኣበይን ምውዳቕ ከም ዝተፈጸመ፡ ዝፈለጥካዮ እንተ ኮነ፤
• ሰብ ቅድሚ ምውዳቕ እንታይ ይገብር ከም ዝነበረ፤
• ምውዳቕ ብሓደ ዝርኣየ ዲዩ ዘይርኣየ ዲዩ፡ ሰብ ርእሱ ኣጋጭሙ ዲዩ ዘይጋጠመ፤
• ዝረኣኻዮ ሕማም፡ ጉድኣት ወይ ለውጢ፤
• ዝፈለጥካዮ ናይ ቅርቢ ለውጢ ጥዕና፡ ምንቅስቓስ፡ መደብ ወይ መድሃኒት።

ዝርኣኻዮ ግለጽ፡ ንምኽንያት ምውዳቕ ብግምት ኣይትምልክት። ጽሑፍ ናይ ዘራረብ ይሕግዝ እምበር ምኽንያት ኣይትፈልጦ። ቅልጡፍ ኣድላይነት ዘይትፈልጦ እንተ ኮነ ቅድሚ ምጽሓፍ ሓገዝ ርከብ።

ኣብ ክትትል ክሕተት ዝኽእል እንታይ?

ሓኪም ሰብ ግምገማ ክድለዮ ይኽእል ዲዩ ይውስን፡ ድሕሪኡ ድማ እንታይ ክጽበ ከም ዝኽእል ይሕብር። NHS ይብል ግምገማ ምውዳቕ ጥንካረ፡ ዓይኒ፡ ስምዒት ነብሪ፡ መድሃኒትን ቤት ምስልሳልን ክርእይ ይኽእል። ክትሕቶም ትኽእል፦

• ድሕሪ እዚ ምውዳቕ ምርመራ ይደሊ ድዩ፡ ጉድኣት ዘይርኣየ እንተ ኮነ?
• እንታይ ዓይነት ለውጢ ወይ ምልክታት ቅልጡፍ ሓገዝ ክሕትት ይኽእሉ?
• ጥርዓን፡ ዓይኒ፡ ስምዒት ነብሪ፡ ጭንቀት ወይ መድሃኒት ክፍተሽ ይደሊ ድዩ?
• ሓኪም ምንቅስቓስ ወይ መሳርሒ ቤት ክገምግም ዝኽእል ኣገልግሎት ኣለዎ ድዩ?
• ካልእ ምውዳቕ እንተ ተፈጺሙ ሰብ ወይ ስድራቤት ክኸይድ ዝኽእል መን ኢዩ?

እቲ ዝፈለጥካዮ ከም ዘይፈለጥካዮ ንሓኪም ንገሮ። ምውዳቕ ዝረኣዮ ዘይነበረ እንተ ኮነ፡ ከመይ ከም ዝተፈጸመ ብግምት ኣይትዛረብ። ብድረ ገጽ ተመርኮስካ መድሃኒት ኣይትቕይር፣ ሓገዝ ሓደ መሳርሒ ኣይትግዛእ፡ ወይ ዝተኸለ ዕዳጋ ኣይትትክል። ዝኾነ ሓገዝ ብጥዕና ሰብ፡ ምንቅስቓሱ፡ ቤቱን ፍቓዱን ይምካሕ።

ዳግማይ ምውዳቕ ብኸመይ ክሓስብ?

ቀንዲ ጸገም ምስ ተፈትሐ፡ ኣብ መደብ ዕለታዊ ኩነታትን ቦታን ሓስብ። ዓጋም ምንቕቓቕ፡ ለውጢ ብርሃን ወይ ዘይለመድካዮ መገዲ ኣገዳሲ ክኸውን ይኽእል፤ ግና ሓደ ኣደጋ ምውዳቕ ኣስኣሰሎ ብዘይ ምባል። ሰብ ዝረኣዮ ክነግረካ ሕተቶ፡ ቦታ ንምቕላል ዝሓሸ ዝብል ሓበሬታ ክፈልጥ ይኽእል።

ንሰብ ናብ ዝርዝር ክትጽንቕ ዘይትድርኽ። ድሕሪ ምውዳቕ ዝነበረ ዓይነት ግዜ፡ ቦታ፡ ጫማ፡ ብርሃን፡ ስራሕን ካብ ዝለመዶ ዝፈለየ ንቕንቅሳን ጽሓፍ። ሓደ ብጹእ ሓበሬታ ንሓኪም ንቦታ ዝኸውን ዓይነት ክፈልጥ ይሕግዝ፡ ምኽንያት ግን ኣይሓውስን።

መምርሒ ድሕንነት ገዛ ክፍሊ ብክፍሊ ምርመራ ኣለዎ። ምውዳቕ ኣብ ምትሓጽባ ዝተኻየደ እንተ ኮነ፡ መምርሒ ምሕጻብ ርኣይ። ሓኪም፡ ሓኪም ኣብ ሓገዝ ምንቅስቓስ ዝሰርሕ ወይ ኣገልግሎት ምውዳቕ ብሓደ ብሓደ ጉዳይ ክምርምር ይኽእሉ። ብዘይ ምስልምሳል ሓደ መሳርሒ ወይ መድሃኒት ዝተመደበ ኣይትቕይር።

ምውዳቕ ብርእሱ ብዘይ ዝኾነ ዓቕሚ ሰብ ከመይ ምዃኑ ኣይሓበርን። ሰብ ብዛዕባ ሓገዝ ውሳነ ብዘመዓራርጽ፡ መምርሒ ቡድን ክንክን ብዝኣመነ ተኸተል።