Tokanga

Ko e Hā ʻa e Meʻa ke Fai Hili ʻa e Hinga ʻa ha Tokotaha ʻoku ʻi ai ʻa e Dementia

Kuo fakalelei Lau ʻi he miniti 7Ko e tohi ʻa e kulupu ʻo Golden Moments · Ko e founga ʻo hotau tohi

Ko e tali nounou

Hili ʻa e hinga, malolo, sivi pe ʻoku mamahi pe ʻoku ʻi ai ha konga kuo fasi, pea ʻoua ʻe vave ke hiki hake ʻa e tokotaha. Kumi ʻa e tokoni fakavave kapau ʻoku ʻi ai ha manavahē ʻo e fasi ʻo e ʻulu, tua, faʻa pe ʻi he kiʻi ʻulu-kuʻu, pe kapau ʻoku ʻikai lava ke hiki hake. Neongo ʻe lelei ʻa e tokotaha, fetuʻutaki ki ha kau faʻu moʻui ke nau tokoni, pea vakai ki he ngaahi meʻa ʻe lava ke ʻi ai ha tokoni.

  • Sivi pe ʻoku ʻi ai ha konga kuo fasi pe mamahi, ka ʻoua ʻe vave ke hiki pe toʻo hake ʻa e tokotaha.
  • Kumi ʻa e tokoni fakavave kapau ʻoku ʻi ai ha manavahē ʻo e fasi ʻo e ʻulu, tua, faʻa, pe kiʻi ʻulu-kuʻu, pe ʻoku ʻikai lava ke hiki hake.
  • ʻOua ʻe feinga ke toʻo ʻa e tokotaha ʻaʻaku pē; tauhi ia ke ʻi he fiemālie mo mafana ʻi he taimi ʻoku ke kumi ai ʻa e tokoni.
  • Fetuʻutaki ki ha kau faʻu moʻui hili ha hinga, neongo ʻikai ʻi ai ha fasi ʻoku ʻaʻaʻa.
  • Hili ʻa e ngaahi fiemaʻu vave, tohi ʻa e meʻa kuo hoko pea fehuʻi ki he muimui ʻi he taimi kahaʻu.
ʻI he peesi ni (6 ngaahi vahe)
  1. Ko e hā ʻa e meʻa ke fai muʻa ʻi he hinga?
  2. Ko e hā ʻa e founga kapau ʻoku hangē ʻoku lava ke tuʻu ʻa e tokotaha?
  3. ʻE totonu nai ke u fetuʻutaki ki ha tokotaha moʻui neongo ʻe ʻikai ke u mamata ki ha fasi?
  4. Ko e hā ʻa e fakamatala ʻe lava ke tokoni ki he kau faʻu moʻui?
  5. Ko e hā ʻa e ngaahi fehuʻi ʻe totonu ke u ʻeke ʻi he muimui?
  6. Ko e hā ʻa e founga ke tau fakakaukau ai ki ha hinga foʻou?

ʻE lava ke manavahē ʻaupito ʻa e hinga ki he tokotaha mo e niʻihi ʻoku ʻi ai. Malolo mo fakatokanga ki he malu ʻaki ʻaʻaku. ʻOua ʻe fakaʻuhinga ʻe ʻikai ke fasi ʻa e tokotaha koeʻuhi ʻoku ʻikai lava ke ne fakamatala ʻa e meʻa kuo hoko pe ko e feituʻu ʻoku mamahi ai.

Ko e hā ʻa e meʻa ke fai muʻa ʻi he hinga?

Sivi pe ʻoku ʻi he loto-ʻaʻana ʻa e tokotaha, pe ʻoku ne fasi pe ʻoku ʻikai lelei, pea mo e lava ke ne tali hangē ko e taimi kotoa. ʻOua ʻe vave ke tuʻu hake ia pe toʻo ia ʻaʻaku. ʻOku pehē ʻe he NHS ʻoku fiema’u ʻa e tokoni fakavave kapau ʻoku ʻi ai ha manavahē ʻo e fasi ʻo e ʻulu, tua, faʻa pe kiʻi ʻulu-kuʻu, pe ha fasi lahi kehe, pe kapau ʻoku ʻikai lava ke tuʻu ʻa e tokotaha.

  • Fetuʻutaki ki he tokoni fakavave kapau ʻoku ʻi ai ha ʻaʻaʻa ʻo e ngaahi fakaʻilo mamafa ko iá. Muimui ʻi he ngaahi fakatotonu ʻa e kau tokoni.
  • Tauhi ʻa e tokotaha ʻi he fiemālie mo mafana ʻi he taimi ʻoku ke kumi ai ʻa e tokoni. ʻOua ʻe toʻo ia kapau ʻoku ke manavahē ʻa e fasi lahi pe ʻoku ʻikai ʻiloa ʻoku malu.
  • Tuʻu ofi kapau ʻoku lava. Fakaʻaongaʻi ʻa e lea nounou mo mahino. ʻOua ʻe fehuʻi ki he meʻa kuo hoko pe fakamālohi ʻa e tokotaha ke ne tuʻu.
  • Kapau ʻoku mamahi, fasi pe ʻoku ʻikai lelei ka ʻoku ʻikai ha ngaahi meʻa ʻoku ʻi he taimi ni, fetuʻutaki ki he tokoni moʻui ʻo e feituʻu pe ki he kau faʻu moʻui ʻa e tokotaha ke nau tataki.

ʻOua ʻe feinga ke toʻo pe ʻave ʻa e tokotaha ʻaʻaku pē. Kapau ʻoku ʻi ai ha palani-tokanga ki he hinga, muimui ki ai pea kapau ʻoku fe’unga mo e meʻa ʻoku hoko ʻi he taimi ni; kumi ʻa e tokoni fakavave kapau ʻoku ʻi ai ha manavahē ʻo e fasi lahi.

Ko e hā ʻa e founga kapau ʻoku hangē ʻoku lava ke tuʻu ʻa e tokotaha?

ʻOua ʻe vave ki he tokotaha. Fehuʻi pe ko e hā ʻene haʻisia pe ʻoku fie tokoni. Kapau ʻoku hangē ʻoku ʻikai ke ne mamahi pea ʻoku lava ke tuʻu ʻaki ʻene tokoni ʻaʻane ʻikai ko e toʻo-hake, foaki ha taimi pea nofo ofi. Kapau ʻoku mamahi pe ʻoku ʻikai lava ke ne fai, ʻoua ʻe feinga ke tuʻu hake. Kapau ʻoku ʻikai ʻiloa ʻa e ngāue, fehuʻi ki ha kau faʻu moʻui ʻi he ʻikai ke ke feinga ha liliu ʻaki ha founga ʻoku ʻikai ke ke ʻiloa.

ʻOku fakahā ʻe he NHS ʻoku fiema’u ke malolo mo mohu ʻi hono tuʻu hake. Ko e tataki ʻo e tokoni ʻi he tokotaha ʻoku lava ke tuʻu ʻi hono ʻaʻane; ʻoku ʻikai ko ha fakamaʻu ke toʻo pe ʻave ha tokotaha kuo hinga. ʻOku ʻi ai ha ngaahi tokanga kehe ʻi he mālohi, malu pe moʻui ʻa e tokotaha.

ʻE totonu nai ke u fetuʻutaki ki ha tokotaha moʻui neongo ʻe ʻikai ke u mamata ki ha fasi?

ʻIo. ʻOku fakatokanga ʻe he Alzheimer’s Society ke talanoa ki he GP ʻa e tokotaha hili ʻa e hinga, neongo ʻe ʻikai ke ke manatu ʻoku mamahi. Kapau kuo ke mamata ki ha ʻaʻa ʻo e ʻulu, mamahi, ʻuʻuʻu foʻou, malolo-ʻaʻaʻa, ʻuʻuʻu ʻo e ʻulu, pe ha liliu mei he founga ʻo e tokotaha, fakahā ia ʻi he taimi ʻoku ke telefoni ai. ʻOua ʻe fakaʻaongaʻi ʻa e lisi ʻi he initaneti ke fakamaau ʻoku ʻikai fiema’u ha sivi moʻui.

Kapau ʻoku ʻi ai ha fasi ʻo e ʻulu, muimui ʻi he fakatotonu mei ha kau faʻu moʻui pe ko ha tokoni fakavave-ngaahi. Ko e tohi ʻa e NHS ki he fasi ʻo e ʻulu ʻoku fakahā ai ʻa e ngaahi fakaʻilo ʻoku fiema’u ha tokoni vave. Kapau ʻoku vave ʻaupito ʻa e ʻuʻuʻu pe ʻuʻuʻu-hake, tuʻu-ʻi, kiʻi ʻuʻuʻu fakavave, pe ʻoku ʻikai lelei fakafokifā, kumi ʻa e tokoni vave ʻoua ʻe fakatali ki ha taimi fakataha ʻoku ʻi ai ʻa e taimi.

Ko e hā ʻa e fakamatala ʻe lava ke tokoni ki he kau faʻu moʻui?

Hili ʻa e ngaahi fiemaʻu vave, tohi ʻa e ngaahi sivi nounou ke fakahā ki he kau faʻu moʻui ʻa e tokotaha, pea ko e loto ʻa e tokotaha ia:

  • ʻa e taimi mo e feituʻu ʻo e hinga, kapau ʻoku ʻiloa;
  • ʻa e meʻa ne fai ʻe he tokotaha kimuʻa pe ʻi he hinga;
  • pe ko e hinga ne mamata ki ai ʻa ha tokotaha, pe ko e ʻulu kuo fasi;
  • ʻa e mamahi, fasi, pe liliu kuo ke mamata ki ai;
  • ʻa e liliu foʻou ʻi he moʻui, malolo, founga-moʻui pe mohu ʻoku ke ʻiloa.

Fakahā ʻa e meʻa kuo ke mamata ki ai, ʻoua ʻe fakaʻuhinga ʻa e ʻuhinga ʻo e hinga. Ko ha tohi nounou ʻe lava ke tokoni ki he talanoa, ka ʻoku ʻikai ko e fakamaau ʻo e ʻuhinga. Kapau ʻoku lava ke hoko ha fasi lahi pe ha liliu vave, ʻoku totonu ke tokoni muʻa ʻi he tohi.

Ko e hā ʻa e ngaahi fehuʻi ʻe totonu ke u ʻeke ʻi he muimui?

ʻE lava ke tokoni ʻe he kau faʻu moʻui ke nau fakakaukau pe ʻoku fiema’u ha sivi ʻi he hinga ni, pea ko e hā ʻa e meʻa ke vakai ki ai hili ai. ʻOku pehē ʻe he NHS ʻe lava ke kau ʻi he sivi ʻo e hinga ʻa e malohi, mata, telinga, mohu mo e ngaahi liliu ʻi he fale. ʻE lava ke ke fehuʻi:

  • ʻOku fiema’u nai ʻa e tokotaha ke sivi hili ʻa e hinga ni, neongo ʻikai ʻi ai ha fasi ʻoku ʻaʻaʻa?
  • ʻOku ʻi ai nai ha ngaahi liliu pe fakaʻilo ʻe totonu ke ʻomi ai ʻa e tokoni vave?
  • ʻE totonu nai ke vakai ki he malu-ʻi-tuʻu, mata, telinga, mamahi pe mohu?
  • ʻE lava nai ke tokoni ha kautaha fakatuʻuloa-hinga pe ko ha tokotaha ngāue-moʻui ke sivi ʻa e malava ʻi he ngāue pe ʻa e meʻa ki he fale?
  • Ko hai ʻe totonu ke fetuʻutaki ki ai ʻa e tokotaha pe ʻa e fāmili kapau ʻe toe hoko ha hinga?

Fakahā ki he kau faʻu moʻui ʻa e meʻa ʻoku ke ʻiloa mo ʻoku ʻikai ke ke ʻiloa. Kapau na’e ʻikai ha tokotaha ne mamata ki he hinga, fakahā ia ʻoua ʻe fakaʻuhinga ʻa e founga ne hoko ai. ʻOua ʻe toʻo mohu, ngāue ʻaki ha meʻa-tokoni fakaʻalu, pe fakatu’u ʻa e meʻa-tokoni ʻi he tohi pē. Ko e tokoni ʻoku totonu ʻoku tuʻu ʻi he moʻui ʻa e tokotaha, malava, fale, mo e fili ʻa e tokotaha.

Ko e hā ʻa e founga ke tau fakakaukau ai ki ha hinga foʻou?

Hili ʻa e ngaahi palopalema vave ʻo e moʻui, fakakaukau ki he meʻa ne hoko ʻi he feituʻu mo e founga ʻaho. Ko ha hala ʻoku fu’u ʻi ai ʻa e ngaahi meʻa, ko ha liliu ʻo e maama, pe ko ha hala ʻoku ʻikai ʻiloa ʻe lava ke fakafeʻunga, ka ʻoua ʻe fakaʻuhinga ʻoku ʻi ai ha meʻa pe ʻe taha ne fakatupu ʻa e hinga. Fehuʻi ki he tokotaha ʻa e meʻa kuo ne sio ki ai pe ko e hā ʻe faingofua ange ai ke ne ngāue ʻaki ʻa e feituʻu. Kapau ʻoku ʻikai lava ke ne manatu pe fakamatala ʻa e hinga, fakahā ʻa e meʻa kuo ke mamata ki ai ʻoua ʻe fakamālohi ke ne fakamatala ʻa e ngaahi meʻa lahi. Tohi ʻa e taimi, feituʻu, tafa-vaʻe, maama, ngāue mo ha liliu mei he founga ʻo ʻene fe-ʻalu pe ngāue. Ko ha lekooti nounou ʻe lava ke tokoni ki he kau faʻu moʻui ke nau sivi ʻa e ngaahi kakai, ka ʻikai ke fakaʻiloa ʻe ia ʻa e ʻuhinga.

Ko e tohi ʻo e malu ʻi he fale ʻoku ʻi ai ʻa e sivi ʻi he potu kotoa. Kapau na’e hoko ʻa e hinga ʻi he taimi ʻo e kaukau, vakai ki he tohi ʻo e kaukau. Ko e fakatotonu, ko e tauhi-ngāue, pe ko e kau tokoni ʻo e hinga ʻi ho feituʻu ʻe lava ke nau sivi ʻa e ngaahi palopalema makehe pea fakanofo ʻa e ngaahi liliu ʻoku fe’unga. ʻOua ʻe fakatu’u ʻa e meʻa-tokoni pe liliu ha mohu ʻaki ʻa e tohi ni pē.

ʻOku ʻikai ko e hinga pē ʻe fakahā ʻe ia ʻa e meʻa ʻe lava pe ʻe ʻikai ke lava ʻe he tokotaha. Tauhi ia ke ne kau ʻi he filifili ʻo e tokoni, pea muimui ʻi he fakatotonu ʻo e kau tokanga ʻi ho feituʻu.

Ngaahi fehuʻi ʻoku faʻa hā

Ko e hā ʻoku totonu ke u fai hili pē ʻa e hinga ʻa ha tokotaha ʻoku ʻi ai ʻa e dementia?

Malolo, sivi pe ʻoku fasi pe ʻoku ʻikai lelei ʻa e tokotaha, pea ʻoua ʻe vave ke ne tuʻu hake. Kumi ʻa e tokoni fakavave kapau ʻoku ʻi ai ha manavahē ʻo e fasi lahi pe kapau ʻoku ʻikai lava ke ne tuʻu. Kapau ʻoku ke loto-mamafa pe ʻikai ʻilo ʻa e meʻa ke fai, fetuʻutaki ki ha tokoni moʻui fakavave ʻo e feituʻu.

Ko e hā ʻa e taimi ke ke fetuʻutaki ai ki he tokoni fakavave?

Fetuʻutaki ki he tokoni fakavave ʻi ho feituʻu kapau ʻoku ʻi ai ha manavahē ʻo e fasi ʻo e ʻulu, tua, faʻa pe kiʻi ʻulu-kuʻu, kapau ʻoku ʻi ai ha fasi lahi kehe, pe kapau ʻoku ʻikai lava ke tuʻu ʻa e tokotaha. Muimui ʻi he ngaahi fakatotonu ʻa e kau tokoni ʻi he telefoni.

ʻOku totonu nai ke u toʻo hake ʻa e tokotaha mei he fu'u-papa?

ʻOua ʻe feinga ke toʻo ia koe pē. Tauhi ia ke ʻi he fiemālie mo mafana ʻi he taimi ʻoku ke kumi ai ʻa e tokoni. Kapau ʻoku ʻikai ʻiloa pe ʻoku fasi, fetuʻutaki ki ha kau faʻu moʻui muʻa ʻi he fakahoko ʻo ha ngāue ke fakalaka.

Kapau ʻoku hangē ʻoku lelei ʻa e tokotaha hili ʻa e hinga?

Fakahā ki he fakatotonu pe kau faʻu moʻui ʻa e tokotaha ʻa e hinga, neongo ʻikai ʻi ai ha fasi ʻoku ke mamata ki ai. ʻE lava ke nau fakahā pe ʻoku fiema'u ʻa e sivi.

Ko e hā ʻa e founga ke tau fakaʻiiki ai ʻa e faingamālie ʻo ha hinga foʻou?

Hili ʻa e ngaahi palopalema ʻo e moʻui vave, tohi ʻa e meʻa ʻoku hoko ki mu'a ʻi he hinga pea vakai ki he ngaahi liliu ʻe lava ke fai mo ha kau faʻu moʻui. Ko e [tohi ʻo e malu ʻi he fale](/caregiving/home-safety/) ʻoku ʻi ai ha sivi ʻi he potu kotoa.

Ngaahi mataʻitohi

ʻOku mau fehokotaki ki he ngaahi kautaha mo e ngaahi ako ʻoku tukuhau ki ai ʻa e peesi ni. Naʻe siviʻi ʻa e tuʻunga kotoa ʻi he taimi naʻe fakalelei ai ʻa e peesi.

  1. Falls · NHS
  2. Why is a person with dementia more likely to have a fall, and what can you do to help? · Alzheimer's Society
  3. Head injury and concussion · NHS

Ko e loto ki ha keimi fiemālie?

Ngaahi foto lalahi, ʻikai ha taimi, ʻikai ha sikoa mo ʻikai ha me'a ke tuʻu ai. Keimi fakataha ʻi ho polotaʻi.

ʻAve ʻa e ngaahi keimi ni ʻiate koe

Ko e polokalama ʻatā ʻa Golden Moments ki he iPhone, iPad mo e Android: ngaahi ʻata foto lalahi, ngaahi keimi mo ho ngaahi foto fāmili, mo e ngaahi pēkiʻi foto ʻe ngāue ʻo ʻikai ha Wi‑Fi. ʻIkai ha ʻakaunti, ʻikai ha ngaahi tā fakalaka, taimi pe sikoa.