Å kjenne att smerte hos ein person med demens

Folk som lever med demens kjenner smerte, sjølv når dei ikkje kan forklare den tydeleg. Ein person kan bruke andre ord, gester eller endringar i åtferd for å vise at noko er gale. Du kan leggje merke til og dele desse endringane, men bør ikkje stille diagnose om årsaka åleine.

Dementia Australia si rettleiing om smerte tilrår å spørje direkte, og å be om ei legevurdering når smerte er mistenkt. Alzheimer’s Association peikar òg på at fysisk ubehag kan bidra til endringar i åtferd. Denne rettleiinga gir generell informasjon, ikkje ei smertevurdering eller ein behandlingsplan.

Kan ein person med demens kjenne smerte utan å seie det?

Ja. Smerte er reell sjølv når ein person ikkje finn orda for han. Dei kan ikkje forstå eit spørsmål om ein bestemt kroppsdel, eller ha vanskar med å fortelje når eller korleis noko gjer vondt. Ikkje gå ut frå at stillheit betyr at personen har det bra.

Spør i eit roleg augeblikk, med ord personen kjenner. «Er du vond?» eller «Gjer dette vondt?» kan vere lettare enn ei lang forklaring. Somme kjenner att «verkar», «ukomfortabel» eller «vondt». Gi dei tid til å svare, og ta imot svaret utan å teste eller rette det.

Still eitt enkelt spørsmål, og pause. Personen kan peike, gjere ein gest eller bruke ein kjend frase i staden for å nemne ein kroppsdel. Unngå raske spørsmål eller spørsmål som leiar til eit ja. Om dei seier nei, men du har lagt merke til ei endring, del endringa med ein helsefagperson i staden for å krangle om smerte finst.

Kva endringar kan vere verdt å leggje merke til?

Sjå etter endringar frå personen sitt vanlege uttrykk, rørsle og rutine. Dei kan grimasere, rynke panna, gråte, stønne, verne om ein kroppsdel, bevege seg mindre, sove annleis eller miste interessa for mat. Dei kan òg bli uvanleg stille, frustrerte eller rastlause.

Ingen av desse teikna beviser at personen har smerte. Dei kan ha mange årsaker. Ei endring som at personen nektar eit måltid, kan vere knytt til smerte i munnen, men kan òg ha ei anna forklaring. Del det du ser med lege eller sjukepleiar, og la dei vurdere årsaka.

Korleis kan eg skildre det eg har lagt merke til?

Skriv ned nokre fakta som kan forklare endringa. Noter kva som skjedde, når det starta, kor ofte du ser det, og kva som føregjekk på den tida. Nemn til dømes om personen vrir seg når dei står opp, unngår ein kjend aktivitet eller et mindre enn vanleg. Ta med personen sine eigne ord eller gester.

Samanlikn endringa med personen sitt normale mønster, ikkje med ein annan sitt. Ein stille person ropar kanskje ikkje når dei har vondt. Ein annan kan uttrykkje ubehag ved å røre seg meir eller snakke meir. Unngå å lage ein smerteskår eller å avgjere at ein åtferd har éin årsak. Målet er å gi helsepersonell nyttige observasjonar.

Om personen samtykker, del notata med familiemedlemmet, sjukepleiaren eller legen som er involvert i omsorga. Hald informasjonen privat, og del berre det som hjelper personen å få omsorg. Rettleiinga om sjukehusbesøk inneheld meir om korleis du deler kommunikasjonsønske med sjukehuspersonalet.

Kva bør eg gjere om eg trur personen kan ha smerte?

Kontakt ein helsefagperson og beskriv kva som har endra seg. Smerte kan ha mange årsaker, inkludert gamle skadar, artrose, tannproblem, infeksjon, forstoppelse eller trykk frå å sitje i same stilling. Ein klinikar kan sjekke helsa til personen og avgjere kva vurdering eller behandling som passar.

Ikkje start ei smertestillande, endre ein dose eller stopp ein anna medisin basert på ei nettside. Somme medisinar kan påverke kvarandre eller vere utrygge for personar med bestemte helseproblem. Følg omsorgsplanen til personen, og spør forskrivaren eller farmasøyten når noko er uklart.

Du kan òg redusere det umiddelbare presset medan du søkjer råd. Spør kva som ville kjennast meir komfortabelt, la personen kvile, og ikkje insister på ei rørsle eller aktivitet som gjer vondt. Kontroller med ein helsefagperson før du bruker varme, is, massasje eller ei anna behandling om du er usikker på om det er trygt.

Kan ei endring i åtferd ha ein annan årsak?

Ja. Smerte er ei moglege årsak til ubehag, men endringar kan òg ha samanheng med utmatting, eit forvirrande miljø, sult, infeksjon, verknader av medisin eller eit anna helseproblem. Sjå på kva som skjedde før endringa, og om den gjentek seg, men ikkje prøv å finne den medisinske årsaka åleine.

Om personen plutseleg blir meir forvirra eller svært annleis enn vanleg, fortel ein helsefagperson med ein gong. NHS seier at plutselig forvirring krev akutt medisinsk hjelp. Bruk lokal nødhjelp eller den akuttjenesta du har der du bur.

Om endringa går seint eller kjem attende, bestill ein legetime og ta med notata dine. Rettleiinga om førebuing til legebesøk har ein enkel måte å skrive ned spørsmål og endringar på.

Korleis kan hjelparar reagere på ein respektfull måte?

Fortel personen kva du gjer før du hjelper. Spør om lov før du rører ved dei eller flyttar eit klesplagg. Tilby eitt lite val, til dømes å kvile no eller sitte på ein annan stad, og gi tid til svar. Om dei seier nei, stopp og spør ein helsefagperson om ein anna tilnærming.

Spør personen kva ord eller kva slags hjelp dei føretrekkjer. Med deira samtykke kan du dele nyttig informasjon med andre hjelparar du stolar på, slik at personen ikkje må forklare det same om og om att. Ikkje snakk om dei som om dei ikkje er til stades.

Smerte kan vere vanskeleg å legge merke til utanfrå. Å spørje varsamt, sjå etter endringar og få faglege råd kan hjelpe personen å bli høyrt, utan å behandle eit teikn som ein diagnose.