Demansı Olan Birinde Ağrıyı Tanımak

Demansla yaşayan insanlar, ağrılarını açıkça anlatamasalar bile ağrı hisseder. Kişi ağrısını farklı kelimelerle, jestlerle ya da davranış değişiklikleriyle gösterebilir. Bir bakım veren bu değişiklikleri fark edip paylaşabilir, ama nedeni tek başına teşhis etmemelidir.

Dementia Australia’nın ağrı rehberi, ağrı şüphesi olduğunda doğrudan sormayı ve bir doktor değerlendirmesi istemeyi önerir. Alzheimer’s Association ise fiziksel rahatsızlığın davranış değişikliklerine katkıda bulunabileceğini belirtir. Bu rehber genel bilgi sunar; bir ağrı değerlendirmesi ya da tedavi planı değildir.

Demansı olan biri ağrısını söylemeden hissedebilir mi?

Evet. Kişi ağrıyı anlatacak kelimeleri bulamasa da ağrı gerçektir. Belirli bir vücut bölgesi hakkındaki soruyu anlamayabilir ya da neyin ne zaman ve nasıl acıttığını söylemekte zorlanabilir. Sessizliğin kişinin rahat olduğu anlamına geldiğini varsaymayın.

Sakin bir anda, kişinin bildiği kelimelerle sorun. “Ağrınız var mı?” ya da “Bu acıtıyor mu?” uzun bir açıklamadan daha kolay olabilir. Bazı insanlar “sızlamak”, “rahatsız” ya da “acımak” gibi ifadeleri tanır. Yanıt vermesi için zaman tanıyın ve yanıtını sınamadan ya da düzeltmeden kabul edin.

Her seferinde tek basit bir soru sorun, sonra durun. Kişi işaret edebilir, jest yapabilir ya da bir vücut bölgesi adını söylemek yerine tanıdık bir ifade kullanabilir. Hızlı sorulardan ya da “evet” demeye yönlendirmekten kaçının. “Hayır” derse ama siz bir değişiklik fark ettiyseniz, ağrının olup olmadığını tartışmak yerine değişikliği bir sağlık uzmanıyla paylaşın.

Hangi değişiklikler dikkat edilmeye değer?

Kişinin olağan ifadesinden, hareketinden ve rutininden değişikliklere bakın. Yüzünü buruşturabilir, kaşlarını çatabilir, ağlayabilir, inleyebilir, vücudunun bir bölümünü koruyabilir, daha az hareket edebilir, farklı uyuyabilir ya da yemeğe ilgisini kaybedebilir. Ayrıca alışılmadık derecede sessiz, sinirli ya da huzursuz olabilir.

Bu belirtilerin hiçbiri kişinin ağrı çektiğini kanıtlamaz. Birçok nedeni olabilir. Bir yemeği reddetmek ağız ağrısıyla ilgili olabilir ama başka bir açıklaması da olabilir. Gördüklerinizi bir doktor ya da hemşireyle paylaşın ve nedeni onların değerlendirmesine bırakın.

Fark ettiklerimi nasıl anlatabilirim?

Değişikliği açıklamaya yardımcı olacak birkaç gerçeği yazın. Ne olduğunu, ne zaman başladığını, ne sıklıkla gördüğünüzü ve o sırada neler olduğunu not edin. Örneğin kişinin ayağa kalkarken yüzünü buruşturduğunu, alışık olduğu bir etkinlikten kaçındığını ya da her zamankinden az yediğini belirtin. Kişinin kendi sözlerini ya da jestlerini ekleyin.

Değişikliği başka birinin örüntüsüyle değil, kişinin normal örüntüsüyle karşılaştırın. Sessiz bir kişi acı çektiğinde bağırmayabilir; bir başkası rahatsızlığını daha fazla hareket ederek ya da konuşarak gösterebilir. Ağrı skoru yapmaktan ve bir davranışın tek bir nedeni olduğuna karar vermekten kaçının. Amaç, sağlık uzmanına işe yarar gözlemler vermektir.

Kişi onay verirse notları, bakımında yer alan aile üyesi, hemşire ya da doktorla paylaşın. Bilgiyi özel tutun ve yalnızca kişinin bakım almasına yardımcı olan kısmı iletin. Hastane ziyareti rehberimiz, hastane personeliyle iletişim tercihlerini paylaşma konusunda daha fazlasını içerir.

Kişinin ağrısı olabileceğini düşünüyorsam ne yapmalıyım?

Bir sağlık uzmanıyla iletişime geçin ve neyin değiştiğini anlatın. Ağrının birçok nedeni olabilir: eski yaralanmalar, artrit, diş sorunları, enfeksiyon, kabızlık ya da aynı pozisyonda oturmaktan oluşan baskı. Bir klinisyen kişinin sağlığını kontrol edebilir ve hangi değerlendirme ya da tedavinin uygun olduğuna karar verebilir.

Bir web sitesine bakarak ağrı kesici başlatmayın, dozu değiştirmeyin ya da başka bir ilacı durdurmayın. Bazı ilaçlar etkileşime girebilir ya da belirli sağlık durumları olan biri için güvenli olmayabilir. Kişinin bakım planını izleyin ve bir şey net değilse reçeteyi yazan hekime ya da eczacıya sorun.

Yardım almayı beklerken anında baskıyı da azaltabilirsiniz. Neyin daha rahat olacağını sorun, kişinin dinlenmesine izin verin ve acıtan bir hareketi ya da etkinliği zorlamayın. Emin değilseniz sıcak uygulama, buz, masaj ya da başka bir tedavinin güvenli olup olmadığını önce bir sağlık uzmanına danışın.

Davranış değişikliği başka bir şeyden kaynaklanıyor olabilir mi?

Evet. Ağrı sıkıntının olası nedenlerinden biridir, ama değişiklikler yorgunluk, karışık bir ortam, açlık, enfeksiyon, ilaç etkisi ya da başka bir sağlık sorunuyla da ilgili olabilir. Değişiklikten önce ne olduğuna ve tekrarlayıp tekrarlamadığına bakın, ama tıbbi nedeni tek başınıza bulmaya çalışmayın.

Kişi birdenbire daha fazla karışırsa ya da olağandan çok farklı görünürse, hemen bir sağlık uzmanına haber verin. NHS, ani karışıklığın hemen tıbbi yardım gerektirdiğini belirtiyor. Yaşadığınız yerdeki acil servisleri ya da acil bakım sürecini kullanın.

Değişiklik yavaşsa ya da tekrarlıyorsa, bir doktor randevusu ayarlayın ve notlarınızı yanınızda götürün. Doktor ziyaretine hazırlanma rehberi, soruları listelemek ve değişiklikleri anlatmak için basit bir yol içerir.

Yardımcılar nasıl saygılı bir yanıt verebilir?

Yardım etmeden önce kişiye ne yaptığınızı söyleyin. Ona dokunmadan ya da bir giysiyi kaldırmadan önce izin isteyin. Dinlenmek ya da farklı bir yerde oturmak gibi küçük bir seçenek sunun ve yanıt vermesi için zaman tanıyın. Reddederse durun ve başka bir yaklaşım için bir sağlık uzmanına danışın.

Kişiye hangi söz ya da yardım türünü tercih ettiğini sorun. Onun onayıyla, güvendiğiniz diğer yardımcılarla yararlı bilgileri paylaşın; böylece kişinin aynı şeyi tekrar tekrar anlatması gerekmez. Kişi oradayken onun hakkında sanki yokmuş gibi konuşmayın.

Ağrı dışarıdan fark edilmesi zor olabilir. Nazikçe sormak, değişikliği izlemek ve profesyonel tavsiye almak, kişinin dinlendiğini hissetmesine yardımcı olabilir; belirtiyi teşhis etmeden.