Gysgaça jogap
Adamyň tanaýan sözleri bilen agyry barada soraň we ýüzüniň aňlatmasynda, hereketinde, ukusynda, iýmekde ýa-da hereketinde üýtgeşmelere serediň. Bu alamatlaryň köp sebäbi bolup biler. Görenleriňizi saglyk hünärmenine paýlaşyň; diagnoz etmäň we dermany üýtgetmäň.
- Demensiýasy bolan adamlar agyry duýýarlar, hatda ony düşündirmekde kynçylyk çeksələr-de.
- Göni soraň we adamyň adaty hereketinden üýtgeşmelere serediň.
- Agyry alamatlarynyň başga sebäpleri bolup biler, şonuň üçin diňe hereketden diagnoz etmäň.
- Täze ýa-da dowam edýän agyry barada saglyk hünärmenine baha bermegi soraň.
Bu sahypada (6 bölüm)
Demensiýasy bolan adamlar, nämäni anyk düşündirip bilmeseler-de, agyry çekýärler. Adam sözleriň ornuna dürli sözler, yşaratlar ýa-da gylyk-häsiýetiň üýtgemegi bilen bir zadyň ýalňyşdygyny görkezip biler. Idegçi bu üýtgeşmeleri görüp, paýlaşyp biler, ýöne sebäbini ýeke özi kesgitlemeli däldir.
Dementia Australia-nyň agyry boýunça görkezmesi agyryň çaklanylanda göni soramagy we lukmanyň baha bermegini talap etmegi maslahat berýär. Alzheimer’s Association hem fiziki rahatsyzlygyň gylyk-häsiýetdäki üýtgeşmelere täsir edip biljekdigini belleýär. Bu gollanma umumy maglumat; agyry baha bermegi ýa-da bejeriş meýilnamasy däldir.
Demensiýasy bolan adam agyry duýup, ony aýtmasa-da bolýarmy?
Hawa. Adam nämäni aňlatmak üçin söz tapyp bilmese-de, agyry hakykat. Olar bedeniň belli bir bölegi barada soraga düşünmän biler ýa-da haçan we nädip agyrandygyny kimdir birine aýtmakda kynçylyk çekip biler. Üns bermezligiň rahat bolandygyny aňlatmaýandygyny çaklamaň.
Rahat pursatda bilýän sözleri ulanyp soraň. “Agyrýarmy?” ýa-da “Bu agyrýarmy?” diýen soraglar uzyn düşündirişden has aňsat bolup biler. Käbirleri “agyrýar” ýa-da “rahatsyz” sözlerini tanaýar. Jogap bermäge wagt beriň we jogabyny synamazdan ýa-da düzetmezden kabul ediň.
Bir ýönekeý sorag beriň, soňra duruň. Adam bedeniň adyny atlandyrmagyň ýerine görkezip, yşarat edip ýa-da tanyş sözi ulanyp biler. Çalt soraglardan ýa-da “hawa” diýmäge ýönelmekden saklanyň. Ol “ýok” diýse-de, siz bir üýtgeşme gördüň bolsa, agyrynyň bar-ýokdugy barada jedel etmän, üýtgeşmäni saglyk hünärmenine paýlaşyň.
Haýsy üýtgeşmeleri görmek ähmiýetlidir?
Adamyň adaty ýüz aňlatmasyndan, hereketinden we tertibinden tapawutlanýan üýtgeşmelere serediň. Ol ýüzüni tutup, çatyp, aglap, nala edip, bedeniniň bir bölegini goraýan, az hereket edýän, ukusy başgaça bolýan ýa-da iýmege höwesi ýitýän bolup biler. Olar hem has sessiz, ýaramaz ýa-da hereketsiz bolup biler.
Bu alamatlaryň hiç biri adamyň agyry çekýändigini subut etmeýär. Olaryň köp sebäbi bolup biler. Nahary ret etmek agyz agyrysy bilen baglanyşykly bolup biler, ýöne başga düşündiriş hem bolup biler. Görenleriňizi lukman ýa-da hemşire bilen paýlaşyň we sebäbini olar baha bersin.
Görenlerimi nädip beýan edip bilerin?
Üýtgeşmäni düşündirmek üçin birnäçe faktyny ýazyň. Näme bolandygyny, haçan başlanandygyny, näçe gezek görýändigiňizi we şol wagtda näme bolup geçendigini belläň. Mysal üçin, ýerinden turanda ýüzini ýygyrýandygyny, adaty işinden ýüz öwürýändigini ýa-da adatdakydan az iýýändigini ýazyp bilersiňiz. Adamyň öz sözlerini ýa-da yşaratlaryny goşuň.
Üýtgeşmäni adamyň öz adaty nusgasy bilen deňeşdiriň, başgalaryň nusgasy bilen däl. Sessiz adam agyranda gygyrmaýar; başga biri hereket edip ýa-da köp gürrüň edip rahatsyzlygyny görkezip biler. Agyry ballyny döretmekden ýa-da bir gylyk-häsiýetiň bir sebäpli bolandygyny çözmekden saklanyň. Maksat saglyk hünärmenine peýdaly görkezijileri bermek.
Adam razy bolsa, ýazgylary idegine gatnaşýan maşgala agzasy, şepagat ýa-da lukman bilen paýlaşyň. Maglumaty gizlin saklaň we diňe adama degişli ideg almaga kömek edýän zatlary geçiriň. Hassahana baryş gollanmamyz aragatnaşyk islegleri barada hassahana işgärleri bilen paýlaşmak barada has köp maglumat berýär.
Adam agyry çekýän bolsa näme etmeli?
Saglyk hünärmeni bilen habarlaşyp, nämäniň üýtgändigini düşündiriň. Agyryň köp sebäbi bolup biler: köne zeperler, artrit, diş meseleleri, infeksiýa, kebzlik ýa-da bir ýagdaýda oturmakdan basyş. Lukman adamyň saglygyny barlap, nähili baha bermegiň ýa-da bejermegiň degişlidigini kesgitläp biler.
Web sahypasyna esaslanyp agyry dermanyny başlamaň, dozany üýtgetmäň ýa-da başga dermany togtatmaň. Käbir dermanlar özara täsir edip ýa-da belli saglyk ýagdaýlary bolan adam üçin howply bolup biler. Adamyň idegi meýilnamasyna eýeriň we bir zat düşnüksiz bolsa, ýazan lukman ýa-da dermançydan soraň.
Maslahat alýanyňyzda, agyry basyşyny azaldyp bilersiňiz. Näme has rahat boljakdygyny soraň, adama dynç almaga rugsat beriň we agyryly hereketi ýa-da işi zor bilen etmäň. Jylylyk, buz, massaž ýa-da başga bejeriş ulanmazdan ozal, howpsuzdygyna ynanmasaňyz, saglyk hünärmenine soraň.
Gylyk-häsiýetiň üýtgemegi başga sebäp bilen bolup bilermi?
Hawa. Agyry rahatsyzlygyň mümkin bolan sebäplerinden biridir, ýöne üýtgeşmeler ýorgunlyk, nägile gurşaw, açlyk, infeksiýa, derman täsiri ýa-da başga saglyk meselesi bilen hem baglanyşykly bolup biler. Üýtgeşmeden öň näme bolandygyna we ol gaýtalanýarmy diýip serediň, ýöne lukmançylyk sebäbini özbaşdak çözmäge synanyşmaň.
Adam birdenkä has aljyrasa ýa-da adatdakydan düýpli tapawutlansa, derrew saglyk hünärmenine habar beriň. NHS birden aljyramanyň derrew lukmançylyk kömegini talap edýändigini aýdýar. Ýaşaýan ýeriňizdäki gyssagly hyzmatlary ýa-da gyssagly ideg tertibini ulanyň.
Üýtgeşme ýuwaş-ýuwaşdan bolsa ýa-da yzygiderli gaýtalanýan bolsa, lukmana baryp, ýazgylaryňyzy alyň. Lukman kabulyna taýýarlanmak gollanmasy soraglary düzmek we üýtgeşmeleri beýan etmek üçin ýönekeý usul berýär.
Kömekçiler hormatly jogap nädip berip bilerler?
Kömek etmezden ozal adama näme etjekdigiňizi aýdyň. Ony elläp ýa-da eşigini düzetmezden ozal rugsat soraň. Bir kiçi saýlaw hödürläň, mysal üçin häzir dynç almak ýa-da başga ýerde oturmak, we jogap üçin wagt beriň. Ret etse, duruň we başga çözgüt üçin saglyk hünärmenine ýüz tutuň.
Adamdan haýsy sözleri ýa-da kömek görnüşini halaýandygyny soraň. Razy bolsa, peýdaly maglumaty beýleki ynanylan kömekçiler bilen paýlaşyň, şonuň üçin adam bir zady gaýtalap düşündirmegi zerur bolmaz. Olar ýerinde ýokmuş ýaly onuň hakda gürrüň etmäň.
Agyry daşdan görmek kyn bolup biler. Ýuwaşlyk bilen soramak, üýtgeşmelere serediş we hünärli maslahat almak adamyň eşidilmegine kömek edip biler, alamaty diagnoz hökmünde kabul etmezden.
Köp berilýän soraglar
Demensiýasy bolan adam maňa aýtmazdan agyry çekip bilermi?
Hawa. Adam nämäniň agyrýandygyny düşündirmekde kynçylyk çekip biler. Tanyş sözler bilen, mysal üçin “agyrýarmy?”, “rahatsyzmy?” diýip soraň we ýüzüniň aňlatmasyndaky, hereketindäki, ukusyndaky ýa-da iýmekdäki üýtgeşmelere serediň.
Aljyrama agyrynyň alamaty bolup bilermi?
Agyry gylyk-häsiýetiň üýtgemegine mümkin bolan sebäplerden biridir, ýöne ýeke-täk sebäp däldir. Nämäniň, haçan üýtgändigini ýazyň, soňra adamyň ýaramazlyk edýändigini çaklamazdan saglyk hünärmeni bilen gürrüň ediň.
Kimdir biriniň agyryp ýatandygyna pikir etsem, agyry dermanyny bermeli mi?
Adamyň lukmanyndan soraň ýa-da häzirki ideg meýilnamasyna eýeriň. Umumy makala esaslanyp derman başlamaň, togtatmaň ýa-da üýtgetmäň, sebäbi dogry karar adamyň saglygyna we başga dermanlaryna bagly.
Birden aljyrama haçan gyssagly bolýar?
Birden aljyrama derrew lukmançylyk ünsüni talap edýär. Ýerli gyssagly hyzmatlary ýa-da ýaşaýan ýeriňizdäki gyssagly kömek tertibini ulanyň. Birden üýtgeşmäni diňe demensiýa diýip çaklamaň.
Çeşmeler
Bu sahypanyň daýanýan guramalaryna we gözleglerine baglanyşyk berýäris. Her biri sahypa täzelenende barlandy.
- Pain · Dementia Australia
- Aggression & Anger · Alzheimer's Association
- Sudden confusion (delirium) · NHS