ဒီမင်းရှားရှိသူ၏ နာကျင်မှုကို သတ်မှတ်ခြင်း

ဒီမင်းရှားရှိသူများသည် နာကျင်မှုကို ရှင်းရှင်းပြောပြနိုင်သည့်တိုင် ခံစားရပါသည်။ ထိုသူသည် စကားလုံးအခြား၊ လက်ဟန်ခြေဟန် သို့မဟုတ် အပြုအမူပြောင်းလဲမှုဖြင့် တစ်ခုခု မှားနေကြောင်း ပြနိုင်ပါသည်။ စောင့်ရှောက်သူသည် ထိုပြောင်းလဲမှုများကို သတိထားပြီး မျှဝေနိုင်သော်လည်း အကြောင်းရင်းကို တစ်ယောက်တည်း ရောဂါမရှာသင့်ပါ။

Dementia Australia ၏ နာကျင်မှု လမ်းညွှန်ချက် က တိုက်ရိုက်မေးရန်နှင့် နာကျင်မှု သံသယရှိသည့်အခါ ဆရာဝန်၏ အကဲဖြတ်ချက်ကို ရယူရန် အကြံပြုပါသည်။ Alzheimer’s Association က ထပ်ဆင့် ဖော်ပြသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာ မသက်သာမှုက အပြုအမူပြောင်းလဲမှုတွင် ပါဝင်နိုင်သည်ဟု ဖြစ်ပါသည်။ ဤလမ်းညွှန်သည် အထွေထွေ အချက်အလက်သာ ဖြစ်ပြီး နာကျင်မှု အကဲဖြတ်ချက် သို့မဟုတ် ကုသမှုအစီအစဉ် မဟုတ်ပါ။

ဒီမင်းရှားရှိသူသည် ပြောမပြဘဲ နာကျင်နိုင်သလား?

ဟုတ်ပါသည်။ ထိုသူက စကားလုံး ရှာမတွေ့သည့်တိုင် နာကျင်မှုသည် အမှန်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသူသည် ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအကြောင်း မေးခွန်းကို နားမလည်နိုင်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ဘယ်အချိန် ဘယ်လို နာသည်ကို ပြောခြင်းတွင် ခက်ခဲနိုင်ပါသည်။ တိတ်ဆိတ်နေခြင်းသည် သက်တောင့်သက်သာရှိသည်ဟု မယူဆပါနှင့်။

တိတ်ဆိတ်သော အချိန်တွင် ထိုသူ သိသော စကားလုံးများဖြင့် မေးပါ။ “နာနေလား?” သို့မဟုတ် “ဒါက နာလား?” ဟူသည် ရှည်လျားသော ရှင်းပြချက်ထက် လွယ်ကူနိုင်ပါသည်။ အချို့သူများက “ကိုက်ခဲ”၊ “မသက်သာ” သို့မဟုတ် “နာကျင်” ကို မှတ်မိပါသည်။ ဖြေရန် အချိန်ပေးပြီး စမ်းသပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်ခြင်းမပြဘဲ ထိုသူ၏ တုံ့ပြန်မှုကို လက်ခံပါ။

မေးခွန်း တစ်ခုတည်းကို မေးပြီး ခဏရပ်ပါ။ ထိုသူက လက်ညိုးထိုးခြင်း၊ လက်ဟန်ပြခြင်း သို့မဟုတ် ရင်းနှီးသော စကားလုံးသုံးခြင်းဖြင့် ဖြေနိုင်ပါသည်။ မြန်ဆန်သော မေးခွန်းများ သို့မဟုတ် “ဟုတ်” ဟု ဖြေစေမည့် မေးပုံကို ရှောင်ပါ။ ထိုသူက “မဟုတ်ဘူး” ဟု ပြောသော်လည်း ပြောင်းလဲမှုကို သတိထားမိပါက ထိုပြောင်းလဲမှုကို ကျန်းမာရေးပညာရှင်ထံ မျှဝေပါ၊ နာကျင်မှုရှိ/မရှိ အငြင်းပွားခြင်း မလုပ်ပါနှင့်။

ဘယ်ပြောင်းလဲမှုတွေကို သတိထားသင့်သလဲ?

ထိုသူ၏ ပုံမှန် မျက်နှာအမူအရာ၊ လှုပ်ရှားမှုနှင့် နေ့စဉ်အလေ့အထမှ ပြောင်းလဲမှုများကို ရှာပါ။ မျက်မှောင်ကြုတခြင်း၊ မျက်နှာရှုံ့ခြင်း၊ ငိုခြင်း၊ ညည်းခြင်း၊ ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို ကာကွယ်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားမှု နည်းလာခြင်း၊ အိပ်ပုံ ကွဲပြားခြင်း သို့မဟုတ် အစားအစာကို စိတ်မဝင်စားခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် ပုံမှန်ထက် တိတ်ဆိတ်လွန်းခြင်း၊ စိတ်ပျက်ခြင်း သို့မဟုတ် မငြိမ်သက်ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

ဤလက္ခဏာများထဲမှ တစ်ခုမျှ ထိုသူ နာကျင်နေကြောင်း သက်သေမပြပါ။ အကြောင်းရင်း အများအပြား ရှိနိုင်ပါသည်။ ဥပမာ အစားအစာ ငြင်းခြင်းသည် ပါးစပ်နာကျင်မှုနှင့် သက်ဆိုင်နိုင်သော်လည်း အခြားရှင်းလင်းချက်လည်း ရှိနိုင်ပါသည်။ တွေ့ရသည်များကို ဆရာဝန် သို့မဟုတ် သူနာပြုနှင့် ပြောပြပြီး အကြောင်းရင်းကို အကဲဖြတ်ခိုင်းပါ။

ကျွန်ုပ် သတိထားမိသည်ကို ဘယ်လို ဖော်ပြမလဲ?

အကြောင်းကို ရှင်းပြရန် အချက်အလက်အနည်းငယ် ရေးမှတ်ပါ။ ဘာဖြစ်ခဲ့သလဲ၊ ဘယ်အချိန်စသလဲ၊ ဘယ်လောက်ကြိမ် တွေ့ရသလဲ၊ ထိုအချိန်တွင် ဘာဖြစ်နေသလဲ ရေးပါ။ ဥပမာ ထိုသူ ရပ်လိုက်ရာတွင် မျက်နှာ ရှုံ့သည်၊ ရင်းနှီးသော လုပ်ဆောင်ချက်ကို ရှောင်သည်၊ သို့မဟုတ် ပုံမှန်ထက် နည်းနည်းစားသည်ကို ဖော်ပြပါ။ ထိုသူ၏ ကိုယ်ပိုင်စကားလုံး သို့မဟုတ် လက်ဟန်များကိုလည်း ထည့်ပါ။

ပြောင်းလဲမှုကို အခြားသူ၏ပုံစံနှင့် မဟုတ်ဘဲ ထိုသူ၏ ပုံမှန်ပုံစံနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါ။ တိတ်ဆိတ်သော လူတစ်ဦးက နာကျင်သည့်အခါ အော်မည်မဟုတ်နိုင်ပါ၊ အခြားတစ်ဦးက ပို၍ လှုပ်ရှားခြင်း သို့မဟုတ် စကားပြောခြင်းဖြင့် မသက်သာမှုကို ဖော်ပြနိုင်ပါသည်။ နာကျင်မှု အမှတ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် အပြုအမူတစ်ခုကို အကြောင်းရင်းတစ်ခုတည်းဟု ဆုံးဖြတ်ခြင်းကို ရှောင်ပါ။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ကျန်းမာရေးပညာရှင်အတွက် အသုံးဝင်သော ရှုမြင်ချက်များ ပေးရန်ဖြစ်ပါသည်။

ထိုသူ သဘောတူပါက မှတ်စုများကို စောင့်ရှောက်မှုတွင် ပါဝင်သော မိသားစုဝင်၊ သူနာပြု သို့မဟုတ် ဆရာဝန်နှင့် မျှဝေပါ။ အချက်အလက်ကို ကိုယ်ရေးလုံခြုံစွာ ထားပြီး ထိုသူ စောင့်ရှောက်မှု ရရန် ကူညီသည့် အရာများကိုသာ ပေးပါ။ ဆေးရုံ ဝန်ထမ်းများနှင့် ဆက်သွယ်ရာတွင် ဆက်သွယ်မှု နှစ်သက်မှုများ မျှဝေခြင်းအကြောင်း ဆေးရုံသွားရောက်ခြင်း လမ်းညွှန် တွင် ပိုမိုပါဝင်ပါသည်။

ထိုသူ နာကျင်နေမည်ဟု ထင်ရလျှင် ဘာလုပ်သင့်သလဲ?

ကျန်းမာရေးပညာရှင်ကို ဆက်သွယ်ပြီး ဘာပြောင်းလဲသွားသလဲ ပြောပါ။ နာကျင်မှုတွင် ဟောင်းသော ဒဏ်ရာ၊ အဆစ်ရောင်ရောဂါ၊ သွားဆိုင်ရာ ပြဿနာ၊ ရောဂါပိုး၊ ဝမ်းချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် တစ်နေရာတည်း ထိုင်နေခြင်းကြောင့် ဖိအားတို့ အပါအဝင် အကြောင်းရင်း အများအပြား ရှိနိုင်ပါသည်။ ကျွမ်းကျင်သူက ထိုသူ၏ ကျန်းမာရေးကို စစ်ဆေးပြီး သင့်တော်သော အကဲဖြတ်ချက် သို့မဟုတ် ကုသမှုကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ပါသည်။

ဝက်ဘ်ဆိုက်တစ်ခုအပေါ် အခြေခံ၍ နာကျင်ဆေး မစတင်ပါနှင့်၊ ဆေးပမာဏ မပြောင်းပါနှင့်၊ အခြားဆေးကို မရပ်ပါနှင့်။ ဆေးအချို့သည် အပြန်အလှန်သက်ရောက်နိုင်ပြီး ထိုသူ၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေအတွက် အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပါသည်။ ထိုသူ၏ စောင့်ရှောက်မှုအစီအစဉ်ကို လိုက်နာပြီး မရှင်းလင်းသည်များကို ဆေးညွှန်းရေးသူ သို့မဟုတ် ဆေးဆိုင်ကျွမ်းကျင်သူကို မေးပါ။

ကျွမ်းကျင်သူ အကြံဉာဏ်ကို စောင့်နေစဉ် ချက်ချင်း ဖိအားကို လျှော့နိုင်ပါသည်။ ထိုသူက ဘာက သက်တောင့်သက်သာ ဖြစ်မည်ကို မေးပါ၊ အနားယူခွင့်ပေးပါ၊ နာကျင်စေသော လှုပ်ရှားမှု သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်ချက်ကို အတင်းမလုပ်ပါနှင့်။ သေချာမသိလျှင် အပူ၊ အေးစေခြင်း၊ နှိပ်နယ်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားကုသမှုကို မသုံးမီ ကျန်းမာရေးပညာရှင်နှင့် စစ်ပါ။

အပြုအမူပြောင်းလဲမှုကို အခြားအရာက ဖြစ်စေနိုင်သလား?

ဟုတ်ပါသည်။ နာကျင်မှုသည် စိတ်ဖိစီးမှု၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ပင်ပန်းခြင်း၊ ရှုပ်ထွေးသော ပတ်ဝန်းကျင်၊ ဆာလောင်ခြင်း၊ ရောဂါပိုး၊ ဆေးသက်ရောက်မှု သို့မဟုတ် အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာတို့နှင့်လည်း ဆက်စပ်နိုင်ပါသည်။ ပြောင်းလဲမှုမတိုင်မီ ဘာဖြစ်ခဲ့သလဲ၊ ထပ်ဖြစ်သလား ကြည့်ပါ၊ သို့သော် ကိုယ်တိုင် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းကို ရှာမနေပါနှင့်။

ထိုသူ ရုတ်တရက် ပိုရှုပ်ထွေးလာသည် သို့မဟုတ် ပုံမှန်နှင့် လုံးဝ ကွဲပြားလာပါက ကျန်းမာရေးပညာရှင်ကို ချက်ချင်း ပြောပါ။ NHS က ရုတ်တရက် ရှုပ်ထွေးခြင်းသည် ချက်ချင်း ဆေးဆိုင်ရာ အကူအညီ လိုအပ်သည်ဟု ဆိုသည်။ နေရာဒေသရှိ အရေးပေါ်ဝန်ဆောင်မှု သို့မဟုတ် အရေးပေါ်ကုသမှုလုပ်ငန်းစဉ်ကို သုံးပါ။

ပြောင်းလဲမှုသည် တဖြည်းဖြည်းဖြစ်သည် သို့မဟုတ် ပြန်ပြန်ဖြစ်နေလျှင် ဆရာဝန်ကို တွေ့ရန် စီစဉ်ပြီး မှတ်စုများကို ယူသွားပါ။ ဆရာဝန်တွေ့ရန် ပြင်ဆင်ခြင်း လမ်းညွှန် တွင် မေးခွန်းများနှင့် ပြောင်းလဲမှုကို ဖော်ပြနည်း ရိုးရှင်းသော နည်းလမ်းရှိပါသည်။

အကူအညီပေးသူများက ယဉ်ကျေးစွာ ဘယ်လို တုံ့ပြန်နိုင်မလဲ?

ကူညီမည်မတိုင်မီ ထိုသူကို ဘာလုပ်မည်ကို ပြောပြပါ။ ထိုသူကို ထိမည်သို့မဟုတ် အဝတ်အစား ရွှေ့မည်ဆိုလျှင် ခွင့်ပြုချက် မေးပါ။ ရွေးချယ်စရာ တစ်ခုသာ ပေးပါ၊ ဥပမာ ယခု အနားယူခြင်း သို့မဟုတ် နေရာပြောင်းထိုင်ခြင်း၊ ပြန်ဖြေရန် အချိန်ပေးပါ။ ငြင်းလျှင် ခဏရပ်ပြီး ကျန်းမာရေးပညာရှင်ထံ အခြားနည်းလမ်း မေးပါ။

ထိုသူကို ဘယ်စကားလုံး သို့မဟုတ် ဘယ်လို အကူအညီ နှစ်သက်သလဲ မေးပါ။ သဘောတူလျှင် အခြားယုံကြည်ရသော အကူအညီပေးသူများနှင့် အသုံးဝင်သော အချက်အလက်ကို မျှဝေပါ၊ ထိုသူက အတူတူ ရှင်းပြနေရန် မလိုပါ။ ထိုသူ မရှိသလို အကြောင်းမဆွေးနွေးပါနှင့်။

နာကျင်မှုကို အပြင်ကနေ သတိထားရ ခက်ခဲနိုင်ပါသည်။ နူးညံ့စွာ မေးခြင်း၊ ပြောင်းလဲမှုကို ကြည့်ခြင်းနှင့် ကျွမ်းကျင်သူ အကြံဉာဏ် ရယူခြင်းတို့က ထိုသူကို ကြားနိုင်စေပြီး လက္ခဏာကို ရောဂါရှာဖွေချက်အဖြစ် မယူဆဘဲ ကူညီနိုင်ပါသည်။