Demensiyali insonda ogʻriqni aniqlash

Demensiya bilan yashayotgan insonlar ogʻriqni aniq tushuntira olmasa ham, uni his qiladi. Inson ogʻriq haqida boshqa soʻzlar, imo-ishoralar yoki xulq-atvor oʻzgarishi orqali bildirishi mumkin. Parvarish qiluvchi bularni sezib, aytib berishi mumkin, lekin sababni yolgʻiz oʻzi tashxislamasligi kerak.

Dementia Australia ogʻriq boʻyicha tavsiyasi toʻgʻridan-toʻgʻri soʻrashni va ogʻriq gumon qilinganda shifokor bahosini olishni tavsiya qiladi. Alzheimer’s Association ham jismoniy noqulaylik xulq-atvor oʻzgarishiga taʼsir qilishi mumkinligini qayd etadi. Bu qoʻllanma umumiy maʼlumot beradi, ogʻriqni baholash yoki davolash rejasi emas.

Demensiyali inson ogʻriqni aytmasdan ogʻriyotgan boʻlishi mumkinmi?

Ha. Inson ogʻriqni ifodalaydigan soʻzni topa olmasa ham, ogʻriq haqiqiy boʻladi. Inson tana aʼzosi haqidagi savolni tushunmasligi yoki qachon va qanday ogʻrigani haqida aytishda qiynalishi mumkin. Jimlik insonning qulay ekanini bildirmaydi, deb hisoblamang.

Tinch paytda insonga tanish soʻzlar bilan soʻrang. “Ogʻriyaptimi?” yoki “Shu joy ogʻriyaptimi?” uzun tushuntirishdan osonroq boʻlishi mumkin. Baʼzi insonlar “zirqillayapti”, “noqulay” yoki “ogʻriyapti” kabi soʻzlarni taniydi. Javob berishi uchun vaqt bering va uni sinovdan oʻtkazmasdan yoki tuzatmasdan qabul qiling.

Bitta oddiy savol bering, soʻng toʻxtang. Inson tana aʼzosini nomlash oʻrniga ishora qilishi, imo bilan koʻrsatishi yoki tanish ibora ishlatishi mumkin. Tez-tez savol bermang va “ha” deb javob berishga yoʻnaltirmang. Inson “yoʻq” desa-yu, siz oʻzgarishni sezgan boʻlsangiz, ogʻriq bor-yoʻqligi haqida bahslashmasdan, bu oʻzgarishni sogʻliqni saqlash mutaxassisiga ayting.

Qanday oʻzgarishlarga eʼtibor berish foydali boʻladi?

Insonning odatiy yuz ifodasi, harakati va kundalik tartibidagi oʻzgarishlarga qarang. U yuzini buruishtirishi, qoshini chimirishi, yigʻlashi, ingrashi, tanasining biror qismini himoya qilishi, kamroq harakat qilishi, boshqacha uxlashi yoki ovqatga qiziqishi kamayishi mumkin. Shuningdek, odatdan tashqari jim, gʻazablangan yoki bezovta boʻlishi mumkin.

Bu belgilarning hech biri inson ogʻrigani isboti emas. Ularning koʻp sabablari boʻlishi mumkin. Ovqatni rad etish mumkin, lekin bu ogʻiz ogʻrigʻi bilan bogʻliq boʻlishi, boshqa sababi ham boʻlishi mumkin. Koʻrgan narsangizni shifokor yoki hamshiraga ayting va sababni ular baholasin.

Koʻrgan narsalarimni qanday tasvirlasam boʻladi?

Oʻzgarishni tushuntirish uchun bir necha faktni yozib qoʻying. Nima boʻlganini, qachon boshlanganini, qanchalik tez-tez koʻrilganini va oʻsha paytda nima boʻlayotganini yozing. Masalan, inson turganda qiyshayishi, tanish faoliyatdan qochishi yoki odatdagidan kam yeyishi haqida yozing. Insonning oʻz soʻzlari yoki imo-ishoralarini kiriting.

Oʻzgarishni boshqa insonning emas, shu insonning odatiy namunasi bilan solishtiring. Jim inson ogʻrisa baqirmasligi mumkin; boshqasi harakat qilish yoki gapirish orqali noqulaylikni bildirishi mumkin. Ogʻriq bahosi yoki xulq-atvorning yagona sababini aniqlashdan saqlaning. Maqsad sogʻliqni saqlash mutaxassisiga foydali kuzatuv berish.

Inson rozi boʻlsa, eslatmalarni uning parvarishida ishtirok etayotgan oila aʼzosi, hamshira yoki shifokor bilan ulashing. Maʼlumotni maxfiy saqlang va faqat insonga yordam berishga kerakli qismini ulashing. Bizning kasalxonaga tashrif boʻyicha qoʻllanma kasalxona xodimlari bilan muloqot afzalliklarini ulashish haqida batafsil maʼlumot beradi.

Inson ogʻriyotgan boʻlishi mumkin deb oʻylasam, nima qilish kerak?

Sogʻliqni saqlash mutaxassisiga murojaat qiling va nima oʻzgarganini tushuntiring. Ogʻriqning sabablari koʻp boʻlishi mumkin: eski jarohat, artrit, tish muammolari, infeksiya, qabziyat yoki bir holatda uzoq oʻtirishdan bosim. Klinitsist insonning sogʻligini tekshirib, qanday baholash yoki davolash mosligini hal qiladi.

Veb-saytdagi maʼlumotga tayanib, ogʻriq dorisini boshlamang, dozani oʻzgartirmang yoki boshqa dorini toʻxtatmang. Baʼzi dorilar oʻzaro taʼsirlashishi yoki muayyan sogʻliq holatida xavfli boʻlishi mumkin. Insonning parvarish rejasiga amal qiling va biror narsa aniq boʻlmasa, retseptni yozgan shifokor yoki farmatsevtdan soʻrang.

Shifokorga murojaat qilguncha darhol bosimni kamaytirishingiz ham mumkin. Nima qulayroq boʻlishini soʻrang, insonga dam olishga ruxsat bering va ogʻritadigan harakat yoki faoliyatni majburlamang. Agar issiq, muz, massaj yoki boshqa davolash xavfsizmi yoʻqmi, aniq boʻlmasa, ishlatishdan oldin sogʻliqni saqlash mutaxassisidan soʻrang.

Xulq-atvor oʻzgarishi boshqa sabab bilan boʻlishi mumkinmi?

Ha. Ogʻriq bezovtalikning mumkin boʻlgan sabablaridan biri, lekin oʻzgarish charchoq, chalkash muhit, ochlik, infeksiya, dori taʼsiri yoki boshqa sogʻliq muammosi bilan ham bogʻliq boʻlishi mumkin. Oʻzgarishdan oldin nima boʻlganini va u takrorlanadimi, shuni koʻring, lekin tibbiy sababni oʻzingiz aniqlashga urinmang.

Agar inson birdan koʻproq chalkashib qolsa yoki odatdagidan keskin farq qilsa, darhol sogʻliqni saqlash mutaxassisiga ayting. NHS birdan chalkashishga darhol tibbiy yordam kerakligini aytadi. Yashayotgan joyingizdagi shoshilinch xizmat yoki shoshilinch tibbiy yordam jarayonidan foydalaning.

Agar oʻzgarish asta-sekin boʻlsa yoki qaytib tursa, shifokorga uchrashuv belgilang va yozuvlaringizni olib boring. Shifokorga tayyorgarlik boʻyicha qoʻllanma savollarni roʻyxatlash va oʻzgarishlarni tasvirlashning oddiy usulini beradi.

Yordamchilar qanday hurmatli usulda javob berishi mumkin?

Yordam berishdan oldin insonga nima qilayotganingizni ayting. Unga tegishdan yoki kiyimini tuzatishdan oldin ruxsat soʻrang. Bitta kichik tanlov taklif qiling, masalan, hozir dam olish yoki boshqa joyda oʻtirish, va javob berish uchun vaqt bering. Inson rad etsa, toʻxtang va boshqa yondashuv haqida sogʻliqni saqlash mutaxassisidan maslahat soʻrang.

Insonning qanday soʻz yoki yordam turini afzal koʻrishini soʻrang. Insonning roziligi bilan foydali maʼlumotni boshqa ishonchli yordamchilar bilan ulashing, toki inson bir xil narsani takror tushuntirishga majbur boʻlmasin. Insonni xuddi u yoʻqdek gaplashmang.

Ogʻriqni tashqaridan sezish qiyin boʻlishi mumkin. Muloyimlik bilan soʻrash, oʻzgarishni kuzatish va mutaxassis maslahatini olish insonning eshitilishiga yordam beradi, belgini tashxisga aylantirmasdan.