Go Lemoga Botlhoko mo Motho yo o Nang le Dementia

Batho ba nang le dementia ba ikutlwa botlhoko, le fa ba sa kgone go e tlhalosa ka tlhamalalo. Motho a ka dirisa mafoko a a farologaneng, ditshwantsho kgotsa diphetogo mo boitsholong go bontsha gore go na le sepe se se fosagetseng. Mothusi a ka lemoga le go abelana ka diphetogo tseno, mme a se ke a tlhatlhoba lebaka a le esi.

Tataiso ya Dementia Australia ka botlhoko e eletsa go botsa ka tlhamalalo le go batla tlhatlhobo ya ngaka fa go belaelwa botlhoko. Alzheimer’s Association e boela e bontsha gore botlhoko jwa mmele bo ka nna le seabe mo diphetogong tsa boitsholo. Setlhogo se se na le tshedimosetso ya kakaretso, ga se tlhatlhobo ya botlhoko kgotsa leano la phekolo.

A motho yo o nang le dementia a ka utlwa botlhoko go sa bue?

Ee. Botlhoko bo nna teng fa motho a sa kgone go fitlhela mafoko a bo tlhalosang. A ka se utlwisise potso ka karolo e e itseng ya mmele, kgotsa a ka nna le bothata jwa go bolelela motho gore botlhoko bo tlhaga leng le gore bo tlhaga jang. Se akanye gore go nna thothu ke gore motho o ikutlwa a le sentle.

Botsa ka nako e e khutsa o dirisa mafoko a a itseng. “A o opelwa?” kgotsa “A seno se a lwala?” e ka nna ya nna bonolo go feta tlhaloso e telele. Batho ba bangwe ba itse mafoko a “go opelwa,” “go tshwenya” kgotsa “go lwala.” Neela nako ya go araba mme o amogele karabo ya gagwe ntle le go e leka kgotsa go e fetola.

Botsa potso e le nngwe ka nako, mme o emele. Motho a ka supa, a dirisa tshupo kgotsa a dirisa mafoko a a tlwaelegileng go na le go bolelela karolo ya mmele. Se bue ka dipotso tse di tlhamaletseng kgotsa go mo tlhotlhomisa go re ee. Fa a re nnyaa mme o lemogile phetogo, abelana ka phetogo eo le setsenyi sa boitekanelo go na le go tshwarana ka gore a botlhoko bo teng.

Ke diphetogo dife tse di tshwanetseng go lemogwa?

Lebelela diphetogo mo sefahlegong, mo go tsamaeng le mo tlwaelong ya motho ya letsatsi le letsatsi. Motho a ka nna a tsaya sefahleho, a kgwebe kgotsa a lela, a sebelela, a sireletsa karolo ya mmele, a sutama thata, a robala ka tsela e e farologaneng kgotsa a latlhegelwa ke kgatlhego ya dijo. A ka boela a nna thothu thata, a tenegile kgotsa a sa tlhole a nna fatshe.

Ga go le sepe sa matshwao a ke tshupo e e tlhamaletseng ya gore motho o utlwa botlhoko. A ka nna le mabaka a mantsi. Phetogo e e jaaka go gana sejo e ka nna e amana le botlhoko jwa molomo, mme e ka nna le tlhaloso e nngwe. Abelana ka se o se bonang le ngaka kgotsa mooki, mme ba lekole lebaka.

Ke ka tsela efe ke ka tlhalosa se ke se lemogileng?

Kwala dilo tse dinnye go thusa go tlhalosa phetogo. Bolela se se diragetseng, se simolotseng ka nako, gore se diragala gakae le se se neng se diragala ka nako eo. Ka sekai, bolela fa motho a dira sefahleho fa a ema, a tlogela tiro e e tlwaelegileng kgotsa a ja go feta tlwaelo. Akaretsa mafoko kgotsa ditshwantsho tsa motho ka boene.

Ntsha phetogo go ya ka tlwaelo ya motho ka boene, e seng ya motho mongwe. Motho yo o homang a ka se goeletse fa a utlwa botlhoko; yo mongwe a ka nna a bontsha go se itumelele ka go sununya kgotsa go bua go feta tlwaelo. Se dire tekanyo ya botlhoko kgotsa go nna le tshwetso ya gore boitsholo bo na le lebaka le le tee. Maikaelelo ke go fa setsenyi sa boitekanelo ditlhokomelo tse di thusang.

Fa motho a dumelana, abelana ka dikwalo le motlhokomedi wa lelapa, mooki kgotsa ngaka e e amanang le tlhokomelo ya gagwe. Boloka tshedimosetso e le sephiri mme o fe fela se se thusang motho go bona tlhokomelo. Setlhogo sa go etela asepetlwana se na le tse dingwe ka go abelana ka dikgatlhego tsa puo le bathusi ba asepetlwana.

Ke tshwanetse go dira eng fa ke akanya gore motho o a utlwa botlhoko?

Ikgolaganye le setsenyi sa boitekanelo o bolelele se se fetogileng. Botlhoko bo ka nna le mabaka a mantsi, go akaretsa dikgobalo tsa kgale, go kuka kgotsa mafisa, bothata jwa meno, tshwaetso, go tshaba go tlhatloga kgotsa go gatelelwa ke go nna mo nakong e le nngwe ka nako e e telele. Mookamedi a ka tlhatlhoba boitekanelo jwa motho mme a itse tlhatlhobo kgotsa phekolo e e siameng.

Se simolole thibela ya botlhoko, se fetole kgafo kgotsa se emise thibela e nngwe ka tlhaloso ya tshwantsho. Dithibela dingwe di ka sebedisana kgotsa tsa nna kotsi go batho ba ba nang le mathata a a itseng a boitekanelo. Latela leano la tlhokomelo ya motho mme o botse ngaka ya dithibela kgotsa mothusi wa dithibela fa go na le sepe se se sa tlhamalalang.

Go ka nna gore o fokotse kgatelelo e e tlang ka bonako fa o batla kgakololo. Botsa gore ke eng se se mo dirang a ikutlwa a le sentle, letla motho a iphomole mme o se ke wa mo gakgamatsa kgotsa go mo tlhotlhomisa go tsamaya kgotsa go dira tiro e e mo lwalang. Botsa setsenyi sa boitekanelo pele ga o dirisa mogote, ice, go tlhabanya kgotsa tshekatsheko e nngwe fa o sa itse fa e bolokegile.

A phetogo ya boitsholo e ka nna ka lebaka le lengwe?

Ee. Botlhoko ke lebaka le le ka nnang gone la botlhoko, mme diphetogo di ka amana le go lapa, tikologo e e tlhakatlhakanyang, go lapa, tshwaetso, dikgafo tsa dithibela kgotsa bothata jo bo sele jwa boitekanelo. Lebelela se se diragetseng pele ga phetogo le gore a se a boela, mme o se ke wa leka go bona lebaka la boitekanelo ka boene.

Fa motho a le go tlhoka go bo tlhamalalo kgotsa a farologane thata le tlwaelo, bolelela setsenyi sa boitekanelo ka bonako. NHS e bolela gore go sa tlhaloganye ga ka bonako go tlhoka thuso ya boitekanelo ka bonako. Dirisa ditirelo tsa tshoganyetso kgotsa tshwetso ya tlhokomelo e e tshwanetseng ya tshoganyetso mo lefelong la gago.

Fa phetogo e tsamaya butswa kgotsa e boela gape, lokisa go etela ngaka mme o tlise dikwalo tsa gago. Setlhogo sa go lokisa go etela ngaka se na le tsela e e bonolo ya go kwala dipotso le go tlhalosa diphetogo.

Bathusi ba ka tshwara jang ka tsela e e tlotlang?

Bolelela motho se o se dirang pele o thusa. Botsa tumelo pele ga o ama motho kgotsa o fetola seaparo sa gagwe. Neela tlhopho e e nnye e e jaaka go iphomola jaanong kgotsa go nna mo lefelong le lengwe, mme o letle nako ya karabo. Fa a gana, emisa o botse setsenyi sa boitekanelo tsela e nngwe.

Botsa motho gore o rata mafoko afe kgotsa mofuta ofe wa thuso. Ka tumelo ya gagwe, abelana ka tshedimosetso e e thusang ka bathusi ba bangwe ba ba tshepegang gore motho a se ke a tlhoka go tlhalosa se se tshwanang gape le gape. Se bue ka ene e le ka tsela e e ka tlhoka gore a se teng.

Botlhoko go ka nna bo thata go bo lemoga ka kwa ntle. Go botsa ka bonolo, go lebelela diphetogo le go bona kgakololo ya boitekanelo go ka thusa motho go utlwiwa ntle le go dira matshwao tshupo ya tlhatlhobo.