Demans Yaşayan Biri İçin Ev Güvenliği

Bir ev güvenliği değişikliği, kişinin gerçekten yaşadığı bir sorunu çözmeli; her odayı bir kısıtlama listesine dönüştürmemelidir. Tek bir odayla ve tek bir endişeyle başlayın: banyoya giden karanlık bir yol, yürüme yolunun üzerindeki bir kablo ya da bir mutfak cihazıyla ilgili belirsizlik. Amaç, günlük rutinlerin sürdürülmesini kolaylaştırmaktır.

Alzheimer’s Association’ın ev güvenliği kontrol listesi mutfak, banyo, yatak odası, depolama alanları ve dış mekânlardaki riskleri kapsar. Değişikliklerin kişinin ihtiyaçlarını ve bağımsızlığını desteklemesi gerektiğini de söyler. Alzheimer’s Society’nin ev ekipmanları rehberi ise küçük değişikliklerin günlük rutinleri nasıl daha kolay ve güvenli hale getirebileceğini anlatır. Hiçbir liste her kişiye ya da eve uymaz.

Ev güvenliği incelemesine nasıl başlamalıyım?

Bir şeyin zaten ters gittiği ya da zor hissettirdiği bir oda seçin. Kişi katılmak isterse birlikte dolaşın ve neyin zor geldiğini sorun. Siz gevşek bir kabloyu fark edebilirsiniz; kişi ise bir ışık anahtarına ulaşmanın zor olduğunu ya da tanıdık bir sandalyenin yerinin değiştiğini söyleyebilir. İki bakış açısı da anlamlı bir değişikliği seçmenize yardımcı olur.

Sorunu sade bir dille yazın: “Akşam yemeğinden sonra koridor karanlık oluyor”, “Gece banyonun kapısını bulmak zor” ya da “Temizlik malzemesi lavabonun yanında duruyor”. Sonra bir pratik adım seçin ve işe yarayıp yaramadığına bakın. Her endişe için ekipman satın almanız gerekmez. Daha iyi aydınlatma, açık bir yol ya da sık kullanılan bir eşyayı kolay ulaşılır bir yere koymak yeterli olabilir.

Alzheimer’s Society’nin ev güvenliği önerileri, demans yaşayan kişilerin de paylaştığı örnekleri içerir: yararlı bilgilerin kolay bulunabilmesi ya da geceleri sensörlü ışık kullanılması gibi. Bunları herkesin uyması gereken talimatlar değil, düşünülecek fikirler olarak görün.

Her odada neleri kontrol etmeliyim?

Girişler, koridorlar ve merdivenler

• Yolu görünür kılın. Girişlerde, merdivenlerde ve yatak odasıyla banyo arasındaki yolda sabit bir ışık olduğunu kontrol edin. Kişi gece sık sık kalkıyorsa bir gece lambası ya da hareket sensörlü bir ışık yardımcı olabilir.
• Yürüme yollarını açın. Gevşek kabloları, dağınıklığı ve takılması kolay eşyaları kaldırın. Halıların düz yattığını kontrol edin; sorun yaratıyorsa yalnızca o zaman kaldırın ya da sabitleyin.
• Zemin seviyesindeki değişimlere bakın. Bir basamak ya da eşik fark edilmesi zorsa, bir iş terapistine ya da ev güvenliği uzmanına, takılmaya yeni bir kenar eklemeden görünürlüğü artıracak değişikliği sorun.
• Tanıdık eşyaları anlamlı yerlerinde tutun. Bir sandalye, lamba ya da sık kullanılan bir eşya kişinin bir rutini takip etmesine yardımcı olabilir. Her şeyi daha düzenli görünsün diye taşımak, yolu tanıdık olmaktan çıkarabilir.

Mutfak

• Cihaz kullanımını gözden geçirin. Ocak ya da başka bir cihazla ilgili bir sorun yaşandıysa, o cihaza özel güvenlik seçeneklerine bakın. Alzheimer’s Association, otomatik kapanma özelliklerini ve ocak güvenlik cihazlarını olası çözümler arasında sayar. Gaz ya da elektrikli ekipmanı değiştirmeden önce nitelikli bir kişiye danışın.
• İlaçları ve yiyecek dışı ürünleri yiyeceklerden ayırın. Association, ilaçların tezgâhta bırakılmak yerine güvenle saklanmasını önerir. Kişi kendi ilaçlarını yönetiyorsa, bu rutini koruyan bir plan için bir eczacıya ya da sağlık görevlisine danışın.
• Temizlik ve tehlikeli ürünleri güvenle saklayın. Bunları orijinal kaplarında tutun, yiyecekten uzakta ve gerektiğinde ulaşılamayacak yerde saklayın. Kimyasalları içecek şişesine ya da yiyecek kavanozuna aktarmayın.
• Yararlı mutfak eşyalarını ulaşılabilir tutun. Güvenli bir düzen, kişinin mümkün olduğunda sevdiği işlere devam etmesini sağlamalıdır. Bir dolabı ya da cihazı değiştirirseniz değişikliği açıklayın ve bir karışıklık yaratıp yaratmadığını kontrol edin.

Endişe ortak bir iş sırasında ortaya çıkıyorsa, ev işleri rehberimiz işi kişiyi dahil ederek nasıl uyarlayabileceğinize dair fikirler sunar.

Banyo

• Yolu ve odayı aydınlatın. Anahtarı, gece aydınlatmasını ve tuvalete giden yolu kontrol edin. Alzheimer’s Society, kişinin odayı bulmakta zorlandığı durumlarda gece lambası ya da sensörlü ışığın yardımcı olabileceğini söyler.
• Kaygan alanları ve destekleri kontrol edin. Zemin ya da küvet kaygansa, uygun kaymaz bir yüzey, tutunma barı ya da başka bir destek için nitelikli bir uzmana danışın. Doğru yerleşim kişiye ve banyoya bağlıdır.
• Odayı tanınır ve kullanılabilir tutun. Günlük eşyaları kişinin beklediği yere koyun. Tuvaleti bulmakta zorlanıyorsa, uygunsa basit bir işaret ya da kapıyı açık tutmak yardımcı olabilir.
• Banyoya taşınabilir ısıtıcı koymayın. Elektrikli ekipmanı ıslak alanlardan uzak tutun ve üreticinin talimatlarını izleyin.

Yatak odası ve gece yolu

• Yataktan banyoya giden yolu açın. Yerdeki eşyaları kaldırın ve kişinin karanlık bir odayı geçmeden bir ışığa ulaşabildiğinden emin olun.
• Isıtıcıları ve ısıtma cihazlarını kontrol edin. Elektrikli battaniye, ısıtma pedi ya da taşınabilir ısıtıcı kullanılıyorsa yerleşimini ve talimatlarını gözden geçirin. Yanma riski varsa ya da kişi bunları tek başına güvenle kullanamıyorsa yardım isteyin.
• Günlük eşyaları ulaşılabilir yapın. Giysileri, gözlüğü, telefonu ya da ihtiyaç duyulan diğer eşyaları tanıdık yerlerde ve kişinin tırmanmadan ulaşabileceği bir yükseklikte tutun.

Çamaşır, depolama ve dış mekânlar

• Temizlik ürünlerini, ilaçları ve aletleri güvenle saklayın. Dolapları, çamaşır alanlarını, garajları, kulübeleri ve bodrumları kontrol edin. Kimyasalları orijinal kaplarında tutun; belirli bir risk varsa keskin aletleri ya da makineleri güvenle kilitleyin.
• Cihazları ve alarmları kontrol edin. Duman alarmlarının ve karbonmonoksit dedektörlerinin olduğundan ve çalıştığından emin olun. Test etme ve pil değiştirme talimatlarını izleyin.
• Acil durum iletişim listesini kolay bulunur yerde tutun. Yerel acil numarayı, kişinin önemli iletişim kişilerini ve güvendiğiniz bir yardımcının ihtiyaç duyabileceği bilgileri ekleyin. Özel ayrıntıları bir ziyaretçinin görebileceği bir yerde bırakmayın.
• Dış yolu kontrol edin. Zayıf aydınlatma, düzensiz yüzeyler, yolda hortum ya da aletler gibi şeylere bakın. Değişiklikleri birer birer yapın ki tanıdık yollar tanınır kalsın.

Gece rutinleri için uyku rehberi, uyku değişiklikleri ve tanıdık akşam alışkanlıkları hakkında daha fazlasını anlatır.

Değişiklikleri nasıl saygılı tutabilirim?

Güvenlik ve bağımsızlık birlikte işlemelidir. Bir değişiklik kişinin bir odayı kullanmasını ya da tanıdık bir işi yapmasını engelliyorsa durun ve daha az kısıtlayıcı bir seçenek arayın. Bazı kuruluşlar belirli riskler için kilit önerebilir; bu her durum için genel bir talimat değildir. Bir kapıyı değiştirmeden ya da bir yolu kısıtlamadan önce yerel ev ve yangın güvenliği tavsiyesi alın ve kişinin acil bir durumda nasıl çıkacağını düşünün. Güvenli bir çıkış her zaman açık kalmalıdır.

Mümkün olduğunda değişikliği yapmadan önce açıklayın ve kişiye alışması için zaman tanıyın. Alzheimer’s Society, ekipmanın kişinin tek başına güvenle kullanıp kullanamayacağını, kurulum gerektirip gerektirmediğini ve başka bir ev işini zorlaştırıp zorlaştırmayacağını düşünmeyi öneriyor. Değişiklikten sonra kişinin neyi fark ettiğini sorun. Odadan kaçınıyorsa ya da değer verdiği bir şeyi kullanmayı bıraktıysa planı ayarlayın.

Rutinler, hareket ya da görme değiştiğinde ya da bir neredeyse kazadan sonra evi yeniden gözden geçirin. Geçen ay iyi çalışan bir oda, şimdi farklı bir ışığa ya da daha açık bir yola ihtiyaç duyabilir. Tüm evi bir seferde yeniden tasarlamaya çalışmak yerine, neyin değiştiğini ve neyin hâlâ işe yaradığını gösteren kısa bir liste tutabilirsiniz.

Evdeki uyarlamalar için kim yardımcı olabilir?

Bir iş terapisti, kişinin evde nasıl hareket ettiğini değerlendirebilir ve günlük görevler için ekipman ya da değişiklikler önerebilir. Soruna bağlı olarak bir fizyoterapist, bir semt hemşiresi, bir eczacı ya da konut uzmanı da yardımcı olabilir. Alzheimer’s Society, İngiltere’de bir iş terapistine genel pratisyen, hastane ya da yerel sosyal bakım hizmeti üzerinden ulaşılabileceğini belirtiyor; diğer ülkelerdeki yollar farklıdır. Gaz, elektrik, yapısal ya da yangın güvenliğiyle ilgili bir kurulum ya da değişiklik için yerel nitelikli bir uzmana başvurun.

Kiracıysanız, kalıcı değişiklik yapmadan önce ev sahibine ya da konut sağlayıcısına danışın. Yerel bir yaşlılık ya da engellilik hizmeti hangi değerlendirmelerin ve desteklerin mevcut olduğunu açıklayabilir. Bir sorun acilse önce o belirli tehlikeyi giderin ve nasıl güvenle değiştireceğinizden emin değilseniz profesyonel yardım isteyin.

Evi ne sıklıkla gözden geçirmeliyim?

Tanıdık bir görev zorlaştığında, hareket ya da görme değiştiğinde ya da bir neredeyse kaza yaşandığında gözden geçirin. Bu değişiklikle bağlantılı odadan ya da rutinden başlayın. Kontrol listesindeki her maddeyi tamamlamanız gerekmez; işe yarayanları koruyun ve her seferinde bir pratik değişikliği yeniden ele alın. Bir düşme zaten yaşandıysa, düşmeden sonra yapılacaklar rehberimiz hemen atılacak adımları ve sonraki takibi anlatır.