Polokeso ya Gae ya Motho yo o nang le Dementia

Diphetogo tsa polokeso ya gae di tshwanetse go rarabolola ntlha e motho a e kopaneng le yone ka nnete, e seng go dira gore ntlo e nne lenaneo la dithibelo. Simolang ka kamore e le nngwe le ntlha e le nngwe e e tshwenyang: tsela e e lefifi go ya kwa bathrumong, thapo e e tshwerwang mo tseleng, kgotsa go se itse gore sedirisiwa sa kitšhene se dirisiwa jang. Maikaelelo ke go dira gore ditiro tsa letsatsi le letsatsi di nne bonolo go tswelela.

Lenane la Alzheimer’s Association la polokeso ya gae le akaretsa dikotsi mo dikitšhineng, mo dibathrumong, mo dikamoreng tsa boroko, mo dikamoreng tsa polokelo le mo mafelong a ka ntle. Le lone le bolela gore diphetogo di tshwanetse go thusa dikgoka le boipuso jwa motho. Tataiso ya Alzheimer’s Society ya didirisiwa tsa gae e tlhalosa gore diphetogo tse nnye di ka dira gore ditiro tsa letsatsi le letsatsi di nne bonolo le tse di sireletsegileng. Ga go lenane le le tshwanetseng motho le ntlo nngwe le nngwe.

Ke tshwanetse go simolola tlhatlhobo ya gae jang?

Tlhopha kamore e le nngwe mo go nang le se se fositseng kgotsa se se thata. Fa motho a batla go tsaya karolo, tsamayang mmogo mme o botse gore ke eng se se thata. Mongwe wa badiragatsi a ka bona thapo e e sa tlhomamang; motho ka ene a ka bolela gore swishe ya lebone e thata go e fitlhela kgotsa seetsa se se tlwaelegileng se fudugile. Dipono tseno tsotlhe di thusa go tlhopha phetogo e e tlhalosang.

Kwala bothata ka mafoko a a bonolo: “Kgorong ya ntlo go lefifi ka morago ga dijo,” kgotsa “Monyako wa bathrumo go thata go o bona bosigo,” kgotsa “Sesepa se se beilwe ka fa tlhatseng ya kgwaa.” Morago, tlhopha dikgato tse di tlhamaletseng mme o lebelele fa di thusa. Ga o tlhoke go reka didirisiwa ka bothata jo bongwe le jo bongwe. Lebone le le botoka, tsela e e tlhwekileng kgotsa go beela sesebediswa se se dirisiwang gantsi gaufi le motho go ka lekana.

Tlhahiso ya Alzheimer’s Society ya polokeso ya gae e akaretsa dikao tse batho ba ba amegang ke dementia ba di abetseng, go akaretsa go dira gore tshedimosetso e e botlhokwa e nne bonolo go e bona le go dirisa dilaete tse di tlhotlhomang ka bosigo. Tseno ke dikakanyo go di akanya, e seng ditaelo tse batho ba tshwanetseng go di latela ka tshwanelo.

Ke tshwanetse go lebelela eng mo kamoreng nngwe le nngwe?

Dikgabo, dinao le ditsela tsa go tsamaya

• Dira gore tsela e bonala. Lebelela gore dikgabo, ditsela tsa go tsamaya le tsela e e tswang mo kamoreng ya boroko go ya kwa bathrumong di na le lebone le le tsitsang. Lebone la bosigo kgotsa lebone le le tlhotlhomang ka go utlwa go ka thusa fa motho a tsoga gantsi ka bosigo.
• Baakanya ditsela tsa go tsamaya. Tlosa dithapo tse di nang le kgaolo, dilo tse di kgoreletsang le tse motho a ka wang ka tsone. Lebelela gore dilaka di ema sentle; di tlose kgotsa di tlhomamise fela fa di baakanya bothata.
• Lebelela phetogo ya boemo jwa fatlha. Fa tlhabo kgotsa mogobo o le thata go o bona, botsa setsebi sa ditiro tsa go dira ka diatla kgotsa mothusi wa polokeso ya gae gore ke phetogo efe e e bonesang lebone e se ka ya tsosa thaelo e nngwe ya go wela.
• Boloka dilo tse di tlwaelegileng di le mo go tshwanetseng. Seetsa, lebone kgotsa sesebediswa se se dirisiwang gantsi di ka thusa motho go latela tlwaelo. Go fudusa dilo tsotlhe go dira gore ntlo e nne botoro e ka dira gore tsela e nne e sa tlwaelega.

Kitšhene

• Lebelela tiro ya didirisiwa. Fa go kile ga nna le bothata ka sejana kgotsa sedirisiwa se sengwe, batla dithibelo tse di rulagantsweng sedirisiwa seo. Mokgatlho wa Alzheimer’s Association o tlhalosa go tima ka boyone le dikarolo tsa polokeso ya sejana e le dilo tse di ka nnang teng. Batla keletso ya setsebi pele o fetola didirisiwa tsa gase kgotsa tsa motlakase.
• Boloka dithuo le dilo tse di sa jewang kgaogane le dijo. Mokgatlho o eletsa go boloka dithuo ka polokego e seng go di tlogela mo kontareng. Fa motho a laola dithuo tsa gagwe, botsa mogakolodi wa dithuo kgotsa setsebi sa bophelo lenaneo le le sireletsang tlwaelo eo.
• Boloka disediswa tsa go phepafatsa le dikhemikhale ka polokego. Di boloke mo dibopiweng tsa tshimologo, kgakala le dijo, mme di se ka tsa fitlhelelwa fa go tlhokega. O se ke wa tsenya dikhemikhale mo tlhamong ya go nwa kgotsa mo lekgapeng la dijo.
• Boloka dilo tse di tlhokegang mo kitšhineng di fitlhelelwe. Lenaneo le le sireletsang le tshwanetse go dumelela motho go tswelela ka ditiro tse a di itumelelang fa go kgonega. Fa o fetola kopi kgotsa sedirisiwa, tlhalosa phetogo mme o lebelele fa e tlisa tlhobaelo.

Fa kgang e e tshwenyang e tla fa tiro e e abelanwang ya gae e diragala, tataiso ya rona ya ditiro tsa gae e na le dikakanyo tsa go fetola tiro eo fa motho a ntse a tsere karolo.

Bathrumo

• Tokafatsa lebone la tsela le la kamore. Lebelelang swishe, lebone la bosigo le tsela e e ya kwa tlhajweng. Mokgatlho wa Alzheimer’s Society o eletsa lebone la bosigo kgotsa lebone le le tlhotlhomang fa e thusa motho go fitlhela kamore.
• Lebelela dibaka tse di tshelang le dithekiso. Fa fatlha kgotsa tank e le tshelang, botsa setsebi se se tshwanelang ka sebopego se se sa tshele le thekiso kgotsa tshegetso e nngwe. Tlhopho e siama e ikaelela motho le bathrumo ya gagwe.
• Dira gore kamore e itsege le go dirisega. Beela dilo tsa letsatsi le letsatsi moo motho a di lebelelang. Fa a na le bothata jwa go fitlhela tlhajana, pampiri e e bonolo kgotsa go boloka monyako o bulegile di ka thusa, fa e siame gae.
• Se tlise setshireletsi sa go tshisa mo bathrumong. Boloka didirisiwa tsa motlakase kgakala le dibaka tse di notileng mme o latele ditaelo tsa moreki.

Kamore ya boroko le tsela ya bosigo

• Baakanya tsela go tswa mo bodulong go ya kwa bathrumong. Tlosa dilo mo fatlheng mme o dire gore motho a kgone go fitlhelela lebone a sa tshele kamore e lefifi.
• Lebelela dithibela-mogote le didirisiwa tsa go tshisa. Fa kobo ya motlakase, pati ya go tshisa kgotsa setshisi se se tsamaisegang se dirisiwa, lebelela tlhomo ya sone le ditaelo tsa sone. Batla keletso fa go na le kotsi ya go tjhesa kgotsa motho a sa kgone go di dirisa a le esi ka polokego.
• Dira gore dilo tsa letsatsi le letsatsi di nne bonolo go fitlhelela. Boloka diaparo, ditlhalo, mogala kgotsa dilo tse dingwe tse di tlhokegang mo dibakeng tse di tlwaelegileng le mo botlhoko jo motho a ka di fitlhelelang ka ntle ga go gaga.

Polokelo ya diaparo, polokelo le ditlhaba tsa ka ntle

• Boloka dithekiso tsa go phepafatsa, dithuo le didirisiwa ka polokego. Lebelelang dikabata, dibaka tsa go tlhatswa diaparo, dikgoroka, ditlhaba le dibasemente. Boloka dikhemikhale mo dibopiweng tsa tshimologo mme o boloke didirisiwa tse di bogale kgotsa mochini fa go na le kotsi e e rileng.
• Lebelelang didirisiwa le ditemoga. Netefatsang gore ditemoga tsa mosi le tsa carbon monoxide di teng mme di dirisega. Latelang ditaelo tsa tlhatlhobo le go fetola dibeteri.
• Boloka lenane la ba ba tshwanetseng go bitswa ka tlhamalalo. Akaretsang nomoro ya tshoganetso ya kwa lefatsheng la lona, batho ba botlhokwa ba motho le tshedimosetso e mothusi yo o tshepegileng a e tlhokang. O se ke wa tlhoma tshedimosetso ya sephiri fa moeti a ka e bona.
• Lebelelang tsela ya ka ntle. Batla lebone le le bobe, mafoko a a sa lekalekanang, dihose kgotsa didirisiwa mo tseleng. Dira diphetogo ka nngwe nngwe gore ditsela di nne di sa tlhoke go tlhola gape.

Bakeng sa ditlwaelo tsa bosigo, tataiso ya boroko e na le dintlha tse dintsi ka diphetogo tsa boroko le ditlwaelo tsa mo ntlong tse di tlwaelegileng ka dinako tsa tshwayo.

Ke ka tsela efe nka dira gore diphetogo di tlotle motho?

Polokeso le boipuso di tshwanetse go dirisana. Fa phetogo e thibela motho go dirisa kamore kgotsa go dira tiro e e tlwaelegileng, emisa o batle tshwetso e e sa thibeleng thata. Mekgatlho e e sa tshwanang e tlhatlhoba dithibelo tse di rileng tsa dikotsi tse di rileng; seno ga se ditaelo tsa go dira ka tsela e e fetang. Pele o fetola monyako kgotsa o thibela tsela, bona keletso ya polokeso ya ntlo le ya molelo ya kwa lefatsheng la lona mme o akanye ka tsela eo motho a tla tsamayang ka yone ka tshoganetso. Boloka tsela e e sireletsegileng go tswa.

Fa go kgonega, tlhalosa phetogo pele o e dira mme o naye motho nako ya go tlwaelana le yone. Mokgatlho wa Alzheimer’s Society o eletsa go akanya gore a didirisiwa di tla sireletsega fa motho a di dirisa a le esi, a di tlhoka go tlhomiwa kgotsa a di ka dira gore tiro e nngwe ya gae e nne thata. Botsa motho gore o bona eng morago ga phetogo. Fa a tlogela kamore kgotsa a emisa go dirisa sengwe se a se ratang, baakanya lenaneo.

Boa go lebelela ntlo fa ditlwaelo, go tsamaya kgotsa go bona go fetoga, kgotsa morago ga go tlhoka kotsi ya bogaka. Kamore e e neng e dirile sentle kgwedi e e fetileng e ka tlhoka lebone le lengwe kgotsa tsela e e tlhamaletseng jaanong. O ka boloka lenane le le kgutshwane la se se fetogileng le se se sa ntse se dirisega, mme o se ke wa baakanya ntlo yotlhe ka nako e le nngwe.

Ke mang yo o ka thusang ka diphetogo tsa ntlo?

Setsebi sa ditiro tsa go dira ka diatla se ka lekola go tsamaya ga motho mo ntlong mme sa eletsa didirisiwa kgotsa diphetogo tsa ditiro tsa letsatsi le letsatsi. Go ya ka bothata, moithuti wa tlhokomelo ya mmele, ngaka ya kwa gae, mmoloki wa dithuo kgotsa mothusi wa bodulo le ene a ka thusa. Mokgatlho wa Alzheimer’s Society o bolela gore setsebi sa ditiro tsa go dira ka diatla se ka nna gone ka GP, sepetlele kgotsa tirelo ya tlhokomelo ya setšhaba kwa UK; ditsela di farologana kwa dinageng tse dingwe. Bakeng sa go tsenya kgotsa go fetola didirisiwa tsa gase, motlakase, sebopego sa ntlo kgotsa tshireletso ya molelo, dirisa setsebi se se tshwanelang kwa lefatsheng la lona.

Fa o rentile, botsa mong wa ntlo kgotsa mokgatlho wa ntlo pele o dira diphetogo tse di tshwanang ka ntlha ya ka bosakhutleng. Tirelo ya setšhaba ya go dira kgotsa go ikemela ya kwa lefatsheng la lona e ka tlhalosa tlhatlhobo le thuso e e leng gone. Fa bothata bo le bogale, lebologa kotsi eo e e rileng pele mme o batle thuso ya setsebi mo go sengwe le sengwe se o sa itseng go se fetola ka polokego.

Ke tshwanetse go lebelela ntlo gakgolo kae?

Lebelela fa tiro e e tlwaelegileng e nna thata, fa ditlhamo kgotsa lebone di fetoga, kgotsa fa go na le tshoganetso e e kgaoganeng. Simolang ka kamore kgotsa tlwaelo e e kopaneng le phetogo eo. Ga o tlhoke go feleletsa lenane lotlhe; boloka se se dirang sentle, mme o lebelele phetogo e le nngwe ya tirelo ka nako. Fa go kile ga wa, tataiso ya rona ya se se tshwanetseng go dirwa morago ga go wa e akaretsa dikgato tsa tshoganetso le tsa latelo.