Demensiýasy bolan adam üçin öýde howpsuzlyk

Öýde howpsuzlyk üýtgeşmesi adamyň hakykatdanam ýüzleşen meselesini çözmeli, her otagy çäkleriň sanawyna öwürmeli däldir. Bir otagdan we bir aladadan başlaň: garaňky geçelge, geçelgede dolanan sim ýa-da aşhanadaky enjamyň nädip işleýändigine ynamsyzlyk. Maksat gündelik adatlary dowam etdirmegi aňsatlaşdyrmakdyr.

Alzheimer’s Association-yň öýde howpsuzlyk sanawy aşhanalarda, hammamlarda, ýatylýan otaglarda, saklaýyş ýerlerinde we daşky giňişlikde howplary öz içine alýar. Ol hem üýtgeşmeleriň adamyň zerurlyklaryny we garaşsyzlygyny goldamalydygyny aýdýar. Alzheimer’s Society-niň öý enjamlary boýunça gollanmasy kiçi üýtgeşmeleriň gündelik adatlary nädip aňsatlaşdyryp we howpsuzlandyryp biljekdigini düşündirýär. Ikisi hem her adama ýa-da öýe laýyk gelmeýär.

Öý howpsuzlyk barlagyny nädip başlamaly?

Bir otagy saýlaň, şol ýerde eýýäm bir zat ters gidipdir ýa-da kynçylyk döredýär. Adam gatnaşmak isleýän bolsa, bilelikde geziň we näme kynçylyk getirýändigini soraň. Idegçi geçen sim görüp biler; adam bolsa çyra açaryny ýetip bolmaýandygyny ýa-da tanyş oturgyjyň ýerinden süýşendigini belläp biler. Iki görkezme hem düşnükli üýtgeşme saýlamaga kömek edýär.

Meseläni ýönekeý sözler bilen ýazyň: “Aşhana agşamdan soň garaňky”, “Hammam gapysy gijeki tapylmaýar” ýa-da “Arassalaýjy serişde suw kranynyň ýanynda goýlan”. Soňra bir amaly ädimi saýlaň we ol kömek edýärmi diýip synap görüň. Her aladaň üçin enjam satyn almak hökmany däldir. Gowy ýagtylandyrma, arassa geçelge ýa-da ýygy ulanylýan zady elýeterli ýere süýşürmek ýeterlik bolup biler.

Alzheimer’s Society-niň öýde howpsuzlyk maslahatlary demensiýa bilen ýaşaýan adamlaryň paýlaşan mysallaryny, mysal üçin peýdaly maglumaty tapmagy aňsatlaşdyrmagy we gijelerine sensor çyralary ulanmagy öz içine alýar. Olary hemmeler ýerine ýetirmeli görkezme däl-de, göz öňünde tutmaly pikirler hökmünde kabul ediň.

Her otagda nämäni barlamaly?

Girelge, koridor we basgançaklar

• Ýoly görünýän edýän. Girelgeleriň, basgançaklaryň we ýatylýan otagyň bilen hammamyň arasyndaky ýoluň durnukly ýagtylygy bar-ýokdugyny barlaň. Adam gije-gijeden oýanýan bolsa, gije çyrasy ýa-da hereket duýujy çyra kömek edip biler.
• Geçelgeleri arassa saklaň. Erkin simleri, oňa dykylýan zatlary we ýykylmagyň aňsat ýollaryny aýyryň. Halylaryň düz ýatandygyny barlaň; diňe mesele döredýän bolsa ýa-da olary aýyryň ýa-da berkidiň.
• Ýerüsti derejelerdäki üýtgeşmelere serediň. Basgançak ýa-da çyk-çyk ýer ýüzbe-ýüz görünmeýän bolsa, ýaşaýyş terapiýasy hünärmeninden ýa-da öý howpsuzlygy hünärmeninden görünşi gowulandyrýan, ýöne ýene bir ýykylma gyrasy döretmeýän üýtgeşmäni soraň.
• Tanyş zatlary öz ýerinde saklaň. Oturgyç, çyra ýa-da ýygy ulanylýan zat adama adaty tertibi yzarlamaga kömek edip biler. Ähli zady arassa görnüş üçin süýşürmek ýoly tanyş däl edip biler.

Aşhana

• Enjamlaryň ulanylyşyny gözden geçiriň. Pesiň ýa-da başga enjamyň bilen mesele bolan bolsa, şol enjam üçin niýetlenen howpsuzlyk çäralaryna serediň. Alzheimer’s Association awtomatiki öçüriş aýratynlyklaryny we peç howpsuzlyk enjamlaryny mümkin çäreler hökmünde görkezýär. Gaz ýa-da elektrik enjamlaryny üýtgetmezden ozal hünär maslahaty alyň.
• Dermanlary we iýmit däl zatlary iýmitden aýry saklaň. Assosiasiýa dermanlary sanaw üstünde goýmak däl-de, howpsuz saklamagy maslahat berýär. Adam dermanlaryny özi dolandyrýan bolsa, şol adatyny goraýan meýilnama üçin dermançydan ýa-da saglyk hünärmenindenden soraň.
• Arassalaýjy we howply önümleri howpsuz saklaň. Olary asyl gaplarynda saklaň, iýmitden we gerek bolanda elýeterli bolmadyk ýerde goýuň. Himiki maddalary içgi şişesine ýa-da iýmit gutusyna guýmaň.
• Peýdaly aşhana zatlaryny elýeterli saklaň. Howpsuz düzgün adama mümkin bolsa halaýan işini dowam etdirmäge rugsat bermeli. Şkaf ýa-da enjamy üýtgetseňiz, düşündiriň we ol çaşgynlyk döredýärmi diýip barlaň.

Bu kynçylyk paýlaşylýan kär wagtynda ýüze çyksa, öý işleri gollanmamyz adamy gatnaşdyryp, işi sazlamak barada pikirler berýär.

Hammam

• Ýoly we otagy ýagtylandyryň. Açary, gijeki çyrany we tuwalete barýan ýoly barlaň. Alzheimer’s Society adam otagy tapmaga kömek edýän bolsa, gijeki çyra ýa-da duýujy çyra teklip edýär.
• Sürçýän ýerleri we daýanjy barlaň. Pol ýa-da wanna sürçýän bolsa, degişli sürçmeýän ýüzi, tutawaç ýa-da başga daýanç üçin hünärli maslahat alyň. Dogry ýeri adama we hammama bagly.
• Otagy tanamaga we ulanmaga aňsat saklaň. Gündelik zatlary adamyň gözläp biljek ýerinde goýuň. Tuwaleti tapmakda kynçylyk çekýän bolsa, ýönekeý belgi ýa-da gapyny açyk goýmak kömek edip biler, öý şertlerine laýyk bolsa.
• Portatiw ýyladyjyny hammama getirmäň. Elektrik enjamlaryny çygly ýerlerden daşda saklaň we öndüriji görkezmelerine eýeriň.

Ýatylýan otag we gijeki ýol

• Ýataga çenli ýoly arassa saklaň. Pola goýlan zatlary aýyryň we adamyň garaňky otagdan geçmän çyra ýakyp bilýändigine göz ýetiriň.
• Ýyladyjylary we ýylatmak enjamlaryny barlaň. Elektrik ýorgany, ýyladyjy ýassyk ýa-da portatiw ýyladyjy ulanylýan bolsa, ýerleşişini we görkezmelerini gözden geçiriň. Ýanmak howpy bar bolsa ýa-da adam özi howpsuz ulanyp bilmese, maslahat soraň.
• Gündelik zatlary elýeterli saklaň. Eşik, gözaýnak, telefon ýa-da zerur zatlary tanyş ýerlerde we adamyň ýokary çykman ýeten ýerinde saklaň.

Ýuwujy otag, sakla we daşary ýerler

• Arassalaýjy serişdeleri, dermanlary we gurallary howpsuz saklaň. Şkaflary, ýuwujy ýerleri, garajlary, şaýlary we ýerasty otaglary barlaň. Himiki maddalary asyl gaplarynda saklaň, belli bir howp bolanda ýiti gurallary ýa-da maşynlary howpsuz saklaň.
• Tüsse duýujylaryny we öý enjamlaryny barlaň. Tüsse duýujylarynyň we karbon monoksid duýujylarynyň bar we işleýändigine göz ýetiriň. Synagy we batareýany çalyşmagy üçin görkezmelere eýeriň.
• Gyssagly habarlaşyk sanawyny ýeňil tapylýan saklaň. Ýerli gyssagly nomeri, adamyň esasy habarlaşyk adamlaryny we ynanylan kömekçiniň zerur bolup biljek maglumatyny goşuň. Şahsy maglumatlary dolandan görünýän ýerde goýmaň.
• Daşarky ýoly barlaň. Ýagtylygyň ýetmezligini, deň bolmadyk ýerleri, geçelgede hortumlary ýa-da gurallary görüň. Üýtgeşmeleri birin-birin ediň, tanyş ýollar tanalyp galsyn.

Gijeki adatlar üçin ukudaky gollanma ukudaky üýtgeşmeler we tanyş agşam adatlary barada has köp maglumat berýär.

Üýtgeşmeleri nädip hormatly edip bileris?

Howpsuzlyk we garaşsyzlyk bile işlemeli. Bir üýtgeşme adamy otagdan peýdalanmakdan ýa-da tanyş işi etmekden saklaýan bolsa, duruň we has çäkli däl alternatiwa seredip görüň. Käbir guramalar belli bir howp üçin gulpy sanaýar; bu ähli ýagdaýlar üçin umumy görkezme däldir. Gapy üýtgetmezden ýa-da ýoly çäklendirmezden ozal ýerli öý we ýangyn howpsuzlygy boýunça maslahat alyň we adamyň gyssagly ýagdaýda nädip çykjagyny göz öňünde tutuň. Howpsuz çykyş ýoluny elýeterli saklaň.

Mümkin bolsa, üýtgeşmeden öň düşündiriň we adama oňa öwrenişmek üçin wagt beriň. Alzheimer’s Society enjamyň özbaşdak ulanmak üçin howpsuzmy, gurnamagyň zerurmy we beýleki öý işini kynlaşdyrarmy diýen zatlara seretmegi maslahat berýär. Üýtgeşmeden soňra adamdan näme duýandygyny soraň. Ol otagdan saklasa ýa-da bahaly zatdan peýdalanmasa, meýilnamany sazlaň.

Tertip, hereket ýa-da görüş üýtgände ýa-da ýakyn howp bolandan soň öýi täzeden gözden geçiriň. Geçen aý gowy işleýän otag indi başga çyra ýa-da has arassa ýol isläp biler. Tutuş öýi birbada täzeden düzmäge synanyşmak ýerine, nämäniň üýtgändigini we nämäniň entek işleýändigini gysga sanawda saklaň.

Öý üýtgetmelerinde kim kömek edip biler?

Ýaşaýyş terapiýasy hünärmeni adamyň öýde nähili hereket edýändigini baha berip, gündelik işler üçin enjam ýa-da üýtgeşme teklip edip biler. Kynçylyga görä fizioterapewt, etrap hemşiresi, dermançy ýa-da öý işgäri hem kömek edip biler. Alzheimer’s Society Angliýada ýaşaýyş terapiýasy hünärmeniniň GP, hassahana ýa-da ýerli sosial ideg hyzmatyndan elýeterli bolup biljekdigini belleýär; beýleki ýerlerde ýollar tapawutlanýar. Gaz, elektrik, gurluş ýa-da ýangyn howpsuzlygy enjamyny gurmak ýa-da üýtgetmek üçin ýerli ygtybarly hünärmen ulanyň.

Kireýde ýaşaýan bolsaňyz, hemişelik üýtgeşmelerden öň eýesinden ýa-da öý hyzmatyndan soraň. Ýerli garry adamlar we maýyplar hyzmaty haýsy baha bermeleriň ýa-da goldawyň bardygyny düşündirip biler. Kynçylyk derrewmi bolsa, şol aýratyn howpy ilki bilen çözüň we howpsuz üýtgetmek barada bilmeýän zadyňyz bolsa hünärmenden kömek soraň.

Öýi haçan barlamaly?

Tanyş iş kynlaşanda, hereket ýa-da görüş üýtgände ýa-da ýakyn howp bolanda gözden geçiriň. Şol üýtgeşme bilen baglanyşykly otag ýa-da adatdan başlaň. Sanawdaky her zady tamamlamagyňyz hökmany däldir; işleýän zadyňyzy saklaň we bir amaly üýtgeşme bilen birwagtda bir gezek täzeden barlaň. Eger ýykylma ýüze çykan bolsa, ýykylandan soň näme etmeli gollanmamyz derrew ädimleri we yzarlaýyş ädimlerini görkezýär.