Ko e tali nounou
Sivi ʻa e potu ʻe taha ʻi he taimi, kamata mei he palōpalema kuo ke mamata ki ai. Fakalelei ʻa e maama, fakamaʻa ʻa e ngaahi hala ʻoku ʻalu ai, tauhi ʻa e ngaahi meʻa-inu mo e koloa fakamaʻa ʻi he malu, pea fakatatau ʻa e feituʻu ki he ngaahi founga usu ʻa e tokotaha. Filifili ʻa e ngaahi liliu ʻoku fe'unga mo e tokotaha, tauhi ʻa e ngaahi ʻalu ʻi he malu, pea tokoni ki he malava ʻa e tokotaha.
- Kamata mei he palōpalema kuo ke mamata ki ai, pea sivi ʻa e potu ʻe taha ʻi he taimi.
- Fakalelei ʻa e maama mo fakamaʻa ʻa e ngaahi hala fakaʻaho ʻi muʻa ʻi he ngaahi meʻa ʻoku mālohi ange.
- Tauhi ʻa e ngaahi meʻa-inu, koloa fakamaʻa mo e ngaahi meʻa-ngāue ʻoku ʻi ai ha mamahi ʻi he malu, pea teuteu ʻaki ʻa e ngaahi founga usu ʻa e tokotaha.
- Fehuʻi ki ha tokotaha ngāue-fakasino poto pe ha taha kehe ʻoku ʻi ai ha malava lelei ki muʻa ʻi he ʻai ʻo ha meʻa-ngāue pe liliu ʻo e fale.
ʻI he peesi ni (5 ngaahi vahe)
Ko e liliu ʻo e malu ʻi he fale ʻoku totonu ke fakatonutonu ʻa e palōpalema kuo mamahi ai ʻa e tokotaha, ʻikai ko e liliu ʻo e potu kotoa ki ha lisi ʻo e ngaahi tapui. Kamata ʻaki ʻa e potu ʻe taha mo ha tokanga ʻe taha: ko ha hala poupou ki he fale-kaukau, ko ha uaea ʻoku hili ʻi he hala, pe ko e ʻikai ʻiloa ʻa e meʻa-ngāue ʻi he kiseni. Ko e taumuʻa ko e fakafaingofua ʻa e ngaahi founga usu ʻo e ʻaho ke tauhi ai ʻa e fakahoko.
Ko e lisi ʻa e Alzheimer’s Association ki he malu ʻi he fale ʻoku kau ai ʻa e ngaahi mamahi ʻi he kiseni, fale-kaukau, potu mohe, potu tauhi meʻa, mo e feituʻu ʻi tuʻa. ʻOku fakamatala foki ʻe ia ko e ngaahi liliu ʻe tokoni ki he ngaahi fiemaʻu mo e malava ʻa e tokotaha. Ko e talanoa ʻa e Alzheimer’s Society ki he meʻa-ngāue ʻi he fale ʻoku fakamatala ʻe lava ke fakafaingofua mo malu ange ʻa e ngaahi founga usu ʻo e ʻaho ʻaki ʻa e ngaahi liliu siʻisiʻi. ʻOku ʻikai ke fe’unga ʻa e lisi ʻe taha mo e tokotaha pe fale kotoa.
Ko e founga fēfē ke kamata ai ʻa e sivi ʻo e malu ʻi he fale?
Filifili ha potu ʻe taha ʻoku ʻi ai ha meʻa kuo hala muʻa pe ʻoku faingataʻa. Kapau ʻoku loto ʻa e tokotaha ke kau, ʻalu fakataha pea fehuʻi ko e hā ʻoku faingataʻa ai. ʻE lava ke sioʻi ʻe he kau tokanga ha uaea ʻoku hae; ʻe lava ke fakaʻilo ʻe he tokotaha ʻoku faingataʻa ke ʻaʻahi ki he suisi ʻo e maama pe ko e nofo ʻoku fakaliliu. ʻE tokoni ʻa e sio ʻe ua ke filifili ha liliu ʻoku fakaʻilo ʻi he ʻuluaki.
Tohi ʻa e palōpalema ʻaki ʻa e lea faingofua: “ʻOku pōuli ʻa e hala ʻi he kai-pō,” “Faingataʻa ke ʻiloa ʻa e matapā fale-kaukau ʻi he pō,” pe “ʻOku tauhi ʻa e kolo ʻi he tafa ʻo e sinki.” Hili ia, filifili ha sitepu ʻe taha ʻoku ngāue pea sivi pe ʻoku tokoni. ʻOku ʻikai fiemaʻu ke ke fakatau ʻa e meʻa-ngāue ki he palōpalema kotoa. ʻE lava ke lelei ange ʻa e maama, ʻa e hala ʻoku maʻa, pe ko e liliu ʻo ha meʻa ʻoku faʻa ngāue ʻaki ki he feituʻu ʻoku faingofua ai ke ʻaʻusia.
Ko e talanoa ʻa e Alzheimer’s Society ki he ngaahi tokoni ki he malu ʻi he fale ʻoku kau ai ʻa e ngaahi fakatātā mei he kakai ʻoku ʻaʻusia ʻe he dementia, hangē ko e tauhi ʻa e fakamatala mahuʻinga ʻoku faingofua ke ʻilo, mo e ngaahi maama ʻoku ʻilo ʻaki ʻa e sensa ʻi he pō. Ko e ngaahi meʻa ni ko e ngaahi fakakaukau ke fakakaukau ki ai, ka ʻikai ko e ngaahi tuʻutuʻuni ke muimui ai ʻe he kakai kotoa.
Ko e hā ʻoku totonu ke u sivi ʻi he potu kotoa?
Ngaahi matapā, hala-fale mo e ngaahi maʻu
- Fakafaingofua ʻa e hala ke sioʻi. Vakai ʻoku ʻi ai ha maama ʻoku mālohi ʻi he ngaahi matapā, ngaahi maʻu mo e hala ʻi he vahaʻa ʻo e potu mohe mo e fale-kaukau. ʻE lava ke tokoni ha maama pō pe maama ʻoku ʻaʻeva ʻaki ʻa e ʻalu ʻa e kakai, kapau ʻoku hake lahi ʻa e tokotaha ʻi he pō.
- Fakamaʻa ʻa e ngaahi hala ʻalu. Toʻo pe fakamaʻu ʻa e ngaahi uaea mo e meʻa ʻoku taʻe-faʻa-maʻa ʻoku faingofua ke tō ai. Vakai ʻoku lava ʻa e kāpeti ʻi he tuʻu lelei; toʻo pe fakapapau ia pē kapau ʻoku ʻi ai ha palōpalema.
- Vakai ki he liliu ʻo e laʻi-feituʻu. Kapau ʻoku faingataʻa ke sioʻi ha maʻu pe ʻi he ʻalu, fehuʻi ki he tokotaha ngāue-fakasino poto pe ha tokotaha ʻoku poto ʻi he malu ʻo e fale ko e hā ʻa e liliu ʻe fakalahi ai ʻa e sio, ʻo ʻikai ke fakatupu ha tafa ʻe taha kehe ʻe lava ke tō ai.
- Tauhi ʻa e meʻa ʻoku ʻiloa ʻi he feituʻu ʻoku ʻaonga ai. Ko ha nofoʻanga, ko ha maama, pe ko ha meʻa ʻoku faʻa ngāue ʻaki ʻe lava ke tokoni ke muimui ʻe ha taha ʻi he founga usu. ʻOku lava ke faingataʻa ʻaupito ke liliu ʻa e meʻa kotoa koeʻuhi ke lelei ange ʻa e vakai.
Kiseni
- Vakai ki he ngāue ʻo e ngaahi meʻa-ngāue. Kapau kuo ʻi ai ha palōpalema ʻi he sitova pe ha meʻa-ngāue kehe, sivi ʻa e ngaahi filifili malu ʻoku ngāue makehe ki he meʻa-ngāue ko iá. ʻOku lisi ʻe he Alzheimer’s Association ʻa e ngaahi meʻa-ngāue ʻo e tāpuni-ʻotomatiki mo e ngaahi meʻa-ngāue malu ʻo e sitova ko e ngaahi filifili ʻe lava. Kole ʻa e fakaʻuhinga mei he kau poto muʻa ʻi he liliu ʻo e uaea ʻo e kesi, eletiliki, pe ko e kōlofa.
- Tauhi ʻa e meʻa-fakamaʻa mo e koloa-ngāue ʻi tuʻa mei he kai. Ko e Association ʻoku fakaʻaongaʻi ke tauhi ʻa e meʻa-inu ʻi he feituʻu malu ʻi ʻolunga ʻi he kāunta. Kapau ʻoku ngāue ʻa e tokotaha ʻene ngaahi meʻa-inu, fehuʻi ki he faifatongi pe tokotaha tokanga fakasino ki ha palani ke tauhi ai ʻa e ngāue ko iá.
- Tauhi ʻa e koloa fakamaʻa mo e koloa mamahi malu. Tauhi ʻa e ngaahi meʻa ni ʻi he ngaahi ipu ʻo e kamata, mamaʻo mei he kai, pea ʻi he mamaʻo ʻo e nima ʻi he taimi ʻoku fiemaʻu ai. ʻOua ʻe liliu ʻa e ngaahi kemikala ki he ipu inu pe ipu kai.
- Tauhi ʻa e meʻa-kiseni ʻoku ʻaonga ke faingofua ʻa e ʻalu ki ai. Ko ha founga malu ʻe lava ke tokoni ke kātaki ʻa e tokotaha ʻi he ngāue ʻoku ne fiefia ki ai pe ʻi he taimi ʻoku lava. Kapau ʻoku liliu ʻa e kapupu pe meʻa-ngāue, fakamahino ʻa e liliu pea sivi pe ʻoku ʻi ai ha vaaʻā.
Kapau ʻoku hoko ʻa e tokanga ʻi he ngāue ʻa e fatongia fakataha, ko e talanoa ki he ngaahi ngāue ʻo e fale ʻoku ʻi ai ha ngaahi fakakaukau ke fakatonutonu ai ʻa e ngāue ʻi he taimi ʻoku tauhi ai ʻa e tokotaha ke kau.
Fale-kaukau
- Maama ʻa e hala mo e potu. Sivi ʻa e suisi, ʻa e maama pō mo e hala ki he fale-palasa. Ko e Alzheimer’s Society ʻoku fakaʻaongaʻi ha maama pō pe maama ʻoku ʻaʻeva ʻaki ʻa e sensa kapau ʻoku tokoni ia ke ʻilo ai ʻe ha taha ʻa e potu.
- Vakai ki he feituʻu ʻoku faingataʻa ke tō ai mo e ngaahi tokoni. Kapau ʻoku ʻi ai ha tafa-ʻuha pe ʻi he ngaahi tafa ʻi he tuʻu, fehuʻi ki ha taha malava ʻi he malu ʻo e tuʻunga ʻoku totonu, pea pe ko e hā ʻa e tokoni ʻoku ʻaonga, hangē ko e ngaahi sepa pe ʻa e tuʻunga ʻo e tokoni. Ko e feituʻu ʻoku tuʻu ai ʻe fakatatau ki he tokotaha mo e fale-kaukau.
- Tauhi ʻa e potu ke faingofua ke ʻiloa mo ngāue ʻaki. Tuku ʻa e ngaahi meʻa ʻoku faʻa ngāue ʻaki ʻi he feituʻu ʻoku ʻamanaki ai ʻe he tokotaha. Kapau ʻoku faingataʻa ke ʻilo ʻa e fale-palasa, ko ha fakaʻilo siʻisiʻi pe ko e tuku ʻa e matapā ke ava ʻe lava ke tokoni, kapau ʻoku fe’unga ia mo e fale.
- ʻOua ʻe ʻomi ha heta fakaʻaho ki he fale-kaukau. Tauhi ʻa e meʻa-ngāue ʻi ha feituʻu mamaʻo mei he feituʻu vai pea muimui ki he ngaahi tuʻutuʻuni ʻa e kautaha ʻo e meʻa-ngāue.
Potu mohe mo e hala ʻo e pō
- Fakamaʻa ʻa e hala mei he mohe ki he fale-kaukau. Toʻo ʻa e ngaahi meʻa ʻi he founga ʻi lalo mo fakapapau ʻe lava ʻe he tokotaha ke hiki ha maama ʻoku ʻikai ko e hala ʻi he potu pōuli.
- Sivi ʻa e heta mo e ngaahi meʻa-vela. Kapau ʻoku ngāue ʻa e ngaahi kuelo-mohe, pad vela, pe heta fakaʻaho, sivi ʻa e feituʻu mo e ngaahi tuʻutuʻuni. Kole ʻa e tokoni kapau ʻoku ʻi ai ha mamahi ʻi he vela pe ʻoku ʻikai lava ke tokotaha ʻe taha ke ngāue ia malu.
- Tauhi ʻa e ngaahi meʻa ʻoku faʻa ngāue ʻaki ke lava ʻe he tokotaha. Tauhi ʻa e kofu, ʻa e sipeki, telefoni pe ngaahi meʻa fiemaʻu kehe ʻi he ngaahi feituʻu ʻoku ʻiloa pea ʻi he maʻolunga ʻoku lava ke ʻalu ai ʻe he tokotaha ʻo ʻikai ke hake.
Ngāue-fufuu, koloa mo e feituʻu ʻi tuʻa
- Malu ʻa e koloa fakamaʻa, meʻa-fakamaʻa mo e meʻa-ngāue. Sivi ʻa e ngaahi kapupu, feituʻu ngāue-fufuu, nofoʻanga meʻa, ʻa e fale-ʻaʻeva, mo e ʻaʻa-lalo. Tauhi ʻa e kemikala ʻi he ngaahi ipu ʻoku ʻiloa, pea tauhi ʻa e meʻa-ngāue ʻoku mamahi pe meʻa-ngāue ʻoku malu ʻi he taimi ʻoku ʻi ai ha mamahi makehe.
- Sivi ʻa e meʻa-ngāue mo e ngaahi fakatokanga. Fakapapau ʻoku ʻi ai mo ngāue ʻa e ngaahi fakatokanga ʻo e ʻasi mo e ngaahi meʻa ʻoku ʻiloa ʻa e kāpoʻi ʻo e kāpuni monokisaiti. Muimui ki he ngaahi tuʻutuʻuni ʻo e sivi mo e liliu ʻo e pātali.
- Tauhi ʻa e lisi fetuʻutaki ʻi he fakalilifu ʻoku faingofua ke ʻilo. Kau ai ʻa e numela ʻo e fakalilifu ʻi he feituʻu, ʻa e kau fetuʻutaki ʻoku mahuʻinga ki he tokotaha, mo e fakamatala ʻe fiemaʻu ʻe ha tokoni falala. ʻOua ʻe tuku ʻa e fakamatala taʻeʻiloa ʻi he feituʻu ʻoku lava ke sioʻi ai ʻe he kakai ʻoku ʻaʻeva.
- Sivi ʻa e hala ʻi tuʻa. Vakai ki he maama ʻoku vaivai, ngaahi feituʻu ʻoku ʻikai ke lelei, ngaahi kapu-vai, pe ngaahi meʻa-ngāue ʻi he hala. Fakahoko ʻa e ngaahi liliu ʻe taha ʻi he taimi ke ʻi ai pe ʻa e ngaahi hala ʻoku ʻiloa.
Ko e talanoa ki he mohe ʻoku ʻi ai ha ngaahi fakamatala lahi ki he ngaahi liliu ʻo e mohe mo e ngaahi founga ʻo e afiafi ʻoku ʻiloa.
Ko e founga fēfē ke tauhi ai ʻa e ngaahi liliu ʻi he faʻa-tokanga?
ʻOku totonu ke ngāue fakataha ʻa e malu mo e tuʻuloa ʻo e tokotaha. Kapau ʻoku taʻofi ʻe ha liliu ha taha mei he ngāue ʻi ha potu pe ʻi he ngāue ʻoku ʻiloa, tuku pē mo kumi ha founga ʻoku ʻikai ke fakamaʻu lahi. ʻOku ʻi ai ha ngaahi kautaha ʻoku lisi ʻa e ngaahi loki ki ha ngaahi mamahi makehe; ko ia ʻoku ʻikai ko e tuʻutuʻuni ʻoku kātoa. ʻI muʻa ʻi hono liliu ʻo e matapā pe fakamaʻu ʻa e hala, kumi ha fakaʻuhinga ʻi he feituʻu ʻo e malu ʻi he fale mo e afi, pea fakakaukau pe ko e hā ʻe ʻalu ai ʻa e tokotaha ʻi he ngaahi fakatokanga. Tauhi ʻa e ʻalu malu ʻi he taimi kotoa.
ʻI he taimi ʻe lava ai, fakamahino ʻa e liliu muʻa ʻi he fai ʻo ia pea foaki ha taimi ke ne ʻiloa ai. ʻOku fakaʻaongaʻi ʻe he Alzheimer’s Society ke fakakaukau pe ʻe malu ke ngāue ʻaki ʻa e meʻa-ngāue ʻe he tokotaha pē, pe ʻoku fiemaʻu ha fakatu, pe ʻe lava ke faingataʻa ange ʻi ha ngāue ʻo e fale kehe. Fehuʻi ki he tokotaha ko e hā ʻoku ne sioʻi hili ʻa e liliu. Kapau ʻoku ne ʻoua ʻe ʻalu ki he potu pe tuku ha meʻa ʻoku ne taukaveʻi, fakatonutonu ʻa e palani.
Toe vakai ʻa e fale ʻi he taimi ʻoku liliu ai ʻa e ngaahi founga usu, ʻa e ngāue, pe ʻa e sio, pe hili ha palōpalema siʻisiʻi. Ko e potu ʻoku lelei ʻi he māhina kuo ʻosi ʻe lava ke fiemaʻu ha maama kehe pe hala ʻoku maʻa ange ʻi he taimi ni. ʻE lava ke ke tauhi ha lisi nounou ʻo e ngaahi meʻa kuo liliu mo e ngaahi meʻa ʻoku ngāue lelei pea ʻoua ʻe fakafoʻou ʻa e fale kotoa ʻi he taimi kotoa.
Ko hai ʻe lava ke tokoni ʻi he ngaahi liliu ʻo e fale?
Ko e tokotaha tokanga ngāue-fakasino ʻe lava ke vakai ki he founga ʻoku ʻalu ai ʻa e tokotaha ʻi he fale pea fakaʻaongaʻi ʻa e meʻa-ngāue pe liliu ki he ngaahi ngāue fakaʻaho. ʻI he ngaahi palōpalema ʻoku ʻi ai, ko e tokotaha tokanga fakatōketā, ko e nēsi ʻo e feituʻu, ko e faifatongi, pe ko e tokotaha ngāue ʻo e feituʻu nofo ʻe lava foki ke tokoni. Kapau ʻoku fiemaʻu ha ngāue ʻi he kāsi, uaea-ʻuha, ʻaʻa-tuʻu, pe malu ʻo e afi, fakahoko ʻaki ʻa e poto lelei ʻo ho feituʻu.
Kapau ʻoku ke nofo ʻi ha fale-ʻuha, fehuʻi ki he ʻeiki-fale muʻa pea ʻoua ʻe fakahoko ha liliu tuʻuloa. Kapau ʻoku ʻi ai ha palōpalema ʻoku vave, ngāue ʻi he mamahi makehe muʻa pea kole ha tokoni fakatōketā ki ha ngāue ʻoku ʻikai ʻiloa ai ʻa e founga malu ke liliu ai.
Ko e hā ʻa e taimi ke toe vakai ai ʻa e fale?
Toe vakai ia ʻi he taimi ʻoku faingataʻa ai ha ngāue ʻoku ʻiloa, ʻoku liliu ʻa e ngāue pe sio, pe hili ha palōpalema siʻisiʻi. Kamata ʻaki ʻa e potu pe ngāue ʻoku fehokotaki mo e liliu ko iá. ʻOku ʻikai fiemaʻu ke ke fakakakato ʻa e meʻa kotoa ʻi he lisi; tauhi ʻa e meʻa ʻoku ngāue lelei, pea toe vakai ʻaki ʻa e liliu ʻe taha ʻi he taimi. Kapau kuo hoko ha tō, ʻoku ʻi ai ʻa e ngaahi sitepu fakavave mo e muimui ʻi he talanoa ki he founga ke tokanga ai hili ha tō.
Ngaahi fehuʻi ʻoku faʻa hā
ʻOku fiemaʻu nai ke u fai ʻa e liliu kotoa ʻi he lisi malu ʻo e fale?
ʻIkai. Filifili ʻa e ngaahi liliu ʻoku fe'unga mo e fiemaʻu ʻo e tokotaha mo e fale. Kamata mei he ngaahi palōpalema kuo ke mamata ki ai, pea tuku ʻa e ngaahi founga usu ʻoku tokoni mo e ngaahi meʻa ʻoku ʻiloa ʻi hono feituʻu.
ʻOku totonu nai ke u liliu ʻa e fale kotoa ʻi he taimi ʻe taha?
ʻOku lahi ange ʻa e faingofua ke fakahoko ʻa e liliu ʻe taha ʻi he taimi ʻe taha. Fakamahino ia, sivi pe ʻe fēfē ʻene ngāue ʻi he moʻui ʻo e ʻaho, pea fakatonutonu kapau ʻoku faingataʻa ai ha ngāue ʻoku ʻiloa.
Ko hai ʻe lava ke ne fakahā ʻa e meʻa-ngāue pe liliu ʻo e fale?
Ko ha tokotaha ngāue-fakasino, pe ha taha kehe ʻi he tokanga mo e tokoni ʻo e moʻui pe sōsiale, ʻe lava ke tokoni ke fakatatau ʻa e meʻa-ngāue ki he tokotaha mo e fale. ʻOku kehekehe ʻa e feituʻu mo e ngaahi tokoni ʻi he feituʻu.
Ngaahi mataʻitohi
ʻOku mau fehokotaki ki he ngaahi kautaha mo e ngaahi ako ʻoku tukuhau ki ai ʻa e peesi ni. Naʻe siviʻi ʻa e tuʻunga kotoa ʻi he taimi naʻe fakalelei ai ʻa e peesi.
- Alzheimer's and Dementia Home Safety Tips · Alzheimer's Association
- What equipment can improve the home of a person with dementia? · Alzheimer's Society
- Tips about staying safe and secure at home after a dementia diagnosis · Alzheimer's Society