ደሕንነት ቤት ንሰብ ዘለዎ ዴመንሺያ

ለውጢ ደሕንነት ቤት ሰብ ቀንዲ ዝገጠሞ ጸገም ክፈትሕ ኣለዎ እምበር፡ ነፍሲ ወከፍ ክፍሊ ናብ ዝርዝር ክልኸላታት ክቕየር የብሉን። ብሓንቲ ክፍሊን ሓንቲ ጸገምን ጀምር፤ ንኣብነት ናብ ጸዳል ዝወስድ ጸሊም መንገዲ፡ ኣብ መንገዲ ዝተዘርጋሕ ኬብል፡ ወይ ብዛዕባ ዝኾነ ኩሽኒ መሳርሒ ዘይርግጸኛ ምዃን። ዕላማ ንዕለታዊ ልምዲ ቀሊል ክኸውን ምግባር እዩ።

ዝርዝር ምርመራ ደሕንነት ቤት ዝብል Alzheimer’s Association ኣብ ኩሽና፡ ጸዳል፡ ዕዮ ድቃስን ናይ ዕቃ ቦታታትን ወጻኢ ቦታታትን ዘለዎ ሓደጋ ይሸፍን። ለውጢታት ድልየትን ናይ ባዕል ምቅዋምን ክደግፉ ኣለዎም ኢሉ ድማ ይገልጽ። መምርሒ መሳርሒ ቤት Alzheimer’s Society ንእሽቶ ለውጢታት ዕለታዊ ልምዲ ቀሊልን ውሕስንን ከምዝገብሮ ይገልጽ። ሓደ ዝዝርዝር ዝኾነ ዝሰማማዕ ኣይኮነን፤ ሰብ ወይ ቤት ዝፈላለ እዩ።

ናይ ደሕንነት ቤት ምርመራ ከመይ ክጅምር?

ሓደ ክፍሊ ዝሓዘ ኣብ ቅድሚኡ ዘይሰረሐ ወይ ዘሸግር ዝኾነ ምረጽ። ሰብ ክሳተፍ እንተ ደሊ ብሓባር ተመላለሱ፡ ዝሸግር ዝኾነ ነገር ሕተቱ። ሓጋዚ ኬብል ዝተፈትሐ ክርእይ ይኽእል፤ ሰብ ድማ መቐየሪ ብርሃን ንምድራስ ዝጸግም ወይ ዝለመዶ ኮረሲ ዝተዘዋወረ ክነግረካ ይኽእል። ክልቲኦም ርእይቶታት ትርጉም ዘለዎ ለውጢ ንኽትመርጽ ይሕግዙ።

ጸገሙ ብቐሊል ቃላት ጽሓፎ፦ “መተሓዚ ድሕሪ ምሳሕ ጸሊም እዩ”፡ “ናይ ጸዳል ዓምዲ ብለይታ ጸገም ይኸውን”፡ ወይ “ጽርየት ኣብ ጎድኒ መቕሓዪ ኣቐሚጡ ኣሎ”። ድሕሪኡ ሓንቲ ተግባራዊ ስጉምቲ ምረጽ፡ ሓገዝ ምዃኑ ርኣዩ። ንዝኾነ ጸገም መሳርሒ ምግዛእ ኣየድልን። ብርሃን ምምሕያሽ፡ መገዲ ምጽራይ ወይ ብቐሊሉ ዝኣትዉ ዝብል ዝተጠቐመ ነገር ምስጋር ዝኣኽል ኪኸውን ይኽእል።

መምርሒ ምኽሪታት ደሕንነት ቤት Alzheimer’s Society ብዛዕባ ዴመንሺያ ዝተጸልዉ ሰባት ዝሓጋገዙ ኣብነታት ይሓቑፍ፡ ንኣብነት ጠቃሚ ሓበሬታ ቀሊል ምርካብ ከምኡ’ውን ብለሊ ብኣሳልጥ ዝሓዙ መብራሕታት ምጥቃም። እዞም ነገራት ንዝኣመነ ኩሉ ሰብ ዝኽተሎ ትእዛዝ ኣይኮኑን፡ ንምግምጋም ዝኸውኑ ሓሳባት እምበር።

ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክፍሊ እንታይ ክርእይ?

ኣታዊታት፡ መንገድታትን ደረጃታትን

• መንገዲ ብቐሊሉ ዝረኣ ግበሮ። ኣታዊታት፡ ደረጃታትን መንገዲ ቅድሚ ዓቢ ክፍሊ ናብ ጸዳልን ብሓደ ብርሃን ቀጻልነት ዘለዎን ምዃኑ ርአ። ሰብ ብለሊ ብዘውትር ክትንሳእ እንተ ኮነ፡ ናይ ለሊ መብራሕ ወይ መብራሕ ብኻልእ ናይ ምስጓርን ሓገዝ ክኸውን ይኽእል።
• መንገዲ ምኻድ ኣጽሪ። ዝተፈትሑ ኬብላት፡ ዝተበታተነ ዕቃታትን ንመዝጊ ቀሊል ዝኾኑ ነገራት ኣርሕቑ። ምንጣፍታት ብሓቂ ተዘርግሖም ርአ፤ ጸገም እንተ ፈጢሩ ጥራይ ኣርሕቖ ወይ ድማ ብጽንዓ ኣቐምጦ።
• ደረጃ መሬት ርአ። ደረጃ ወይ ናይ ኣታዊ ቅርጺ ንምርኣይ ዘሸግር እንተ ኮነ፡ ብዘይ ካልእ ዝኸውን ጠርዚ ኣብ ምውዳቕ ዘይገብር ለውጢ ንምርኣይ ምስ ክኢላ ሓኪም ወይ ክኢላ ደሕንነት ቤት ተዛረቡ።
• ዝለመድዎ መሳርሒ ብዝምስል ቦታ ዕቀቦ። ወንበር፡ መብራሕ ወይ ብተደጋጋሚ ዝጥቀምዎ ዕቃ ሰብ ልምዲ ክኽተል ይሕግዝ። ንዝሓሸ ቅርጺ ኩሉ ዕቃ ምስጋር መንገዲ ዝለመድዎ ዘይኮነ ክኸውን ይኽእል።

ኩሽና

• ዓቕሚ መሳርሒ ርአ። ብምኽንያት ምቃጽል ወይ ካልእ መሳርሒ ጸገም እንተ ኮነ፡ ንእቲ ፍሉይ መሳርሒ ዝተዳለወ ኣገባብ ውሕስናን ድሕንነትን ርኣዩ። Alzheimer’s Association ኣውቶማቲክ ዝዓጸወ ባህርይታትን ናይ ምቃጽል ዓቃቢ መሳርሒታትን ከም ኣማራጺ ይዝርዝር። ቀያሪ ጋዝ ወይ ኤለክትሪክ መሳርሒ ቅድሚ ምግባር ብቑዕ ምኽሪ ሕተቱ።
• መድሃኒትን ዘይመግቢ ነገራትን ካብ መግቢ ፍለይ። Association መድሃኒት ብውሕስና ምቕማጥ ይመኽር እምበር ኣብ ጠረጴዛ ኣየቐምጡ። ሰብ ባዕሉ መድሃኒቱ ዝሕዝ እንተ ኮነ፡ ዝለመዶ ልምዲ ዝሕሉ ድቃስ ፋርማሲስት ወይ ጥዕናዊ ክኢላ ሕተቱ።
• ዕቃታት ጽርየትን ኣደጋ ዘለዎም ነገራትን ብውሕስና ኣቐምጡ። ብመጀመርታ ዕቃኦም ኣቐምጡ፡ ካብ መግቢን ካብ መቕበሪ ዝተፈለዩ ኮይኖም ብዝድለ ግዜ ካብ እድሪ ኣርሒቖም ኣቐምጡ። ኬሚካላት ናብ መጸጥዒ ጠርሙስ ወይም መግቢ ዕቃ ኣይትለውጡ።
• ጠቃሚ ዕቃታት ኩሽና ብቐሊሉ ዝርከብ ግበሩ። ዝለዓለ ውሕስነት ሰብ ዝምሕስሖ ስራሓት ኣብ ዝኽእል ግዜ ክቕጽል ክሕግዝ ኣለዎ። ቦርድ ወይ መሳርሒ ዝቕየር እንተ ኮነ፡ ለውጢ ምግላጽን ግርሁ ምፍጣሩ ምርኣይን ኣይትርስዑ።

ብዘተኣሳስር ስራሕ ዝመጸ ጉዳይ እንተ ኮነ፡ መምርሒ ስራሓት ቤት ስራሕ ብዝመልከቱ ሰብ ብሓባር ብዝሕሉ ኣገባብ ንምቕያር ሓሳባት ኣለዎ።

ጸዳል

• መንገዲን ክፍሊን ብርሃን ግበሩ። መቐየሪ፡ ብለሊ ዘለዎ ብርሃንን መንገዲ ናብ መጸዳዓኢ ርአ። Alzheimer’s Society ሰብ ክፍሊ ንምርካብ ዝሕግዝ እንተ ኮነ ናይ ለሊ መብራሕ ወይ መብራሕ ብስምዒት ክኽፈት ይመክር።
• ዝተፈላለዩ ዝንሸቡ ቦታታትን ደገፍን ርአ። ወለል ወይ ቦኽርያ ዝንሸብ እንተ ኮነ፡ ዝኣመነ ዘይንሸብ ወለል፡ መኣዘኒ ወይ ካልእ ደገፍ ብዝምከረሉ ሰብ ሕተቱ። ቦታኡ ብሰብን ብጸዳልን ይወሰን።
• ክፍሊ ብቐሊሉ ንምፍላጥን ንምጥቃምን ግበሩ። ዕለታዊ ዕቃታት ሰብ ክጽበዮ ዝኽእል ቦታ ኣቐምጥዎም። መጸዳዓኢ ንምርካብ ዘሸግር እንተ ኮነ፡ ቀሊል ምልክት ወይ ዝኸፈተ ዓምዲ ኣብቲ ቤት ዝሰማማዕ እንተ ኮነ ክሕግዝ ይኽእል።
• ናይ ምውዓይ መሳርሒ ናብ ጸዳል ኣይትኣትዉ። መሳርሒ ኤለክትሪክ ካብ ዝርጥቡ ቦታታት ርሓቑ፡ መምርሒታት ላዕለዋይ ዕዮ ተኸተሉ።

ክፍሊ ድቃስን ናይ ለሊ መንገድን

• ካብ ዓራት ናብ ጸዳል መንገዲ ኣጽሪ። ካብ ወለል ዝኾኑ ነገራት ኣርሕቖም፡ ሰብ ብጸሊም ክፍሊ ዘይሓልፍ መብራሕ ምልዓል ክኽእል ርግጸኛ ኮን።
• ሙቐት ዘውሕሉ መሳርሒታት ርአ። መዳሕየ ኤለክትሪክ፡ ቦታ ሕምቲ ወይ ዝተንቀሳቐሰ መሳርሒ ሙቐት ብዝጥቀመሉ እንተ ኮነ፡ ቦታኡን መምርሒታቱን ርአ። ኣደጋ ቃጸላ እንተ ኮነ ወይ ሰብ ብብቕዓቱ ብውሕስና ክጥቀመሉ ዘይኽእል እንተ ኮነ ሕተት።
• ዕለታዊ ዕቃታት ቀሊል ምርካብ ግበሩ። ክዳን፡ መነጸር፡ ስልኪ ወይ ካልእ ዘድልዩ ዕቃታት ኣብ ዝለመዱ ቦታታትን ሰብ ብዘይ ምልዓል ክበጽሖ ዝኽእል ልዕሊ ዝኾነ ቁመት ኣቐምጡ።

ምሕጻብ፡ ቦታ ዕቃን ወጻኢ ቦታታትን

• ኬሚካላት፡ መድሃኒትን መሳርሒን ኣጽንዑ። መቐመጢ፡ ቦታ ምሕጻብ ዕቃ፡ ጋራጅ፡ ዓቂሮ ጸለሎት ውሽጢ ዓዲ ርአ። ኬሚካላት ብመጀመርታ ዕቃኦም ኣቐምጡ፡ ሓደ ፍሉይ ሓደጋ እንተ ኮነ ስለዋት መሳርሒን መሳርሒታትን ኣጽንዑ።
• መሳርሒታትን ማእለያታትን ርአ። ናይ ጭሲ ኣላርምን ናይ ካርቦን ሞኖኦክሳይድ ኣመልካቲ ኣብ ቦታኦም ከም ዝኸውን ግበር ብዝሰርሑ ድማ ርአ። መምርሒ ምፍታንን ባትሪ ምቕያርን ተኸተል።
• ናይ ኣድላዪ ዝርዝር ብቐሊሉ ዝረኽቦ ግበሮ። ናይ ኣገዳሲ ዓዲ ቁጽሪ፡ ቀንዲ ዝርዝር ሰብን ንሓጋዚ ዝኽእል ሓበሬታን ኣካትት። ናይ ብምስጢር ዝዀነ ሓበሬታ ኣብ ዝርኣይዎ ጉብኝት ኣይትእትዉ።
• ናብ ወጻኢ ዝወስድ መንገዲ ርአ። ዘይሓቅ ብርሃን፡ ዘይስልጡ ኣዕሙቕታት፡ ቧንቧታትን መሳርሒታትን ኣብ መንገዲ ርአ። ኣብ ሓደ ግዜ ሓንቲ ለውጢ ግበሩ፡ መንገድታት ዝለመዱ ክኣክሎም።

ንልምዲ ለሊ፡ መምርሒ ድቃስ ብዛዕባ ለውጢ ድቃስን ልምዲ ምሸትን ዝያዳ ሓሳባት ኣለዎ።

ለውጢ ብኽብሪ ከመይ ክኸውን ይኽእል?

ውሕስናን ሓርነትን ብሓባር ክሰርሑ ኣለዎም። ለውጢ ሰብ ክፍሊ ንምጥቃም ወይ ዝለመዶ ስራሕ ንምግባር ክእገድ እንተ ኮነ፡ ንኽትቆም ዝያዳ ዘይገድብ ኣማራጺ ድለዩ። ገለ ትካላት ንፍሉይ ኣደጋ ቆልፍታት ይዝርዝሩ፤ እዚ ኩሉ ዝኣክል ትእዛዝ ኣይኮነን። ዓምዲ ወይ መንገዲ ቅድሚ ምቕያር ናይ ኣገልግሎት ቤትን ሓይሊ ብዝምልከቶ ብኣከባቢ ምኽሪ ሕተቱ፡ ሰብ ብኣስገዳድ ናብ ወጻኢ ከመይ ክወጽእ ከም ዝኽእል ኣስተውዕሉ። ወጻኢ ዝኸፍት መገዲ ቀጻሊ ኣቐምጡ።

ኣብ ዝኽእል ግዜ ቅድሚ ምግባር ለውጢ ግለጾ፡ ሰብ ክለምድ ግዜ ሃቦ። Alzheimer’s Society መሳርሒ ብባዕሉ ንምጥቃም ውሕስን ምዃኑ፡ ምትካልን ዘድልዮ ምዃኑን፡ ካልእ ዕዮ ቤት ክኸብድ እንተ ኮነ ብዛዕባ ምሓሳብ ይመኽር። ድሕሪ ለውጢ ብዛዕባ ዝርእዮ ነገር ሕተቶ። ክፍሊ ዝርሕቕ ወይ ዝኸበረ ዝነበረ ዕቃ ዘቋርጽ እንተ ኮነ ዕቅዲ ኣሐድስ።

ልምዲ፡ ዓቕሚ ምንቅስቓስን ርእይን ክቕየር ከሎ፡ ወይ ቅድሚ ዝኸሰተ ጸገም ድሕሪ ምጥጥን ቤት ርአ። ዝጸንሐ ክፍሊ ግን ብሓድሽ ብርሃን ወይ መንገዲ ክሓትት ይኽእል። ኩሉ ቤት ብሓንቲ ግዜ ብምቕያር ፈንታ ዝተቐየረን ዘሎን ዝርዝር ሓጺር ኣቐምጡ።

ኣብ ምስማምዓ ቤት ዝሓግዝ መን እዩ?

ክኢላ መንቀሳቐሲ ዕዮ (occupational therapist) ሰብ ብቤት ከመይ ከም ዝንቀሳቐስ ክገምግምን ንዕለታዊ ስራሓት መሳርሒ ወይ ለውጢ ክጠቁም ይኽእል። ብዝሰማማዕ ጉዳይ ፊዚዮቴራፒስት፡ ናይ ዞባ ነርስ፡ ፋርማሲስት ወይ ናይ ቤትን ኣገልግሎትን ክኢላ ድማ ክሕግዙ ይኽእሉ። Alzheimer’s Society ኣብ ብሪጣንያ ክኢላ መንቀሳቐሲ ዕዮ ብGP፡ ሆስፒታልን ኣብ ዞባ ዘሎ ማሕበራዊ ክንክን ኣገልግሎትን ክረኽብ ከም ዝኽእል ይጠቅስ፤ መገድታት ኣብ ካልኦት ቦታታት ይፈላለ። ንመትከል ወይ ለውጢ ጋዝ፡ ኤለክትሪክ፡ መዋቕር ወይ ውሕስነት ሓደጋ ሓሊፍካ፡ ብቑዕ ኣከባቢያዊ ክኢላ ተጠቐም።

እንተ ተኸራዪ፡ ቋሚ ለውጢ ቅድሚ ምግባርካ ንባዕል ቤት ወይ ኣገልግሎት ቤት ሕተቶ። ኣገልግሎት ዕድመ ወይ ዓቕሚ ኣብ ዞባኻ ዝርከብ ግምገማን ሓገዝን ክሕብረካ ይኽእል። ጸገም ቅልጡፍ እንተ ኮነ፡ ብቐጥታ ነቲ ፍሉይ ኣደጋ ቀዳማይ ኣስተናግዶ፡ ብቐሊሉ ከመይ ክለውጥ ከም ዝኽእል ምስ ክኢላ ተዛረብ።

መዓስ ክምርምር ኣለኒ?

ዝለመድ ስራሕ ዝኸፍእ፡ ምንቅስቓስ ወይ ርእይቲ ዝቕየር፡ ወይ ቅድሚ ዝኸሰተ ጸገም ድሕሪ ምጥጥን ብዝኸሰተ ግዜ ምርመራ ግበር። ኣብ ዝተሓሓዘ ለውጢ ዝርከብ ክፍሊ ወይ ልምዲ ጀምር። ኩሉ ብዝርዝር ዘሎ ንግበር ዘድልየካ ኣይኮነን፤ ዝሰርሕ ዘሎ ዕቀብ፡ ሓደ ተግባራዊ ለውጢ ብሓደ ግዜ ድማ ግምገም። ኣብ ዝኸሰተ ድቕሰት ቀንዲ ስጉምቲ ንምግባር ናይ ቅልጡፍ ሓገዝ ሓበሬታን ድሕሪ ግዜ ክትከታተለሉ ዝኽእሉ ነጥብታትን ኣብ መምርሒ ዝግበር ድሕሪ ድቕሰት ተገኒዩ ኣሎ።