Go tsamaya le motho yo o nang le bolwetse jwa go lebala

Leeto le ka nna teng fa motho a batla go tsamaya le fa leano le tshwana le ditlhokego tsa gagwe. Leeto le le kgutshwane go ya go malapa le ka nna bonolo go feta maeto a a tletseng; leeto la letsatsi le le lengwe le ka nna le siame go feta go robala kwa ntle. Botsa motho se a se batlang mo leetong, mme o rerele leano le le nang le sebaka sa go emisa kgotsa go fetola.

Tataiso ya Alzheimer’s Association ya maeto le dikeletso tsa Dementia Australia tsa go tsamaya di gatelela gore leano le tshwaelwe ke boikhutso le ditlwaelo tsa motho. Tataiso e e fa dikakanyo tse di akaretsang tsa tokisetso, e seng tshwetso ya gore leeto le a bolokegile go motho yo o tlhomogileng.

Re tla itse jang gore leeto le siame go rona?

Buang ka leeto le motho, o dirisa mafoko a a tlwaelegileng le tlhaloso e e bonolo ya gore lo ya kae le gore ke mang yo o tla nna teng. Fa a sa batle go tsamaya, amogela seo. O ka rera dijo, puisano kgotsa tiro e e tlwaelegileng kwa gae.

Akanya ka se motho a se laolang sentle jaanong. Lebelela fa a ka tlhaloganya diphetogo mo ditlwaelong, mo melodong, mo batho ba le bantsi, mo go tsamaeng sebaka se se leele le mo dikamoreng tse a sa di itseng. Fa dikarolo tse dintsi tsa leeto di ka mo tlhoka thata, tlhomamisa leano kgotsa tlhopha tsela e nngwe ya go itirela nako mmogo. Dementia Australia e eletsa gore o botse ngaka fa o sa tlhomamise gore leeto le a siame bophelo jwa motho kgotsa tlhokego ya gagwe ya thuso.

Fa motho a na le bothata jo bo mo sa tlwaelegang jwa bophelo, a tlhoka thuso ya dimelemo, kgotsa a na le dikgatlhego tsa mmele tse di ka fetoga mo leetong, botsa mothusi wa tlhokomelo ya bophelo pele lo reka ditikete. Se emise, se fetole kgotsa se beye dimelemo tse di laolwang ka ntlha ya leeto ntle le keletso ya moneelapele wa dimelemo kgotsa ya moemedi wa dikantoro tsa dimelemo.

Re tla rera leeto la mofuta ofe?

• Tlhopha lefelo le le tlwaelegileng fa go kgonega. Lefelo le motho a le itseng, kgotsa go etela batho ba ba tlwaelegileng, di ka tlisa diphetogo tse dinnye go feta tsela e ntšha le go bona dilo tse dintsi ka letsatsi le le tletseng.
• Dira gore tsela e nne bonolo. Tlhopha dithulaganyo tse dinnye, mme o se ka wa tlhoka go fetola dikoloi ka nako e kgutshwane. Pele lo simolola, lebelelang gore dithoilete, dintlha tsa go nna fa fatshe le dibaka tse di khutsang di kae.
• Tsamaya ka nako e e siameng ya letsatsi. Rerang ka maatla a motho le tlwaelo ya gagwe ya letsatsi. Tlogelang nako ya dijo, dimelemo, boikhutso le go itokisetsa.
• Dira gore thulaganyo e nne bonolo. Tiro e le nngwe e kgolo e ka nna e lekane. Se rerele ura ka ura; tlogela sebaka sa go diega kgotsa go boela gae ka pele.
• Botsa ka thuso pele lo tsamaya. Difofane, dipalangwa tsa terena, dihotele le dibaka tsa ditiro di na le ditirelo le melao e e farologaneng. Ikopanyeng le tsone ka nako go botsa ka thuso ya go nna fa fatshe, dinthe tse di kgonegang, dithoilete tse di kgonang go dirisiwa le thuso ya go bona lefelo le le tshwanetseng.

Tataiso ya boikhutso jo bo tlhomogileng e na le dikakanyo tsa go etela le dikopano tsa malapa. Fa lo kopana le batsadi, tataiso ya go etela e akaretsa puisano, dikopano tse di kgutshwane le go tloga ka go se gateletse.

Re tla rwala eng?

Boloka mokotla o monnye wa leeto o na le dilo tse di tlhokegang tse di nnang le motho yo o tshepegang, e seng mo go dithoto tse di tlhomilweng.

• Dimelemo le tshedimosetso ya bophelo. Rwala dimelemo tsa motho tse a di nwang ka tlwaelo, di nne di le dintsi go lekana leeto le le beilweng le letsatsi le le oketsegileng, le lenaane la dimelemo le le ntshwa. Tlhomamisa melao ya dipalangwa le ya lefelo la leeto pele lo rwala dimelemo tse di kwadilweng. Lebelelang dikgoro le nako jaaka go laletswe.
• Dikwalo tsa boitsise le batho ba go ikgolaganya. Rwala boitsise jwa motho, aderese ya kwa lo tla robalang gone, dintlha tsa batho ba ba ka tshwarang tlhokomelo ka bofefo le leano le le kwadilweng la leeto. Fa go thusa mme go dumalanwa, akaretsa karata e e nang le dintlha tsa mothusi.
• Dilo tse di tlwaelegileng tsa go tshediwa. Rwala dikhalase, dinaga kgotsa dibeteri tsa tsone, dijo tse di tlwaelegileng, metsi, dipampiri tsa go phuta, seaparo se se boneng le seaparo se sengwe. Setshwantsho kgotsa sejo se se tlwaelegileng se ka dira gore kamore e e sa tlwaelegang e nne bonolo go nna mo go yone.
• Dikopi tsa dintlha tse di botlhokwa. Boloka kopi ya pampiri kgotsa ya dijithale ya ditikete, dikopano, inshurense le tshedimosetso ya bophelo e e amanang le leeto. Abelana leano la leeto le motho yo o tshepegang yo a sa tsamaeng le lona.

Palo ya tshedimosetso e o e rwalang e ikaegile ka leeto. Bolokang dintlha tsa motho sentle, mme lo di abelane fela le batho ba ba di tlhokang go mo thusa.

Re ka dira jang letsatsi la leeto le nne bonolo?

Bolelela motho se se tlang go diragala, go nna sengwe le sengwe ka nako. Naya nako e e oketsegileng ya go itokisetsa, go tsena, go ya kwa ntlong ya go itshwarela le go fetela mo lefelong le lengwe. Fa dithulaganyo di fetoga, tlhalosa kgato e e latelang ka bonolo mme o se buise leano lotlhe gape.

Dulang mmogo mo dibakeng tse di tletseng batho kgotsa tse di sa tlwaelegang. Fa motho a lapa kgotsa a sa khutsa, emisang mo lefelong le le khutsa, mo fang metsi kgotsa tiro e e tlwaelegileng, mme lo dumalane mmogo gore a lo tswelela kgotsa nnyaa. Se tlogele motho a nne a le noga mo lefelong le le sa tlwaelegang moo a ka lebalang kgotsa a nne a tshwenyega.

Fa lo fofa kgotsa lo dirisa seteišene se se kgolo, botsa ba ba tlisang ditirelo gore ke thuso efe e e leng gone le gore lo e kopa jang. Ditiro di ka fetoga, ka jalo tlhomamisa dintlha ka go ikgolaganya le difofane, seteišene kgotsa lefelo ka nako pele lo tsamaya. Se ikanye ka lenaane la kgale la tsa tshireletso kgotsa tsa go fitlhelela gone jaanong.

Leano le le thusang ke lefe?

Rerang pele gore lo tla dira eng fa motho a batla go tswa, leeto le tlhoka gore lo lebe nako, kgotsa mongwe a tlhoka boikhutso. Tlhopha motho o le mongwe yo a ka thusang ka mogala. Dira gore aderese ya malao le tsela ya go boela gae di bonolo go bona, mme o itse gore o ka nna kae o le fela thata kgotsa o dirisa thoilete.

Fa o tlhoka go kgutshwafatsa leeto, dira jalo. Go tlola sebaka sa bopaki kgotsa go boela gae ka nako e e kwa pele ga se bo se le go palelwa. Fa leeto le tsenya kgatelelo, tlhopha tiro e e khutsang fa lo boela gae. Sehlopha sa dikeletso tsa puisano se na le dikakanyo tsa go bua ka khutso le go neela tshedimosetso e le nngwe ka nako.

A re bolelele hotele kgotsa mothusi wa leeto?

Fa motho a dumela, bolelelang badiri dintlha tse ba di tlhokang fela go go thusa ka tsela e e siameng. Ka sekai, o ka kopa hotele gore e tlhokomele tlhokego ya go sepela kgotsa e go neele kamore e e tsenelelwang ke batho ba ba nang le mathata a go sepela. Fa motho a sa batle gore tlhaloso ya gagwe e itsiwe, akanyang ka tsela e nngwe ya go kopa thuso e e sireletsang lobaka lwa gagwe.

Fa leeto le le leele, bolokang dijo, boroko le nako ya dimelemo tsa motho e le gaufi le tlwaelo kolobetso e e ka dirwang ke tirelo. Dirang letsatsi la ntlha le se nang dikhutlo, mme lo tlogelele nako ya go phomola fa lo boa. Dilo tse dinnye tse di tlwaelegileng di ka dira gore leeto le nne bonolo go tsamaisana le lone.