An gorthyp berr
Arthyglow ha kreftow da rag tus oos owth omvyskya gans demensya a dheu ha omglewes yn tevesik: dywblek, kollaj a imajys dhiworth lyvrow-nowodhow, aray flourys, pri, gul kartenni sempel po folennow liwya rag tus oos. Settya nebes devnydhow yn-mes, gweres gans an kynsa stryk mar bo edhomm, keskewsel hag owth oberi war-barth, ha dyghtya an termyn war-barth avel an poynt. Nyns yw ober gorfenys gorfodol.
- Dewis devnydhow ha themow a wel tevesik, kepar ha paper dywblek, flourys gwir ha imajys dhiworth lyvrow-nowodhow, yn le skentil, stikerys po folennow ober cartoonek.
- Konsentra war an argerdh: liwyow, gwrians an pri, an keskows. Ober gorfenys yw kewor, nyns yw an amkan.
- Ri palas mar yllir, kepar ha gul karten rag mab-bihan po mab-wyr, po aray unnik rag an moos.
- Gweres an den dhe dhalleth, ena mos yn gil. Dalleth stryk brish war-barth yw lowr yn fenowgh.
- Nyns yw res gorfenna ragdres yn unn esedh, ha hedhi yn gynnar yw pub prys da lowr.
War an folen ma (9 rann)
- Pyth a wra ober art tevesik ha na flehèsk?
- Prag konsentra war an argerdh, nyns war an sewyans?
- Synsyow arthyglow ha kreftow dhe assaya
- Fatell settya esedh art war-barth?
- Fatell adattya art mars yw demensya ow chanjya?
- Diogeledh gans arghasow art
- Pana prys y tal dhyn hedhi?
- Diskwedhes an ober, mars yw hwans an den
- Kesunya art gans agan gwariow
Arthyglow ha kreftow a re dhyn tus owth omvyskya gans demensya fordh dhe omdhiskwedhes na vydh gorfodol kavos an geryow ewn. An Alzheimer’s Association a lever bos ragdresow art a yll dri sens a gollenidha ha palas ha chons dhe omdhiskwedhes yn y honan, rag an tioges ynwedh kepar ha rag an den gans demensya. An alhwedh yw gwitha an taklow tevesik, sempel ha heb gwpressure. An folen ma a re ragdresow arbennek, fatell aga sett war-barth ha fatell aga adattya mars yw chanjys.
Pyth a wra ober art tevesik ha na flehèsk?
Ober art tevesik a devnydh gwir devnydhow, testenow tevesik ha ton meur war. An Alzheimer’s Association a gews konsentra war ragdresow war nivel tevesik ha diank dhiworth tra vyth a ylli sevel omglew dreserghys po flehèsk.
| Omglew flehèsk | Omglew tevesik |
|---|---|
| Skentil, stikerys foam, lagasow googly | Paper dywblek, stoff, flourys gweskys |
| Folennow liwya cartoonek | Folennow liwya a lowarthow, kowasow, kerri po tirwedhow |
| Gordhavos “da lowr” rag pub merk | Keskows gwir: “An glas ma yw teg ryb an gwyrdh” |
| Kreft heb devnydh | Karten rag karrik, aray rag an moos, ro |
| Kemenni a len kepar ha dyskans | Gelwel: “A yll’ta gweres orth an dra ma?” |
Prederi a vri an den y honan. Neb a garas neytha a ylli bos lowen ow tochya stoff. Ynaduron pensyonys a ylli kavos plas warwell yn unn ranna pe dres devnydhow meur rag ragdres. Kynseskoynt pensyonys a ylli bos lowen ow gul kartennow.
Prag konsentra war an argerdh, nyns war an sewyans?
Drefen an termyn war-barth yw an poynt. An gid Alzheimer’s Association war oberow y’th chi a lever konsentra war an argerdh, nyns war an sewyans. Dywblek a yw “glas hepken” hwath yn dywblek. Kollaj gans tri imach yw hwath yn gollaj.
An Kesva ynwedh a lever y hyll artydh proffesyonel bos fregys gans chanjyow yn y ober, mes y hyll amatur bos lowen gans chons nowydh dhe omdhiskwedhes. Mars o an den yn artydh skant, assaya media dyffrans dhiworth an huni re dhyskas, may tevo blas gwari yn hytrihys es kehevelyans.
Synsyow arthyglow ha kreftow dhe assaya
Pub synsys a gomprehend fatell y hyllir y sempla mar teu ha bos calessa.
- Golchyow dywblek. Glebhe paper dywblek poos ha gasa an den dhe dhibrosa liw warno gans brus ledan. An liwyow a lesa aga honan, ytho nyns eus gorthyp kamm. Semplya: profya diw liw hepken, po liwya gans dowr war paper tewl a dhiskwedh an merkow gwlyb.
- Kollaj lyvrow-nowodhow. Tredha imajys kyns der an termyn dhiworth lyvrow-nowodhow a lowarthow, kog, kerri, vyajya po hobysow koth an den. Gasa dhodho dewis ha gluse imajys war gardystok. Semplya: profya peswar imach tredhys hag unn glusek, ha gul an gluse war-barth.
- Aray flourys. Fondyans Alzheimer Amerika a gews aray flourys treghys ha gwels dhe gul diskwedhyansow sempel rag an seson. Devnydh fias krev ha sad, ha gweth flourys re veu treghys seulabrys. Semplya: gorra nebes gweth yn hanter fias, unn orth unn.
- Kartennow gans flourys gweskys. Gwesk flourys dhiworth hanterbloedh yn folennow lyver rag seythun, ena aga gluse war gardystok plegys. Semplya: ty a wra an gluse, ev/hi a wask an flour dh’y weles.
- Folennow liwya rag tus oos. Dewis folennow gans amal kler ha testenow gwir. Y hyllir pryntya agan folennow liwya printyadow po aga liwya war skrin dre waska liw hag ena rann a’n skeusen. Semplya: darnow brassa, nebes liwyow, merkeryow tew.
- Pri po to medhel. Rollya, waska ha furvya pri sych y’n ayr po to modelya medhel. Waska del war an pri a wra telher sempel. Semplya: gwaska ha rolya yw ober leun y honan. Gwitha golok na wra an den sedha pri yn y ganow.
- Gul kartennow. An Alzheimer’s Association a gews gul derivas anodho avel ober gwir: “Yth eson ow kul karten yeghes da rag karrik. A vydh dha weres?” Kardystok tredhys ha nebes stikerys a flourys po stampys a ober yn ta.
- Kovadhlyver. Gorra dasskrifow a skeusennow koth, kartennow-bost po stympys tiked war folennow kovadhlyver war-barth. Keskewsel a bub huni hag ow mos yn-rag. Gweles agan gidyow kovheans rag fordhow mel gever keskewsel a’n koth.
- Bordow stoff ha tach. Gluse tassow a korduroy, melyn velvet, burlap ha silk war gard krev. Gul anodho yw an ober; tochya anodho diwettha yw ober aral. Moy synsyow yw yn agan gidyow oberow synsysel.
- Gorfedhes pren sempel. Rag neb re garas ober pren, y hyll scryfya stock pren rewlys po liwya kit chi edhen omglewes a-gledh. Dilea toulys gwithys ha mires.
- Liwya orth ilow. Sonya rekord ober gwell dhis ha liwya furvyow po liwyow a omdhesedh orth an moodh. Hemma a jynn diwy oberow a gar an re erel yn fenowgh. Gweles oberow ilow.
Fatell settya esedh art war-barth?
- Pareusi kyns. Tredha, trimma ha settya puptra kyns gelwel an den. Gortos hag ow hwilas sisouryow a yll kelli an pols.
- Gwitha yn sempel. Diw po tri liw, unn brus, unn folen paper. Re a dhewisow a yll gul bos gorlewenys.
- Difres an moos. Lien plastyk po lien koth a styr na vydh preder dhe dhrog.
- Esyes war-lergh. Ober war dha folen dha honan ryb y folen ev/hi. Henn a omglew kevrennys, na dyskydhyans.
- Gweres dhodho dhe dhalleth. An Alzheimer’s Association a lever y hyllir bos edhomm dalleth gwayans an brish gans an den. Wosa dalleth, lies den a besya.
- Keskewsel hag owth oberi. Kavos war liwyow ha tachow, po gasa an art dhe dhevi hwedhlow. Diank dhiworth govynnow kepar ha “Pyth yw hemma?”
- Gasa termyn lowr. Nyns yw res gorfenna ragdres yn unn esedh.
Fatell adattya art mars yw demensya ow chanjya?
| Nivel | Pyth a ober yn ta | Pyth dhe chanjya |
|---|---|---|
| Kynsa | Klasow, liwya manylys, kovadhlyvrow, gul kartennow, liwya dhiworth skeusen | Profya dewis a ragdresow; gwitha yn keskussulyans |
| Kres | Kollaj tredhys, golchyow dywblek, aray flourys, liwya gans ardhow brassa | Unn cam orth unn prys; ty a wra tredha ha gluse |
| Diwettha | Strykyow brish ledan, gwaska pri, tochya stoff, mires orthis ow liwya | Konsentra war synsysow; guidya an leuv yn serys mar yw assysys |
An NHS a gews y fydh oberow semplys yn nivellow diwettha ha konsentra war an synsysow. Mires orth neb aral ow liwya, ha keskewsel a’n liwyow, yw fordh gwir dhe gemeres rann. Rag moy synsyow herwydh nivel, gweles oberow rag pub nivel.
Diogeledh gans arghasow art
- Dewis payntys, merkeryow ha glusekys nag yw gwenonek.
- Gwitha sisouryow, kellylyow kreft ha gunnyow gluse tomm dhe-ves a dhreus. Gul tredha dhe’th honan, kyns der an termyn.
- Mires na wra den vyth sedha pri, paynt po taklow bian yn y ganow.
- Devnydh kontaynyryow sad ha poos rag dowr ha fiasow.
Pana prys y tal dhyn hedhi?
Hedhi pan wra an sylw mos mes po pan omglew an den fregys. An Alzheimer’s Association a gews diwedha po chanjya ober pan wra an spas sylw lehe po pan wra an fregys tevi. Gorra an ragdres yn tyller saws ha profya neppyth restel. Y hyllir dos tre dhodho a-vorow, po byth. An dhew yw da lowr.
Diskwedhes an ober, mars yw hwans an den
Spylya skeusen war an ystol veur po freymya kollaj a yll bos fordh mel dhe dhiskwedhes meur war. Govyn kyns. Nebes re a gar sawel aga ober war an fos; re erel a wra y fynnans na vynnons.
Kesunya art gans agan gwariow
Yn dydhyow pan yw gorfos payntys re vras, Liwya a ober war dablet heb drog vyth. Puzl Skeusen a witha an skeusen leun yn weles avel gid hag esydh tammow mes a’gas le. Kartenni Keskows a brofya govynnow ygor a yll dri dhiworth skeusen dhe hwedhel. Oll anezha heb amserometer po skor. Y hyllir ynwedh pryntya folennow dhiworth agan kuntelles oberow printyadow.
Govynnow kemmyn
Fatell allav vy gwitha kreftow dhiworth omglewes flehèsk?
Devnydh gwir arghasow art, themow tevesik ha ton meur war. Kescha skentil ha folennow cartoonek rag paper dywblek, stoff, flourys, skeusennow lyvrow-nowodhow ha folennow liwya manylys rag tus oos. Na wra gordhavos an ober an keth fordh hag a wre'ta gordhavos kevren flehes; keskewsel a'n jeves kepar dell wre'ta gans neb den oos aral.
Py oberow art a ober yn y sewena diwettha a dhemensya?
Oberow sempel ha synsysel yw an gwella yn an nivell diwettha: liwya strykyow ledan gans brus ledan, gwaska pri medhel, aray nebes flourys yn fias, po ranna gwriansow stoff herwydh aga thach. Martesen y fydh edhomm dalleth an gwayans war-barth. Mi a yllir kemeres rann dre weles orthis ow liwya ha keskewsel a'n liwyow ynwedh.
Py hwarvos mar leveri na yllyn i liwya?
Diberth an gw pressure. Assaya ragdresow heb gorthyp ewn, kepar ha golchi dywblek, kollaj, po aray flourys. Y hyllir ynwedh leverel bos edhomm dha weres war neppyth arbennek, kepar ha dewis liwyow rag karten, may tevo an ober blas gweres yn hytrihys es assaya.
A yw folennow liwya re flehèsk rag tus oos?
Nyns yw mar povons yns desinys rag tus oos. Dewis folennow gans testenow tevesik kepar ha lowarthow, kowasow, kerri po tirwedhow, ha gul derivas a'ga hever avel ober dh'aga lehe yn hytrihys es avel dyskans. Y hyllir pryntya agan folennow liwya po aga liwya war dablet.
Fentennow
Ni a wra kevrenna dhe’n kowethyansow ha’n studhyow may kreg an folen ma warnedha. Pubonan a veu checkys pan veu nowedhys an folen.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS
- Dementia-Friendly Gardening Ideas · Alzheimer's Foundation of America