Mỹ thuật và thủ công cho người lớn sa sút trí tuệ

Mỹ thuật và thủ công cho người sống chung với sa sút trí tuệ là một cách để thể hiện bản thân mà không phụ thuộc vào việc tìm đúng từ. Alzheimer’s Association lưu ý rằng các dự án mỹ thuật có thể mang lại cảm giác thành tựu và mục đích cùng cơ hội thể hiện bản thân, cho cả người chăm sóc lẫn người sa sút trí tuệ. Mấu chốt là giữ cho mọi thứ phù hợp với người lớn, đơn giản và không áp lực. Trang này đưa ra những dự án cụ thể, cách chuẩn bị và cách điều chỉnh khi mọi thứ thay đổi.

Điều gì làm một hoạt động mỹ thuật hợp với người lớn, không trẻ con?

Một hoạt động mỹ thuật dành cho người lớn dùng vật liệu thật, chủ đề của người lớn và giọng điệu tôn trọng. Alzheimer’s Association khuyên giữ các dự án ở mức độ của người lớn và tránh bất cứ điều gì có thể khiến người thân thấy bị coi thường hay bị đối xử như trẻ con.

Hãy nghĩ đến gu riêng của người thân. Người từng mê thêu thùa có thể thích sờ vải. Một kỹ sư đã nghỉ hưu có thể thích bộ lắp mô hình với những mảnh lớn hoặc phân loại đồ nghề cho một dự án. Một cô giáo cũ có thể thích làm thiệp.

Vì sao nên tập trung vào quá trình, không phải sản phẩm?

Vì thời gian bên nhau mới là điều quan trọng. Hướng dẫn hoạt động tại nhà của Alzheimer’s Association nói hãy tập trung vào quá trình, không phải kết quả. Một bức tranh “chỉ toàn màu xanh” vẫn là một bức tranh. Một bức cắt dán có ba hình vẫn là một bức cắt dán.

Hiệp hội cũng lưu ý rằng một họa sĩ chuyên nghiệp có thể bực bội trước những thay đổi trong tác phẩm của mình, trong khi một người vẽ nghiệp dư có thể thích có thêm một cơ hội mới để thể hiện bản thân. Nếu người thân từng là một nghệ sĩ giỏi, hãy thử một chất liệu khác với chất liệu họ từng thành thạo, để việc này giống một cuộc chơi hơn là một phép so sánh.

Ý tưởng mỹ thuật và thủ công để thử

Mỗi ý tưởng kèm cách làm cho đơn giản hơn nếu trở nên khó.

1. Màu nước loang. Làm ướt một tờ giấy màu nước dày và để người thân chấm màu lên bằng cọ lớn. Các màu tự loang ra, nên không có kết quả nào là sai. Đơn giản hơn: chỉ đưa hai màu, hoặc vẽ bằng nước trên giấy sẫm để thấy những nét ướt.
2. Cắt dán từ tạp chí. Cắt sẵn hình từ các tạp chí về làm vườn, nấu ăn, xe cộ, du lịch hoặc những sở thích cũ của người thân. Để họ chọn và dán hình lên bìa cứng. Đơn giản hơn: đưa bốn hình đã cắt sẵn và một thỏi hồ dán, rồi cùng dán.
3. Cắm hoa. Alzheimer’s Foundation of America gợi ý cắm hoa và cành lá cắt thành những bình trang trí theo mùa đơn giản. Dùng một chiếc bình nặng, vững và những cành đã cắt tỉa sẵn. Đơn giản hơn: đặt vài cành vào một chiếc cốc nhỏ, từng cành một.
4. Thiệp hoa ép. Ép hoa từ một bó hoa giữa các trang sách trong một tuần, rồi dán lên bìa cứng gấp đôi. Đơn giản hơn: bạn bôi hồ, người thân ấn bông hoa xuống.
5. Trang tô màu dành cho người lớn. Chọn những trang có đường viền rõ và chủ đề thực tế. Tranh tô màu in ra của chúng tôi cũng có thể được tô ngay trên màn hình bằng cách chạm vào một màu, rồi chạm vào một phần của bức tranh. Đơn giản hơn: mảng lớn hơn, ít màu hơn, bút dạ to.
6. Đất sét hoặc bột nặn mềm. Cán, ấn và nặn đất sét khô tự nhiên hoặc bột nặn mềm. Ấn một chiếc lá vào đất sét sẽ cho một viên gạch có dấu in đơn giản. Đơn giản hơn: chỉ bóp và lăn thôi cũng là một hoạt động trọn vẹn. Hãy để ý người thân không cho đất sét vào miệng.
7. Làm thiệp. Alzheimer’s Association gợi ý đặt nó như một việc thật: “Mình gửi thiệp hỏi thăm sức khỏe cho một người bạn. Mẹ giúp con nhé?” Bìa cứng cắt sẵn và vài hình dán hoa hay tem rất hợp.
8. Làm sổ lưu niệm. Cùng dán bản sao ảnh cũ, bưu thiếp hoặc cuống vé vào các trang album. Vừa dán vừa trò chuyện về từng thứ. Xem hướng dẫn ôn lại kỷ niệm để biết những cách nhẹ nhàng nói về quá khứ.
9. Bảng vải và chất liệu. Dán các mảnh vải nhung tăm, nhung, vải bố và lụa lên bìa cứng. Làm ra nó là một hoạt động; sờ vào nó về sau là một hoạt động khác. Có thêm ý tưởng trong hướng dẫn hoạt động giác quan.
10. Hoàn thiện đồ gỗ đơn giản. Với người từng thích làm mộc, chà nhẵn một khối gỗ trơn hoặc sơn một bộ nhà chim có thể cho cảm giác quen thuộc. Cất dụng cụ sắc đi và ở bên giám sát.
11. Vẽ theo nhạc. Mở một bản nhạc yêu thích và vẽ những hình hay màu hợp với tâm trạng. Cách này kết hợp hai hoạt động nhiều người thích. Xem hoạt động âm nhạc.

Làm sao chuẩn bị một buổi mỹ thuật?

1. Chuẩn bị trước. Cắt, tỉa và bày mọi thứ ra trước khi mời người thân. Phải chờ trong lúc bạn đi tìm cây kéo có thể làm mất đi khoảnh khắc ấy.
2. Giữ cho nhỏ gọn. Hai hoặc ba màu, một chiếc cọ, một tờ giấy. Quá nhiều lựa chọn có thể gây choáng ngợp.
3. Che bàn. Một tấm khăn nhựa hoặc tấm vải cũ giúp bạn khỏi lo bẩn.
4. Ngồi cạnh nhau. Làm tác phẩm của riêng bạn bên cạnh người thân. Cảm giác sẽ là cùng chia sẻ, không phải bị giám sát.
5. Giúp người thân bắt đầu. Alzheimer’s Association lưu ý bạn có thể cần cùng bắt đầu chuyển động của cây cọ. Một khi đã bắt đầu, nhiều người sẽ tự làm tiếp.
6. Trò chuyện khi làm. Nhận xét về màu sắc và chất liệu, hoặc để tác phẩm dẫn đến những câu chuyện. Tránh những câu hỏi kiểu kiểm tra như “Đây là gì?”
7. Cho thật nhiều thời gian. Một dự án không cần xong trong một lần ngồi.

Điều chỉnh mỹ thuật thế nào khi sa sút trí tuệ thay đổi?

NHS gợi ý rằng ở các giai đoạn sau, hoạt động thường được đơn giản hóa và tập trung vào các giác quan. Nhìn người khác vẽ và trò chuyện về màu sắc là một cách tham gia thật sự. Để có thêm ý tưởng theo từng giai đoạn, xem hoạt động cho mọi giai đoạn.

An toàn với dụng cụ mỹ thuật

• Chọn màu vẽ, bút dạ và hồ dán không độc hại.
• Để kéo, dao rọc giấy và súng bắn keo nóng ngoài tầm với. Tự bạn cắt trước.
• Để ý nếu ai đó cho đất sét, màu vẽ hay vật nhỏ vào miệng.
• Dùng những vật đựng nước và bình hoa vững, nặng.

Khi nào nên dừng?

Hãy dừng khi sự chú ý trôi đi hoặc sự bực bội lộ ra. Alzheimer’s Association gợi ý kết thúc hoặc đổi hoạt động khi khả năng tập trung giảm hoặc sự bực bội tăng lên. Hãy cất dự án ở chỗ an toàn và đề nghị một việc êm dịu. Bạn có thể quay lại vào ngày mai, hoặc không bao giờ. Cả hai đều ổn.

Trưng bày tác phẩm, nếu người thân muốn

Dán một bức tranh lên cửa tủ lạnh hay đóng khung một bức cắt dán có thể là một cách thầm lặng để thể hiện sự tôn trọng. Hãy hỏi trước. Có người rất thích thấy tác phẩm của mình trên tường; có người thì không muốn.

Kết hợp mỹ thuật với các trò chơi của chúng tôi

Vào những ngày bày màu vẽ ra là quá nhiều, Tranh tô màu dùng được trên máy tính bảng, không bừa bộn. Ghép tranh giữ cả bức tranh luôn hiện rõ làm mẫu khi bạn đổi chỗ các mảnh. Thẻ trò chuyện có những gợi ý mở có thể dẫn từ một bức hình đến một câu chuyện. Tất cả đều không có đồng hồ hay điểm số. Bạn cũng có thể in các trang từ bộ sưu tập hoạt động in ra giấy của chúng tôi.