Ko e tali nounou
Fakalelei ʻa e kaukau ʻaki hono muimui ʻi he founga ʻo e tokotaha, teuteu muʻa ʻa e ngaahi koloa, tauhi ʻa e fakafufū, pea foaki ha filifili ʻe taha ʻi ha taimi. Tukuange ke ne fai ʻa e meʻa ʻe lava, tuʻu ʻi he taimi ʻoku ʻikai fiefia ai, pea fehuʻi ki ha faʻu ki he mamahi fo'ou, ngaʻunu, pe ngaahi tokanga kehe ʻo e tauhi.
- Fehuʻi pe ko e hā ʻa e tokoni ʻoku fie maʻu ʻe he tokotaha, pea foaki ha ngaahi filifili faingofua ki he taimi pe founga ʻo e kaukau.
- Teuteu ʻa e tauelo, ngaahi kofu mo e ngaahi koloa muʻa ʻi hono kamata; tauhi ʻa e loki kuo malu mo faʻa ʻi ai.
- Fakamatala ʻi he sitepu ʻe taha ʻi ha taimi, tukuange ha taimi ke fakatū, pea tukuange ke ne fai ʻa e meʻa ʻoku ne fie.
- Kapau ʻoku mamahi ʻa e kaukau kakato, tuʻu pea fakakaukau ki ha tauelo iiki pe ha taimi kehe.
ʻI he peesi ni (6 ngaahi vahe)
Ko e kaukau ʻoku fakafufū. Ki ha tokotaha ʻoku nofo mo e dementia, ko e kaukau ʻi he vai pe ʻi he fakaʻau ʻe lava foki ke ʻi ai ʻene mafana ʻikai ke fe’unga, ke ne fakamamahi, ke ne fakapōpula, pe ʻikai malu. Kamata ʻaki ʻa e fehuʻi ki he meʻa ʻe faingofua ange ai ʻa e ngāue, pea teuteu ʻa e loki muʻa pea foaki ʻa e tokoni. Ko e tuʻuaki ʻeni ke tokoni ki he founga ʻo e tokotaha ʻo ʻikai ke liliu ʻa e ʻikai loto ko ha feinga mamahi.
Ko e taʻataʻa ʻa e Alzheimer’s Association ki he kaukau ʻoku ne fakamatala ʻe lava ke mamahi ʻa e tokoni ki ha ngāue fakafufū. Ko e tokanga ʻa Dementia Australia ki he maʻa ʻoku fakahinohino ke muimui ʻi he ngaahi filifili ʻo e tokotaha, ngaahi sitepu faingofua, mo fehuʻi ʻe fiema’u ʻe ia. ʻOku kehekehe ʻa e kakai; feinga ʻaki pe ʻa e liliu ʻoku tatau mo e tokotaha ni.
Pēhē ʻe teuteu ai muʻa ʻa e tokoni?
Fehuʻi ki he founga ʻo e tokotaha ʻi he moʻui ʻo e ʻaho. ʻOku ne fiema’u ha vai pe ha kaukau, ʻi he pongipongi pe ʻi he efiafi, ʻa e tokoni mei ha taha makehe, pe ko e kaukau ʻa ʻene konga pē? Muimui ʻi he ngaahi founga ʻoku ʻiloa ʻi hono ʻofa. Kapau ʻoku fie ha filifili, foaki ha filifili ʻe ua ʻoku mahino, hangē ko ʻe “ʻOku ke fie kaukau he taimi ni pe hili ʻa e kai pongipongi?”
ʻI hono fakahū ʻa ia ki he loki kaukau, teuteu:
- Tātaki ʻa e ngaahi koloa muʻa. Teuteu ʻa e tauelo, kofu maʻa, sōpo, sampu mo e tauelo iiki ʻi he tulutulu ʻo e ngāue. Ko ia ʻe ʻikai ke tuku ai ʻa e tokotaha ke tu’u mama’o ʻi he taimi ʻoku ke kumi ai ʻa e ngaahi koloa.
- Teuteu ʻa e loki ke faingofua. Vakai kuo mafana ʻa e feituʻu, ʻai ʻa e maama, tāpuni ʻa e matapā pe ʻa e tāmuli, pea taʻofi ʻa e fanga vai ʻi he fanga.
- Vakai ʻa e vai. Sivi ʻa e mafana ʻo e vai ki mu’a ʻi he tokotaha hū ki he vai pe ʻi he fakaʻau. ʻOua ʻe falala ki hono poto ke ne fakatotonu pe ʻoku mafana fe’unga ʻa e vai.
- Teuteu ʻa e ngaahi koloa tauhi fakafufū. Ko ha tauelo lahi, kofu, pe tauelo ʻo e kaukau ʻe lava ke tokoni ke ne tauhi ʻa e sino ʻi he taimi ʻoku ne kaunga ai ki he ngaahi konga.
ʻOku ʻi ai ʻa e taʻataʻa ʻi he feituʻu ʻoku nofo ai ʻi he maama ʻo e loki kaukau, ʻa e ngaahi feituʻu ʻoku faingataʻa ke ʻalu ai, mo e fehuʻi ki ha faʻu ʻoku ʻiloa ʻi he tokoni ki he ngaahi koloa ʻo hangē ko e kiʻi fakamalumalu mo e nofoʻanga kaukau.
ʻE lava fēfē ke tokoni ʻo ʻikai ke tataki ʻaupito?
Fehuʻi muʻa pea toki ʻaʻeʻaki ʻa e tokotaha pe ʻa e konga fakafufū. Fakamatala ʻi he fakamatala nounou pe ko e ngāue ʻoku ke fai, pea tuʻu ke fakatali ʻene tali. Ko e leʻo hangē ko “Ko eni ʻa e tauelo” ʻoku mahino ange ʻi he ngaahi tuʻutuʻuni lahi.
Tukuange ke ne tauhi ʻa e ngaahi konga ʻoku ne fie tauhi. ʻE lava ke ke ʻi ai ʻa e tauelo ʻi ha konga ʻo ʻene sino, ʻo huʻi pē ʻa e konga ʻoku ke kaukau aí. Kapau ʻoku ne fie, foaki ha tauelo iiki pe ha sōpo ke ne toʻo. ʻOku lava ke ne fie taimi lahi ange ke kamata pe ke fakaʻosi; tatali ʻi he taimi ʻoku ʻikai ke ke vave ai.
Kapau ʻoku ne fakalaka pe ʻoku ʻikai loto, pe ʻoku ne pehē ʻikai, tuʻu. Foaki ʻene feituʻu pea feinga ke mahino ʻa e meʻa ʻoku ne mamahi ai. ʻE lava ke mafana ʻa e loki, ʻe lava ke hā ʻi he vai ʻa e ongo ʻe ʻikai ke tatau, pe ʻe lava ke ne fie ha tokoni kehe. Ko ha taha ʻoku ʻiloa ʻe lava ke faingofua ange kapau ʻoku filifili ia ʻe he tokotaha. ʻOua ʻe fakamālohi, fakaʻohovale, pe tokoni fakaʻomi ke fakaʻosi ʻa e kaukau.
ʻE lava fēfē ke tauhi ʻa e founga ʻoku ʻiloa?
Tauhi ʻa e taimi ʻo e ʻaho mo e founga ʻo e sitepu ʻi he taimi ʻoku lelei ai. Teuteu ʻa e sōpo mo e tauelo ʻoku ʻiloa ʻe he tokotaha ʻi he feituʻu ʻoku ne fakakaukau ki ai, pea teuteu ʻa e kofu maʻa muʻa pe kamata. Fakamatala ʻi he sitepu ʻe taha ʻi ha taimi; kapau ʻoku ʻikai mahino ʻa e lea, fakaʻikai pe ʻomai ʻa e tauelo ʻi he kumi ʻa e sitepu hoko ka ʻoua ʻe toe lea lōloa ange. Kapau ʻoku fakamamahi ʻa e sampu ʻo e ʻulu, kaukau ia ʻi he taimi kehe pe tuku ia ki ha ʻaho kehe. Ko e ngaahi liliu iiki ko ʻeni ʻe lava ke faingofua ange ai ʻa e ngāue ʻo ʻikai ke toʻo ʻa e kaungāʻapi ʻa e tokotaha.
Kapau ʻoku faingataʻa ʻa e kaukau kakato pe ʻa e vai?
ʻOku ʻikai ko e founga pe taha ʻeni ke tokoni ai ke ongo maʻa ai ha tokotaha. Kapau ʻoku fiefia ia, feinga ke fufulu ʻi he sinki, ʻaki ha tauelo mafana pe fufulu ʻa e konga ʻe taha ʻi ha taimi. ʻE lava ke fufulu ʻa e ʻulu ʻi ha ʻaho kehe kapau ko e konga ia ʻoku ne ʻikai fiefia ai. Tauhi ia ke kofu pea kau, pea tuʻu kapau ʻoku mamahi ʻa e founga kehe.
Kapau ʻoku ʻikai loto ʻa e tokotaha ʻi he ʻaho ni, tali ia pea feinga ʻi ha taimi kehe. Ko ha kaukau faingofua ʻi he ʻaho hoko ʻe lelei ange ʻi he feinga fakamanavahē ʻi he ʻaho ni. Ko e taʻataʻa ki he taimi ʻoku ʻikai loto ai ʻoku ʻi ai ha ngaahi founga ke tokoni ai ʻo ʻikai ke fakamālohi.
Pēhē ʻe lava fēfē ke malu ange ʻa e loki kaukau?
Tauhi ʻa e hala ki he vai pe ʻi he fakaʻau ke maʻu ʻo ʻikai ke fakatāmaʻi. ʻOku lava ke tokoni ʻa e ngaahi feituʻu ʻoku ʻikai ke tō ai, ʻa e nofoʻanga malu, pe ʻa e kiʻi lou, ka ʻoku fiema’u ke tuku ia ʻi he feituʻu totonu. Fehuʻi ki ha ʻofisa ngāue ʻo e moʻui pe ha faʻu ʻoku ʻiloa ki mu’a pea ʻoua ʻe ngaohi ʻa e ngaahi liliu ʻo e fale. ʻOua ʻe ʻomi ha hita ʻi he loki kaukau, pea muimui ʻi he ngaahi fakahinohino ʻo ha ngaahi koloa ʻoku ʻi ai ʻa e uitou.
Kapau ʻoku vaivai ʻa e tokotaha pe kuo tō ʻe ia, ʻoua ʻe feinga ke hiki pe fakaʻaliʻali ʻi ha founga ʻe lava ke fakamamahi ai ʻa koe pe ia. Kumi ha talanoa mo ha faʻu moʻui ki he koloa mo e tokoni ʻoku fiema’u. Tauhi ʻa e palani malu ʻoku ʻi ai, ʻo fakaʻaʻau ki he totonu ʻo e tokotaha ki he mālie mo e filifili.
Pēhē ʻe totonu ai ke u kumi ha fakahinohino mei ha faʻu moʻui?
Talanoa mo ha faʻu moʻui kapau ʻoku faingataʻa ʻa e kaukau ʻi he mamahi fo’ou, tō, mahaki ʻo e kili, pe ʻa e liliu ʻo e malava ʻa e tokotaha ke maʻa ʻaki ʻa e malu. Ko ha foʻituʻi niho, foʻituʻi, nēesi, pe ʻofisa ngāue ʻo e moʻui ʻe lava ke tokoni ki ha palopalema makehe. ʻOua ʻe falala ki ha taʻataʻa ʻi he laine ke fakakaukau pe ʻoku fiema’u ha tokoni ʻi he sino.
Kapau kuo ʻikai lava ʻe he tokotaha ke kaukau ʻi ha taimi, ʻoua ʻe fakahalaʻi ia. Fehuʻi ko e hā ʻa e konga faingataʻa taha pea kapau ʻe tokoni ha liliu iiki. Ko ha founga ʻoku ʻiloa, ha tauelo mafana, pe ha tokoni mei ha taha ʻoku falala ki ai ʻe lava ke ʻi ai ʻa e feʻunga; kapau ʻikai, kumi tokoni mei he kau tokanga.
Ngaahi fehuʻi ʻoku faʻa hā
Ko e hā kapau ʻoku ʻikai fie kaukau ʻa e tokotaha ʻoku mahaki ʻi he dementia?
Tali ia ʻi he taimi ni. Tuʻu, vakai pe ʻoku mafana ʻa e tokotaha, ʻoku ne vaivai, ʻoku ʻikai fiefia, pe ʻoku manavahē ki hono fakafufū, pea foaki ha taimi kehe pe ha tauelo faingofua ange. ʻOua ʻe fekeʻikeʻi pe fakamālohi ʻa e ngāue ni.
Pēhē ʻe lava fēfē ke u tauhi ʻa e fakafufū ʻo e tokotaha?
Tāpuni ʻa e matapā pe ʻa e tāmuli, teuteu ha tauelo lahi pe kofu kaukau, pea huʻi pē ʻa e konga ʻoku kaukau aí. Fehuʻi muʻa pea vakai pe ʻoku fiefia ʻa e tokotaha ke ke ʻi ai.
ʻOku fiema'u ʻe he tokotaha ʻoku mahaki ʻi he dementia ha kaukau kakato ʻi he ʻaho kotoa?
ʻOku ʻikai ha founga pe taha ʻoku fe'unga ki he kotoa. Muimui ʻi he ngaahi filifili ʻo e tokotaha, pea fehuʻi ki ha faʻu moʻui kapau ʻoku faingataʻa ʻa e kaukau, tokanga ʻo e kili, pe ʻa e hūkele.
Ko e hā kapau ʻoku mamahi pe tō ʻa e tokotaha ʻi he kaukau?
Tuʻu pea tokanga ki he malu ʻi he taimi ni. Talanoa mo ha faʻu moʻui pe ʻofisa ngāue ʻo e moʻui ki he mamahi fo'ou, tō, faingataʻa ke hū pe ʻalu hifo, pe ngaahi koloa ʻe tokoni. Kapau ʻoku ke fie ʻilo ki he ngaahi sitepu hili ʻa e tō, vakai ki hotau [taʻataʻa ki he me'a ke fai hili ʻa e tō](/caregiving/responding-after-a-fall-with-dementia/).
Ngaahi mataʻitohi
ʻOku mau fehokotaki ki he ngaahi kautaha mo e ngaahi ako ʻoku tukuhau ki ai ʻa e peesi ni. Naʻe siviʻi ʻa e tuʻunga kotoa ʻi he taimi naʻe fakalelei ai ʻa e peesi.