Støtte til personen med demens som bur aleine

Å bu aleine seier i seg sjølv ikkje kor mykje hjelp ein person treng. Alzheimer’s Association peiker på at mange som har Alzheimer, held fram med å bu aleine, særleg tidleg i sjukdomsforløpet, med enkle tilpassingar, tryggingstiltak og støtte frå andre. Det nyttige spørsmålet er meir konkret: kva vil denne personen halde fram med, og kva ville gjere desse oppgåvene lettare?

Start samtalen når det er tid, og når det ikkje er eit akutt problem å løyse. Spør kva som kjennest komfortabelt, kva rutinar som betyr noko, og kva slags hjelp personen ville ønskje seg. Ein plan som er laga saman med personen, passar meir sannsynleg inn i livet vedkomande lever, enn ei liste over oppgåver ordna ut frå andre sine bekymringar.

Kva kan gjere kvardagen lettare?

Bruk nokre få kjende hjelpemiddel som passar til rutinane til personen. Alzheimer’s Association tilrår praktiske hjelpemiddel, som kalendarar, lister og påminningar for dei daglege behova.

• Vel éin stad for det viktigaste. Hald nøkklar, briller, lommebok og telefon på same avtalte plass. Eit brett ved døra eller ei merka hylle kan gjere rutinen lettare å følgje.
• Bruk eitt kalender- eller påminningssystem. Vel ein veggkalender, ei kvittetavle, ein papirdagbok eller telefonkalenderen som personen allereie likar å bruke. Hald avtalar og faste aktivitetar på éin stad, i staden for å spreie dei over fleire appar og lappar.
• Gjer rutinane synlege. Dersom ei oppgåve ofte blir gløymd, skriv ein kort lapp, eller legg tingen som trengst for oppgåva på ein kjend stad. Hald stega korte, og gå gjennom dei saman dersom dei sluttar å hjelpe.
• Gjer faste gjeremål føreseielege. Ei fast varelevering, ein fast reinhaldsavtale eller ei fast måltidsordning kan redusere talet på avgjerder personen må ta aleine.

Rettleiinga om dagleg rutine har enkle måtar å halde ein dag kjend på utan å gjere han stiv. Målet er å støtte personen sine val, ikkje å fylle kvar time.

Korleis kan familie og venner gi nyttig hjelp?

Bli einige om eit lite tal faste kontaktar. Eit kort besøk eller ein telefonsamtale til eit kjent tidspunkt kan vere meir nyttig enn fleire personar som sjekkar inn på uventa tider. Spør personen kven vedkomande vil ha med, og kva kvar og ein kan gjere.

Gjer tilboda konkrete. «Ville det hjelpe om eg tok med varer på torsdag?» er lettare å svare på enn «Gi meg beskjed om du treng noko.» Ein tillitsperson kan hjelpe med innkjøp, skyss, måltid, rekningar eller ein avtalekalender. Alzheimer’s Association tilrår å ordne hjelp med husarbeid, måltid, transport og medisinpåminningar når behova oppstår.

Dersom fleire hjelper til, bli einige om kven som tek seg av kvar oppgåve, og korleis dei skal dele viktige oppdateringar. Hald opplysningane avgrensa til dei personane personen har valt, unntatt når ei akutt tryggleiksbekymring krev hjelp med det same. Bur du langt unna, sjå rettleiinga om omsorg på avstand for å samordne med dei personane personen vel. Rettleiinga om kommunikasjon har meir om korleis du kan snakke om støtte utan at det blir ein test.

Korleis kan nokon halde seg i kontakt medan dei bur aleine?

Vel aktivitetar og kontakt som personen har glede av. Det kan vere ein ukentleg telefonsamtale, eit besøk frå ein nabo, eit fellesmåltid i lokalmiljøet, ein kjend klubb eller ein spasertur med nokon dei har tillit til. Spør personen kva alternativ som kjennest velkomne; ikkje gå ut frå at fleire besøkande eller grupper alltid er betre.

Faste sosiale stunder kan gjere veka lettare å kjenne att og gi personen noko å sjå fram til. Dersom det blir vanskeleg å reise til ein aktivitet, vurder ein telefonsamtale, skyss frå ein tillitsperson eller eit mindre arrangement nærare heimen. Rettleiinga om sosial kontakt har lågterskelmåtar å halde kontakt på.

Korleis merkar vi at planen må endrast?

Det finst ingen éin sjekkliste som avgjer om nokon kan bu aleine. Vær heller merksam på konkrete endringar i kvardagen: ei oppgåve personen klarte greitt, gir no gjentekne problem, måltid blir hoppa over, avtalar kjem bort, eller personen seier at ein bestemt jobb kjennest vanskelegare.

Spør personen kva dei har lagt merke til. Tilby éi praktisk endring, og sjekk om han hjelper. Dersom det er gjentekne bekymringar om måltid, medisinar, økonomi, rørsle eller tryggleik i heimen, spør personen om vedkomande vil snakke med legen sin eller ein fagperson innan omsorg. Ei formell vurdering kan hjelpe til å finne støttealternativ; ho krev ikkje at personen godtek kvart forslag.

Dersom personen verkar usikker på hjelp, start i det små. Vedkomande kan føretrekkje ei ukentleg varelevering framfor ein omsorgsperson i heimen, eller hjelp med papirarbeid men ikkje personleg stell. Ta personen med på å velje kven som skal hjelpe, og når besøka skal skje. Rettleiinga om tryggleik i heimen dekkjer endringar rom for rom når bekymringa gjeld heimen sjølv.

Kva gjer vi dersom personen ikkje vil ha hjelp?

Lytt til grunnen før du tilbyr ein annan plan. Personen kan vere uroleg for privatlivet, kostnad, å miste kontrollen eller å ha ein framand person i heimen. Spør kva slags hjelp som kjennest akseptabel, og sjå deretter om ei lita prøveordning fungerer. Somme føretrekkjer ei påminning eller ei felles oppgåve; andre vil ha støtte frå éin tillitsperson framfor ei ny teneste.

Unngå å gjere oppfølgingssamtalar om til prøver. Ein telefonsamtale kan vere ein prat, ikkje ei liste med spørsmål om personen åt, tok medisinen eller hugsa ein avtale. Dersom det er ei akutt fare, ta kontakt med lokale nødetatar. For vedvarande bekymringar, hald personen med og søk råd hos behandlingsteamet deira eller ei lokal støtteteneste.

Å bu aleine kan framleis fungere med ei skiftande blanding av rutinar, relasjonar og praktisk hjelp. Gå gjennom planen med personen, behald det som kjennest nyttig, og juster dei delane som ikkje lenger passar.