Demensiýasy bolan, ýeke ýaşaýan adama goldaw

Ýeke ýaşamak özi-özünden adamyň näçe kömege mätäçdigini aňlatmaýar. Alzheimer’s Association-yň belleýşi ýaly, köp adam, esasan başda, ýönekeý düzedişler, howpsuzlyk çäreleri we başgalaryň goldawy bilen özbaşdak ýaşamagyny dowam etdirýär. Peýdaly soraga has anyk görnüşde jogap gerek: bu adam nämäni dowam etdirmek isleýär we şol işleri näme aňsatlaşdyrar?

Bu gürrüňi wagt bar we derrew çözmeli mesele ýok wagt başlaň. Haýsy zadyň rahatdygyny, haýsy adatlaryň ähmiýetlidigini we adamyň haýsy görnüşli kömege begenjekdigini soraň. Adam bilen bilelikde düzülen meýilnama, başgalaryň aladalary esasynda düzülen işler sanawyndan has köp onuň durmuşyna laýyk gelýär.

Gündelik durmuşy nähili aňsatlaşdyryp bolar?

Adamyň adatlaryna laýyk gelýän birnäçe tanyş kömegi ulanyň. Alzheimer’s Association gündelik zerurlyklar üçin takwimler, sanawlar we ýatgyryşlar ýaly amaly serişdeleri maslahat berýär.

• Zerur zatlar üçin bir ýer saýlaň. Açarlary, gözaýnagy, hamyny we telefony ylalaşylan bir ýerde saklaň. Gapynyň golaýyndaky sagat ýa-da belgili tekjä adaty tertibi ýerine ýetirmäge kömek edip biler.
• Bir takwim ýa-da ýatgyryş ulgamyny ulanyň. Adamyň eýýäm halaýan divar takwimini, ak tagtasyny, kagyz günlük ýa-da telefon takwimini saýlaň. Kabullary we yzygiderli işleri birnäçe programma we ýazgylara ýaýratmazdan bir ýerde saklaň.
• Adatlary görünýän ediň. Işi ýygy unudylýan bolsa, gysga ýazgy ýazyň ýa-da oňa gerekli zady tanyş ýere goýuň. Ädimleri gysga saklaň we kömek etmeýän bolsa, bilelikde gözden geçiriň.
• Gaýtalanýan işleri çaklanýan ediň. Yzygiderli azyk eltmek, öý arassalaýyş ýa-da iýmit guramagy adamyň ýeke özi dolandyrmaly karar sanyny azaldyp biler.

Biziň gündelik adatlar gollanmamyz gününi düzgünsiz etmezden tanyş saklamagyň ýönekeý ýollaryny berýär. Maksat adamyň saýlawlaryny goldamakdyr, her sagady doldurmak däldir.

Maşgala we dostlar nähili peýdaly kömek edip biler?

Az sanly yzygiderli habarlaşyjy ylalaşyň. Bellenen wagtda gysga baryş ýa-da jaň, dürli adamlaryň garaşmazdan barlamagyndan has peýdaly bolup biler. Adamdan kimi goşmagy isleýändigini we her adamyň näme edip biljekdigini soraň.

Kömegi anyk edip hödürläň. “Penşenbe güni azyk getirsem kömek bolarmy?” diýen soraga jogap bermek, “Zerur bolsa, maňa habar beriň” diýen sözden has aňsat. Ynanylan adam söwda, ulag, iýmit, hasaplar ýa-da lukmançylyk kabulyny belläp biler. Zerurlyk ýüze çykanda, Alzheimer’s Association öý işleri, iýmit, ulag we derman ýatgyryşlary üçin kömek guramagy maslahat berýär.

Birnäçe adam kömek edýän bolsa, her işi kimiň alyp barjakdygyny we möhüm habarlary nähili geçirjekdiklerini ylalaşyň. Maglumaty adamyň saýlan adamlary bilen çäklendiriň; ýöne derrew kömek talap edýän howpsuzlyk meselesi bolsa, bu düzgün üýtgeýär. Daşda ýaşaýan bolsaňyz, adamyň saýlan adamlary bilen gurnaşmak üçin daşdan ideg gollanmamyza serediň. Aragatnaşyk gollanmasy goldawy synaga öwürmän gürrüň etmek barada has köp maglumat berýär.

Ýeke ýaşaýan adam nädip dostlar bilen baglanyşykly galyp biler?

Adamyň halaýan işini we aragatnaşygyny saýlaň. Hepdelik jaň, goňşynyň baryşy, jemagat naharı, tanyş klub ýa-da kimdir bir ynanylan adam bilen gezelenç bolup biler. Adamdan haýsy görnüşlerinin ynamdyryjydygyny soraň; köp myhman ýa-da topar elmydama has peýdalydyr diýip çaklamaň.

Yzygiderli sosial wagt hepdäni tanamaga kömek edip we adama garaşmaga bir zat berip biler. Çäre ýere ulag kynlaşsa, jaň, ynanylan adamyň ulagy ýa-da öýe golaý kiçi çäre göz öňünde tutulyp biler. Sosial baglanyşyk gollanmamyz bagry bolmadyk ýollarda habarlaşmagy öz içine alýar.

Meýilnama üýtgemeli bolsa, nädip bilmeli?

Ýeke ýaşamagyň mümkinçiligini kesgitleýän ýeke-täk sanaw ýok. Onuň ýerine gündelik durmuşdaky anyk üýtgeşmelere serediň: adam öňki ýaly rahat başarýan işi gaýtalanýan kynçylyga getirýär, naharlar ýitýär, lukmançylyk kabullary ýadyndan çykýar ýa-da belli bir işi kynlaşandygyny aýdýar.

Adamdan näme görendigini soraň. Bir amaly üýtgeşme teklip ediň we kömek edýärmi diýip barlaň. Iýmit, derman, maliýe, hereket ýa-da öý howpsuzlygy barada gaýtalanýan aladalar bar bolsa, adamdan lukmanyna ýa-da sosial ideg hünärmenine ýüz tutmagy isleýärmi diýip soraň. Resmi baha berme kömek hyzmatlaryny kesgitläp biler; ol adamdan her teklibi kabul etmegini talap etmeýär.

Adam kömek barada ynamsyz bolsa, kiçiden başlaň. Ol öýde idegçiden has ýeňil hepdelik azyk eltilmegini ýa-da kagyz işinde kömek edilmegini, ýöne şahsy ideg däl, isläp biler. Kömek edýän adamy saýlamakda we baryşlaryň wagtyny kesgitlemekde ony gatnaşdyryň. Düýbi öý bilen bagly alada bolsa, öýde howpsuzlyk gollanmamyz her otagda üýtgeşmeler barada maglumat berýär.

Adam kömek islemese näme etmeli?

Başga meýilnama teklip etmezden ozal sebäbini diňläň. Olar gizlinlik, bahasy, dolandyryşy ýitirmek ýa-da öýe tanyş däl adam girmek barada aladalanýan bolup biler. Nähili kömegiň kabul edilýändigini soraň, soňra kiçi synagyň işleýändigini görüň. Käbirleri ýatladyjy ýa-da bilelikdäki iş bilen razy bolýar; beýlekiler täze hyzmatdan däl-de, bir ynanylan adamdan kömek islemegi halaýar.

Jaňlary synaga öwürmäň. Jaň, adamyň iýip-içendigi, derman içendigi ýa-da kabuly ýatdan çykarandygy barada soraglar sanawy bolmazdan, söhbet bolup biler. Derrew howp bar bolsa, ýerli gyssagly hyzmatlara habarlaşyň. Dowam edýän aladalar üçin adamy gatnaşdyryň we ideg topundan ýa-da ýerli goldaw hyzmatyndan maslahat alyň.

Ýeke ýaşamak üýtgäp duran adatlar, gatnaşyklar we amaly kömek bilen dowam edip biler. Meýilnamany adam bilen gözden geçiriň, peýdaly galan zatlary saklaň we artyk bolan böleklerini sazlaň.