Trả lời ngắn gọn
Đố vui cho người cao tuổi sa sút trí tuệ hiệu quả khi nó giống một cuộc trò chuyện, không phải một bài kiểm tra. Hãy hỏi về những điều đã học từ lâu, như bài hát xưa, tục ngữ, ngày lễ và đời sống thường ngày, và luôn đưa ra hai hoặc ba lựa chọn. Cứ nói đáp án một cách thoải mái, không chỉ định riêng ai, bỏ việc tính điểm, và dùng mỗi đáp án để mở đầu một câu chuyện. Những câu hỏi “thích bên nào” không có đáp án sai hợp với các giai đoạn muộn hơn.
- Hỏi về những điều quen thuộc từ lâu: bài hát, tục ngữ, ngày lễ, món ăn và đời sống thường ngày của nhiều năm trước.
- Đưa hai hoặc ba lựa chọn để người thân nhận ra đáp án thay vì phải nhớ lại.
- Nói đáp án một cách ấm áp rồi đi tiếp. Mọi lời đoán gợi ra một câu chuyện đều là lời đoán hay.
- Không điểm số, không đội thi đua, không gọi riêng một người. Để câu trả lời đến từ cả phòng.
- Khi việc chọn giữa các đáp án trở nên khó, hãy chuyển sang những câu hỏi “thích bên nào” không có đáp án đúng.
Trên trang này (9 mục)
- Làm sao để đố vui phù hợp với người sa sút trí tuệ?
- Đố vui về âm nhạc và giải trí
- Đố vui về đời sống thường ngày
- Ngày lễ, thiên nhiên và địa danh
- Đố vui về món ăn và thể thao
- Những câu tục ngữ quen thuộc
- Những câu hỏi “thích bên nào” không có đáp án sai
- Làm sao tổ chức một buổi đố vui ở viện dưỡng lão hoặc trong nhóm?
- Khi nào nên đổi kế hoạch
Đố vui là một trong những hoạt động nhóm được yêu cầu nhiều nhất ở viện dưỡng lão và các trung tâm chăm sóc ban ngày, và nhiều gia đình cũng chơi bên bàn ăn. Nếu chơi theo cách thông thường, có điểm số và chỉ một người trả lời, nó có thể khiến người sa sút trí tuệ thấy bị đặt vào thế khó. Nếu chơi nhẹ nhàng, nó là một cách sôi nổi để nghe những câu chuyện. Dưới đây là 50 câu hỏi dễ, có lựa chọn trả lời và một gợi ý trò chuyện cho mỗi câu, tiếp theo là cách tổ chức một buổi chơi.
Làm sao để đố vui phù hợp với người sa sút trí tuệ?
Hãy xoay quanh việc nhận ra và nhớ về những điều xa xưa, và đón nhận mọi câu trả lời.
- Hỏi về quá khứ xa. Alzheimer’s Association cho biết triệu chứng sớm phổ biến nhất của bệnh Alzheimer là khó nhớ thông tin mới học. Bài hát, tục ngữ và đời sống thường ngày từ nhiều thập niên trước thường là nền đất dễ đi hơn.
- Luôn đưa lựa chọn. Chọn đúng đáp án trong hai hoặc ba phương án dễ hơn nhiều so với việc tự nghĩ ra từ con số không.
- Đọc to câu hỏi và cho xem chữ to. Một tấm bảng trắng hoặc một chiếc máy tính bảng giơ lên sẽ giúp những người nghe kém hơn.
- Nói đáp án một cách thoải mái. Nếu không ai biết, hãy nói ấm áp rồi đi tiếp. Đừng bao giờ nói “Thôi nào, bác biết mà.”
- Không tính điểm. Không cho từng cá nhân và không cho từng bàn. Nếu mọi người muốn có một con số, hãy giữ một tổng chung cho cả nhóm.
- Đừng bao giờ gọi riêng một người. Để câu trả lời đến từ bất cứ ai. Khi chơi một-một, hãy cùng trả lời: “Con nghĩ là cây đàn piano. Bác nghĩ sao?”
- Dùng gợi ý trò chuyện. Đáp án là mở đầu, không phải kết thúc. Những câu chuyện mới là mục đích thật sự.
- Giữ cho ngắn. Mười câu hỏi với những câu chuyện xen giữa là đủ.
National Institute on Aging nêu quy tắc cốt lõi thật đơn giản: để ý dấu hiệu bực bội và bảo đảm người thân cảm thấy mình thành công. Alzheimer’s Foundation of America liệt kê đố vui trong số các hoạt động cho giai đoạn đầu. Ở giai đoạn giữa, hãy giữ hai lựa chọn và dựa nhiều vào các gợi ý trò chuyện. Về sau, hãy chuyển sang những câu hỏi “thích bên nào” ở phần dưới.
Đố vui về âm nhạc và giải trí
Đáp án được in đậm. Hãy điều chỉnh cho hợp với từng người: người lớn lên cùng nhạc bolero sẽ muốn những ca sĩ khác với người lớn lên cùng cải lương hay quan họ.
| Câu hỏi | Lựa chọn | Trò chuyện về |
|---|---|---|
| Ai được gọi là Vua nhạc rock and roll? | Elvis Presley, Frank Sinatra, Bing Crosby | Bác có thích nghe nhạc của Elvis không? |
| Loại đàn nào chỉ có một dây? | Đàn bầu, đàn nguyệt, đàn tranh | Bác có hay nghe đàn bầu không? |
| Bài hát mẹ hay hát để ru em bé ngủ gọi là gì? | Hát ru, hát xoan, hát bội | Ngày nhỏ, ai đã hát ru bác? |
| Louis Armstrong hát “What a Wonderful…” | Day, World, Life | Điều gì làm thế giới này đẹp trong mắt bác? |
| “Over the Rainbow” do Judy Garland hát trong bộ phim nào? | Phù thủy xứ Oz, Cuốn theo chiều gió, Singin’ in the Rain | Bác thích xem phim ở đâu? |
| Loại hình sân khấu nào bắt nguồn từ miền Nam và nổi tiếng với vọng cổ? | Cải lương, chèo, múa rối nước | Nhà bác ngày xưa có nghe cải lương trên radio không? |
| Quan họ là dân ca của vùng nào? | Bắc Ninh, Huế, Cần Thơ | Bác thích nghe hát dân ca không? |
| Nhạc cụ nào được thổi bằng miệng? | Đàn tranh, sáo trúc, trống | Bác có thích nghe tiếng sáo không? |
| Cây đàn nào có 88 phím? | Guitar, piano, kèn trumpet | Trong nhà bác có ai chơi nhạc cụ không? |
| Điệu nhảy nào đếm một-hai-ba, một-hai-ba? | Valse, twist, tango | Bác thường đi khiêu vũ ở đâu? |
Để biết thêm về âm nhạc, xem hoạt động âm nhạc cho người sa sút trí tuệ.
Đố vui về đời sống thường ngày
| Câu hỏi | Lựa chọn | Trò chuyện về |
|---|---|---|
| Ngày xưa nhiều nhà nấu cơm bằng… | Bếp củi, lò vi sóng, bếp từ | Ai là người nhóm bếp trong nhà? |
| Ai mang thư đến tận nhà? | Người bán kem, bác đưa thư, thợ cắt tóc | Bác có hay viết thư không? |
| Làm sao quay số một chiếc điện thoại bàn đời cũ? | Bấm nút, quay mặt số, nói vào máy | Kể con nghe về chiếc điện thoại trong nhà bác |
| Loại xe nào đạp bằng chân? | Xe đạp, xe máy, xe buýt | Kể con nghe về một chiếc xe bác từng thích |
| Cà phê phin được pha bằng gì? | Phin, nồi áp suất, cái rây bột | Bác thích cà phê đen hay cà phê sữa? |
| Trò chơi nào người ta nhảy qua một sợi dây? | Nhảy dây, đá cầu, ô ăn quan | Hồi nhỏ bác hay chơi trò gì? |
| Ở tiệm may, người ta làm gì? | May quần áo, sửa xe đạp, làm bánh | Bác có hay đi may áo mới dịp Tết không? |
| Chiếc nón lá dùng để làm gì? | Che nắng, che mưa, đựng gạo, hứng nước | Bác có chiếc nón nào yêu thích không? |
| Ngày hè nóng, người ta hay phe phẩy cái gì cho mát? | Quạt nan, chăn bông, bếp than | Nhà bác ngày xưa dùng quạt nan hay quạt máy? |
| Thầy cô viết lên bảng đen bằng gì? | Phấn, bút bi, than | Hồi đi học, bác thích môn nào nhất? |
Ngày lễ, thiên nhiên và địa danh
| Câu hỏi | Lựa chọn | Trò chuyện về |
|---|---|---|
| Tết cổ truyền còn được gọi là Tết gì? | Tết Nguyên đán, Tết Đoan ngọ, Tết Trung thu | Trên bàn nhà bác ngày Tết luôn có món gì? |
| Bánh chưng có hình gì? | Hình vuông, hình tròn, hình tam giác | Nhà bác ai là người gói bánh chưng? |
| Tết Trung thu, trẻ em hay xách… | Lồng đèn, giỏ cá, con diều | Ngày nhỏ bác có được cầm lồng đèn không? |
| Bao lì xì ngày Tết thường có màu gì? | Đỏ, xanh, đen | Ngày nhỏ, bác nhận lì xì từ ai? |
| Con vật nào gáy “ò ó o” buổi sáng? | Gà trống, vịt, mèo | Nhà bác ngày xưa có nuôi gà không? |
| Nước biển có vị gì? | Mặn, ngọt, chua | Bác có thích đi tắm biển không? |
| Thành phố nào nổi tiếng với nhiều hoa và khí hậu mát mẻ quanh năm? | Đà Lạt, Cần Thơ, Hải Phòng | Bác có thích ngắm hoa không? |
| Ong làm ra… | Sữa, mật ong, tơ | Bác thích mật ong pha trà hay pha chanh? |
| Con của con bò gọi là… | Bê, ngựa con, cừu non | Bác có từng sống gần đồng ruộng không? |
| Loài hoa vàng cao nổi tiếng vì luôn quay về phía mặt trời là hoa gì? | Hoa hồng, hoa hướng dương, hoa sen | Vườn nhà bác ngày xưa trồng hoa gì? |
| Một năm nhuận dương lịch có bao nhiêu ngày? | 365, 366, 360 | Kể con nghe về một sinh nhật mà bác nhớ |
| Mùa nào đến sau mùa đông? | Mùa thu, mùa xuân, mùa hè | Bác thích nhất mùa nào? |
Đố vui về món ăn và thể thao
| Câu hỏi | Lựa chọn | Trò chuyện về |
|---|---|---|
| Nho khô được làm từ quả… | Mận, nho, anh đào | Bác có hay ăn nho khô không? |
| Mứt gừng được làm từ… | Củ gừng, củ cải, củ khoai | Trong nhà bác ai hay làm mứt? |
| Nước mắm được làm từ… | Cá, đậu, dừa | Bữa cơm nhà bác không thể thiếu món gì? |
| Đậu phụ (đậu hũ) được làm từ… | Đậu nành, đậu xanh, đậu phộng | Bác thích đậu hũ chiên hay đậu hũ sốt cà? |
| Xôi thường được nấu từ gạo… | Nếp, tẻ, lứt | Sáng nào bác hay ăn xôi? |
| Một đội bóng đá có bao nhiêu cầu thủ trên sân? | 7, 9, 11 | Bác cổ vũ cho đội nào? |
| Một trận bóng đá có mấy hiệp chính? | Một, hai, ba | Bác có từng đá bóng không? |
| Môn nào dùng vợt và quả cầu có lông vũ? | Cầu lông, bóng bàn, bóng đá | Bác có đánh cầu lông buổi sáng không? |
| Bàn cờ vua có bao nhiêu ô? | 36, 64, 100 | Bác có thích chơi cờ không? |
| Môn nào người ta ném bóng vào rổ? | Bóng rổ, bóng chuyền, bóng bàn | Nhà bác ai hay xem thể thao? |
Những câu tục ngữ quen thuộc
Nói tiếp một câu tục ngữ dựa vào ngôn ngữ đã học từ lâu và thường rất dễ. Trò Nói tiếp câu tục ngữ của chúng tôi có nhiều câu hơn, với một cái chạm để xem phần kết bất kỳ lúc nào.
| Tục ngữ | Lựa chọn | Trò chuyện về |
|---|---|---|
| Ăn quả nhớ kẻ trồng… | Cây, hoa, rau | Bác thích loại quả nào nhất? |
| Uống nước nhớ… | Nguồn, sông, nhà | Bác thích uống gì nhất: chè xanh, trà nóng hay nước dừa? |
| Có công mài sắt, có ngày nên… | Kim, dao, nồi | Có việc gì bác đã bền bỉ làm cho đến khi xong không? |
| Lá lành đùm lá… | Rách, xanh, vàng | Một việc tốt nhỏ nào làm bác thấy ấm lòng? |
| Gần mực thì đen, gần đèn thì… | Sáng, ấm, vui | Theo bác, thế nào là một người bạn tốt? |
| Đi một ngày đàng, học một sàng… | Khôn, hay, vui | Nơi nào bác thích đến chơi nhất? |
| Anh em như thể tay… | Chân, trái, phải | Bác có người bạn nào thân như anh em không? Bác kể con nghe nhé |
| Bán anh em xa, mua láng giềng… | Gần, tốt, vui | Hàng xóm tốt bụng thường giúp nhau những việc gì? |
Những câu hỏi “thích bên nào” không có đáp án sai
Những câu này hợp với mọi giai đoạn, kể cả về sau, vì không có gì phải trả lời cho đúng. Hãy hỏi, lắng nghe và cũng chia sẻ câu trả lời của bạn.
- Cà phê hay trà?
- Biển hay núi?
- Chó hay mèo?
- Mùa hè hay mùa đông?
- Bánh ngọt hay chè?
- Nhảy múa hay ngồi xem?
- Bình minh hay hoàng hôn?
- Hiên nhà hay vườn sau?
- Radio hay đĩa than?
- Xôi hay bánh mì?
- Hoa hồng hay hoa cúc?
- Đi tàu hay đi xe?
Để có những gợi ý trò chuyện đi kèm hình ảnh, hãy thử Thẻ trò chuyện in ra được của chúng tôi.
Làm sao tổ chức một buổi đố vui ở viện dưỡng lão hoặc trong nhóm?
- Xếp chỗ ngồi để mọi người nhìn và nghe được. Đeo máy trợ thính, đeo kính, tắt TV.
- Giới thiệu như một cuộc trò chuyện. “Tôi có vài câu hỏi về ngày xưa, và tôi đoán các bác biết nhiều hơn tôi.”
- Đọc mỗi câu hỏi hai lần và cho xem các lựa chọn bằng chữ to.
- Đón nhận câu trả lời từ mọi nơi trong phòng. Nhắc lại những câu trả lời hay để mọi người cùng nghe.
- Nói đáp án cho mọi người, rồi nêu gợi ý trò chuyện cho cả phòng.
- Theo năng lượng của nhóm. Nếu một câu hỏi mở ra mười phút kể chuyện, cứ để như vậy.
- Kết thúc bằng một bài hát hoặc một vòng “thích bên nào”, để mọi người dừng lại bằng điều gì đó dễ dàng.
Để biết các hình thức nhóm khác, gồm lô tô hình ảnh và hát cùng nhau, xem hoạt động nhóm ở viện dưỡng lão.
Khi nào nên đổi kế hoạch
Nếu ai đó trông lo lắng, im lặng hoặc nói “tôi không biết” nhiều hơn một lần, hãy làm cho dễ hơn: giảm xuống hai lựa chọn, cùng nhau trả lời, hoặc chuyển sang những câu hỏi “thích bên nào”. Nếu cả nhóm thích nói về một câu hỏi suốt buổi chiều, đó là thành công. Mục đích chưa bao giờ là đáp án đúng. Mục đích là khoảng thời gian bên nhau trong một không khí tốt đẹp.
Câu hỏi thường gặp
Đố vui có phải là hoạt động tốt cho người sa sút trí tuệ không?
Có thể, nếu được tổ chức nhẹ nhàng. Alzheimer's Foundation of America liệt kê đố vui trong số các hoạt động cho giai đoạn đầu. Hãy giữ câu hỏi về những chủ đề quen thuộc từ lâu, đưa ra lựa chọn, không bao giờ đặt một người vào thế khó, và xem các câu trả lời là lối vào cuộc trò chuyện chứ không phải bài kiểm tra.
Chủ đề nào hợp nhất với đố vui cho người sa sút trí tuệ?
Những điều đã học từ lâu thường hợp nhất: bài hát và ca sĩ thời trẻ của người thân, những câu tục ngữ quen thuộc, ngày lễ, món ăn, thể thao và đời sống thường ngày như người đưa thư hay điện thoại quay số. Tránh tin tức gần đây và bất cứ điều gì cần nhớ lại một điều đã nói trước đó trong buổi chơi.
Làm sao tổ chức đố vui ở viện dưỡng lão mà không làm ai ngượng?
Hãy đọc mỗi câu hỏi cho cả nhóm, cho xem hoặc nói các lựa chọn, và đón nhận câu trả lời của bất cứ ai. Không gọi riêng từng người và không tính điểm. Hãy nói đáp án với một nụ cười dù người ta đoán thế nào, rồi hỏi tiếp một câu như “Ở đây ai từng đi xem hát bóng?” để biến nó thành những câu chuyện.
Có thể làm gì thay cho đố vui ở các giai đoạn muộn hơn?
Hãy chuyển sang những câu hỏi không có đáp án sai, như “Cà phê hay trà?” hay “Biển hay núi?”, và cùng nhau nói tiếp những câu tục ngữ hay bài hát quen thuộc. Cùng xem và mô tả các bức hình cũng rất hay.
Nguồn tham khảo
Chúng tôi dẫn liên kết đến các tổ chức và nghiên cứu mà trang này dựa vào. Mỗi nguồn đã được kiểm tra khi trang được cập nhật.
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- What is Alzheimer's Disease? · Alzheimer's Association