Demensiýasy bolan adam üçin agyz arassalygy

Agyz idegi şahsy zat. Demensiýasy bolan adam tanyş tertibi ýatdan çykaryp, fyrçany ulanmagy kynlaşdyryp, ýa-da başga adam kömek teklip edende rahatsyz bolup biler. Tertibi rahat we hormatly saklaň. Adam özi edip bilýän we etmek isleýän ähli zady etmeli.

Alzheimer’s Association-yň diş idegi gollanmasy bilen Dementia Australia-nyň diş idegi maslahaty tanyş tertibi, gysga görkezmeleri we mesele ýüze çykanda diş lukmanynyň kömegini teklip edýärler. Bu sahypa umumy maglumat, diş maslahaty ýa-da belli bir adam üçin ideg meýilnamasy däldir.

Gündelik agyz idegini nädip tanyş saklaýyn?

Eger adamyň adaty wagty we ýeri henizem işleýän bolsa, şony ulanyň. Fyrçany, diş pastasyny we tuwaly adamyň garaşýan ýerinde goýuň. Başlamazdan ozal näme edýändigiňizi düşündiriň, soňra bir wagtda bir ýönekeý görkezme beriň. “Fyrçany alyň” diýen söz uzyn görkezmeleriň toplumyndan has aňsat ýerine ýetirilýär.

Adama her ädimi etmäge wagt beriň. Özi fyrçalap bilýän bolsa, goý özi etsin. Ýatladyjy ýeterlik bolsa, has köp kömek hödürlemezden ozal garaşyň. Käbirleri ýuwujyň ýanynda oturmagy ýa-da ellerinde rahat tutup bilýän tutawaçly fyrçany has aňsat görýärler. Adatdaky fyrça kynçylyk döredýän bolsa, diş lukmanyndan görnüşleri soraň.

Fyrçalamagy synaga ýa-da ýaryşa öwürmäň. Adam “ýok” diýse, ýüzüni çekse ýa-da aljyrasa, duruň. Soňra täzeden synap görüň, sazlamany üýtgetiň ýa-da diş lukmanyndan maslahat alyň. Fyrçany zor bilen agzyna salmaň ýa-da işi tamamlamak üçin adamy saklamaň.

Tanyş işlän tertip kynlaşsa, haýsy ädimiň kyndygyny belläň. Adam fyrçany nähili ulanmalydygyny bilmän, täze diş pastasyna ýigrenç duýup, ýadap ýa-da agzynda rahatsyzlyk bolup biler. Bular mümkin sebäpler, diagnoz däl. Kynçylygyň haçan ýüze çykýandygy barada gysga ýazgy diş lukmanyna indiki ädimleri gürrüň etmäge kömek edip biler. Tertibiň bir bölegini bir wagtda üýtgediň, şonuň üçin adamyň halaýan zady aýdyň bolsun.

Kömek edip, gizlinligi nädip goramaly?

Öňki kömek edilen bolsa-da, kömek etmezden ozal soraň. Näme etmekçi bolýanyňyzy aýdyň we onuň jogabyna garaşyň. Razy bolsa, gapyny ýapyk saklaň, eşigi goramak üçin tuwal ulanyň we diňe zerur ýeri açyň. Adam haýsy kömekçini rahat duýýandygyny ylalaşyň.

Adam bedenine göni kömek isleýän bolsa, her ädimi etmezden ozal düşündiriň we ol rahatsyzlyk görkezse duruň. Diş lukmany adamyň zerurlygy üçin howpsuz tertibi görkezip biler. Ussatdan görkezilmedik fiziki görkezmeleri ýa-da usuly öz başyňyza ýasamaň.

Protezler barada nämeleri bilmeli?

Protezleri adamyň adaty, anyk belli ýerinde saklaň. Diş lukmanyndan olary nähili arassalamalydygyny we saklamalydygyny soraň, adam rahatsyz bolsa protezleriň oturşygyny barlamalydygyny hem. Eger protezler idegiň çäginde geýilýän bolsa, saklaýyş gabyny bellän, işgärleriň tanamagy üçin belgi goýuň.

Adam garşy durýan ýa-da agyry çekýän bolsa, protezi agzyna zordan salmaň. Gowşak ýa-da rahat däl protez iýmegi kynlaşdyryp biler; diş lukmanyndan näme etmelidigini soraň. Nahar gollanmamyz rahat nahar taýýarlygyny we iýmek kynçylyklarynyň hünärli maslahat talap edýän wagtyny görkezýär.

Diş lukmanyna baryşa nädip taýýarlanmaly?

Adam adatça dynç alan wagtynda kabul ediň. Adam razy bolsa, diş kabulhanasyna öňünden habar beriň: adama has köp wagt, rahat düşündiriş ýa-da ynanýan adamdan kömek gerek bolup biler. Häzirki derman sanawyny we fyrçalamakda, çeýnemekde ýa-da protez geýmekde kynlaşandygy barada gysga ýazgy getiriň.

Diş topundan her ädimi bir-birden düşündirmegi soraň. Tanyş ýoldaş adamyň özüni rahat duýmagyna kömek edip biler, ýöne adam gürrüňiň we kararyň bir bölegi bolmalydyr. Adatdaky kabulhana barmak kyn bolsa, ýerleşýän ýeriňizde elýeterli kabul mümkinçiliklerini diş lukmanyndan soraň.

Kömekçiler tertibi nädip yzygiderli saklaýar?

Maşgala agzasy, öýdäki idegçi ýa-da öý-ideg işgäri kömek edýän bolsa, adam bilen rahat hasaplanýan tertibi ylalaşyň. Mümkin bolsa, şol bir tanyş ýeri we gysga görkezmäni ulanyň. Her gezek belli bir adamyň kömek etmegini isleýärmi diýip soraň.

Adam razy bolsa, indiki kömekçiniň peýdalanjak maglumatyny diňe paýlaşyň: halaýan wagt, özi edip bilýän zady, kynçylyk döredýän ädimi we kömegiň haçan togtadylmalydygyny. Ýazylan ýazgyny gizlin saklaň we ideg ýeriniň adaty tertibine eýeriň. Ýazylan tertip ýol görkezijidir, adam ret edende dowam etmek üçin rugsat däldir. Islegler üýtgeýär, şonuň üçin ýene soraň we sazlaň. Birnäçe usul kynlaşsa, diş topuna näme görendigiňizi düşündiriň we şol adam üçin maslahat soraň.

Diş lukmanyna haýsy alamatlary ýatlatmaly?

Agyz agyrysyny her wagt aýdyp bolmaýar. Ýüzi çekmek, fyrçalamakdan ret etmek, iýmekdäki üýtgeşme ýa-da ukynyň bozulmagy alamat bolup biler, ýöne olar diş meselesiniň subutnamasy däl. Diş lukmanyna näme görendigiňizi we haçan başlanandygyny aýdyň. Diş lukmany agyry, diş eti meselelerini, diş çüýremesini ýa-da protezleriň indi gowy oturmaýandygyny barlap biler.

Adamda täze çeýnemek ýa-da ýuwutmak kynçylygy bar bolsa, saglyk hünärmenine ýa-da diş lukmanyna ýüz tutuň. Umumy makala esaslanyp iýmitiň gurluşyny üýtgetmäň, agyz derman ulanmaň ýa-da ýuwutmak usullaryny synamaň. Güýçli agyry, şişme, gan akmagy ýa-da başga derrew lukmançylyk meselesi bar bolsa, gyssagly kömek gözläň.

Maksat adamyň kabul edip biljek, iň az kömek bilen dolandyrylýan tertipdir. Tanyş ýatladyjy, rahat oturyş ýa-da soňraky synanyşyk ýeterlik bolup biler. Mesele dowam etse, diş lukmanyndan adamyň näme kömek gerekdigini soraň.