ሓገዝ ንሰብ ዝተመርመረ ዴመንሺያ ምሕጻብ

ምሕጻብ ውልቃዊ ጉዳይ እዩ። ንሰብ ዝነብር ብዴመንሺያ፡ ምሕጻብ ብሻወር ወይ ብጸዓን ክስምዖ፡ ኣብ ክንዲ ምኽሓድ ክጋፍጦ፡ ክሰክዖ ወይ ክሽገሮ ይኽእል። መበገሲ ብምሕታት እቲ ዝሓሸ ዝገብሮ ነገር ምፍላጥ ይኸውን፡ ድሕሪኡ ሓገዝ ቅድሚ ምቕራብ ክፍሊ ድሉው ግበር። ዕላማ ልማድ ሰብ ብዘይ ተቓውሞ ምድጋፍ እዩ።

መምርሒ ምሕጻብ ናይ Alzheimer’s Association ብዛዕባ ቅርበት ዘለዎ ተግባር ሓገዝ ምቕባል ጸገም ክፈጥር ከም ዝኽእል ይሕብር። ምኽሪ ንዓይነት ምጽራይ ካብ Dementia Australia ንድልየታት ሰብ ምስዓብን ቀሊላት ስጉምትታትን ይምክር። ሰባት ይፈላለዩ፤ ንዝሰማማዕ ውልቃዊ ለውጢ ጥራይ ፈትን።

ቅድሚ ሓገዝ ብኸመይ ክድለ?

ብዛዕባ ልማድ ሰብ ሕተት። ሻወር ወይ ጸዓን ይመርጽ፡ ናብ ጽባሕ ወይ ናብ ምሸት፡ ሓደ ዝተፈልጠ ሰብ ክሕግዞ ይደሊ ድዩ፡ ወይ ገሊኦም ክፋላት ብርእሶም ክሕጸቡ ይደልዩ ድዩ ሕተት። ኣብ ዝክኣል ቦታ ዝለመዶ ምርጫታት ተኸተል። ምርጫ ክደሊ እንተ ኮይኑ፡ ከምኡ’ውን “ሕጂ ሻወር ክትወስድ ትደሊ ድዩ ድሕሪ ቁርሲ?” ዝኣመሰለ ክልተ ግልጽ ኣማራጺ ቅረብ።

ቅድሚ ሰብ ናብ ጸዓን ምእታው፡

• ቀዳማይ ዕዳጋታት ኣዳልዎ። ፎጣታት፡ ንጹሓት ክዳውንቲ፡ ሳሙናን ሻምፑን ከምኡ’ውን ጨርቂ ኣብ ቅደም ተኸተሎም ኣብ ቦታኦም ኣቐምጦም። ኣብ ምድላው ዕዳጋ ሰብ ብዘይ ክንክን ክተርፍ ኣይግበርን።
• ክፍሊ ምቕላል። ምሙቕ ምዃኑ ኣረጋግጽ፡ ብብርሃን ብሩህ ግበሮ፡ ኣፍ ናይ ክፍሊ ወይ መጋረጃ ዝዓጽው፡ ወለል ድማ ከም ዝኸውን ዝበለጸ ደረቕ ዕቀብ።
• ማይ ፈትን። ሰብ ናብ ጸዓን ወይ ሻወር ቅድሚ ምእታው ሙቐት ማይ ፈትን። ማይ ሓዊ እዩ ኣይኮነን ንምፍላጥ ናይ ሰብ ዓቕሚ ኣይትምርኮስ።
• ናይ ውልቃዊነት ዕቃታት ድሉዋት ግበር። ዓቢ ፎጣ፡ ቀሚስ ወይ ምሕጻብ ዝሕግዝ ብርድዮ ሰብ ኣብ ምንቅሳቕ ኣብ መንጎ ስጉምትታት ብሽፋን ክኸውን ይሕግዞ።

መምርሒ ድሕነት ገዛ ብዛዕባ ብርሃን ጸዓን፡ ዝሓልቑ ዓለባት፡ ናይ ምእዛዝ ሓገዝ ወይ ሰላማዊ ኮርሲ ብዛዕባ ተጠቃሚ ኣካላት ብዝምልከት ዝሓሸ ሓበሬታ ኣለዎ።

ብዘይ ምቍጽጻር ብኸመይ ክሕግዝ?

ብዛዕባ ሰብ ወይ ኣብ ውልቃዊ ክፋል ሓገዝ ምግባር ቅድሚ ምግባርካ ፍቓድ ሓትት። ብሓጺር ዓረፍተ ነገር እንታይ ክትገብር ምዃንካ ግለጽ፡ ድሕሪኡ መልሲ ኣብ ምጽባይ ደው በል። ረጊእ ፍንጭ ከም “ናይ ምሕጻብ ጨርቂ ኣለዎ” ዝብል ካብ ዝጥዓስ ዝርዝር መምርሒታት ዝበለጸ ግልጺ እዩ።

ሰብ ክሕጸብ ዝኽእሎን ዝደሊን ክፋላት ብርእሱ ይሕጸብ። ፎጣ ኣብ ላዕሉ ኣቐምጦ፡ ዝሕጸብ ክፋል ጥራይ ግለጾ። ዝደሊ እንተ ኮይኑ ጨርቂ ወይ ሳሙና ኣብ ኢዱ ሃቦ። ሰብ ንምጅማርን ንምውዳእን ግዜ ክወስድ ይኽእል፤ ብቕልጡፍ ዘይትጽዕን ተጸበ።

ሰብ ክሰክዕ፡ ክሓልፍ ወይ ክብል ኣይደልይን እንተ ኮነ ደው በል። ቦታ ሃብዎ፡ ኣብ ዝተሰከመሉ ነገር ኣስተውዕል። ክፍሊ ቀዝቃዛ ክኸውን ይኽእል፡ ማይ ጭርሒ ክስምዖ ይኽእል፡ ወይ ሰብ ብካልእ ሓጋዚ ክሓግዞ ይደሊ ይኽእል። ሰብ ንዝመረጾ ሰብ ብልቡ ምስ ዝሓገዝ ቀሊል ይኸውን። ምሕጻብ ንምውዳእ ብግዳይ፡ ብዘይ ምልክልካል ወይ ብኢድ ምምሕዳር ኣይግበር።

ልማድ ብኸመይ ኣብ ምልክት ክቕጽል?

ዝለመድዎ ግዜን ቅድም ተኸተልን ጽቡቕ ኣብ ዝሰርሑ ግዜ ቀጽሎም። ዝፈለጦም ሳሙናን ፎጣን ሰብ ኣብ ዝጽበዮ ቦታ ኣቐምጦም፡ ንጹሓት ክዳውንቲ ድማ ቅድሚ ምጅማር ኣዳልዎም። ሓደ ሓደ መምርሒ ብዝርዝር ዘይግለጽ እንተ ኮነ፡ ኣነ ዝብል ኣብ ምድጋም፡ ናብ ዝቐረበ ነገር ብኢድ ኣመልክት፡ ወይ ብሓጸብ ጨርቂ ኣርእይ ኣብ ክንዲ ረጅም ምግላጽ። ጸጉሪ ምሕጻብ ጸገም እንተ ፈጢሩ ብኻልእ ግዜ ወይ ብዝተፈልጠ መዓልቲ ግበሮ። እዚኦም ንእሽቶ ለውጥታት ተግባር ቀሊል ክኸውን ይሕግዙ፡ ተሳትፎ ሰብ ግና ኣይወስዱን።

ሙሉእ ምሕጻብ ወይ ምስዓብ ዝጸግም እንተ ኮይኑ እንታይ ክገብር?

ሙሉእ ፈሳሲ ወይ ምስዓብ ሰብ ዝሓጸበ ዝስምዖ ጥራይ ኣገባብ ኣይኮነን። ሰብ እንተ ተመቻችዩ፡ ኣብ ሓጸብ፡ ብጨርቂ ሙቑሕ ወይ ሓደ ሓደ ክፋል ብሓደ ሓደ ክሕጸብ ፈትን። ጸጉሪ ምሕጻብ ሰብ ዘይፈትዎ እንተ ኮይኑ ብካልእ መዓልቲ ክኸውን ይኽእል። ሰብ ብፎጣ ሸፊኑ ኣሳታፊ ግበሮ፡ ተመሳሳሊ ኣገባብ ድማ ጸገም እንተ ፈጢሩ ደው በል።

ሰብ ሎሚ እንተ ኣበየ ተቐበሎ፡ ብካልእ ግዜ ደጊምካ ፈትን። ጽባሕ ብዝጸልማ ሓጸብ ካብ ሎሚ ብፍርሂ ዝፈጠረ ምፈታን ይበልጽ። መምርሒ ኣገባብ ምቕራብ ሓገዝ ብዘይ ጫና ብዘይ ጫናን ሓገዝ ንምቕራብ ዝተፈላለዩ ኣገባባት ይሕብር።

ክፍሊ ምሕጻብ ብኸመይ ድሕን ክኸውን?

መገዲ ናብ ጸዓን ወይ ሻወር ግልጺ ኣቐምጥ፡ ከምኡ’ውን ናይ ሰብ ድሌት ዝምልኦም ደገፍቲ ተጠቐም። ዘይሓልቕ ወለል፡ ጽኑዕ መቐመጢ ወይ ኣብ ግድግዳ ዝውሰኽ ብረት ክሕግዝ ይኽእል፤ መሳርሒ ግና ብቕኑዕ ቦታ ክቐመጥ ኣለዎ። ኣብ ምትካል ብረት ወይ ምቕያር ቤት ቅድም ካብ ስራሕ ብዓል ተሓዙ ወይ ብቑዕ ሙያዊ ሰብ ሓትት። ናይ ጸዓን ክፍሊ ብሙቐት ተንቀሳቓሲ ማሞቒ ኣይትእቱ፡ ንማንም ኤሌክትሪካዊ መሳርሒ ግን መምርሒታቱ ተኸተል።

ሰብ ዘይጽንዕን ወይ ዝወደቐን እንተ ኮነ፡ ንሰብ ብዘይ ጉድኣት ሓደ ካብኡ ዝጉድኦ መገዲ ኣይትንስእዎ ወይ ኣይትንቀሳቐሱ። ብዛዕባ መሳርሒን ዝድለ ሓገዝን ሙያዊ ምኽሪ ሓትት። ዝተመስረተ ድሕነታዊ ዕቅድ ምስ መሰል ሰብን ምርጫኡን ዝሰማማዕ ኩን።

መዓስ ሙያዊ ምኽሪ ክሓትት?

ምሕጻብ ብሓድሽ ሕማም፡ ምውዳቕ፡ ጸገም ቆርበት ወይ ብዝተለወጠ ዓቕሚ ሰብ ብድሕነት ንምሕጻብ ጸገም እንተ ኮነ ምስ ጥዕና ሙያዊ ሰብ ተዘራረብ። ጥርስ ሓኪም፡ ሓኪም፡ ነርስ ወይ ናይ ስራሕ ሕክምና ባለሞያ ብዛዕባ ፍሉይ ጸገም ክሕግዝ ይኽእል። ሰብ ንቅርቢ ሕክምና ንምውሳን ብዛዕባ ዝሓበረ ኣጠቓቕማ ናይ ኢንተርነት መምርሒ ኣይትጠቐሙ።

ሰብ ንዝኾነ ግዜ ክሕጸብ ዘይከኣለ እንተ ኮይኑ፡ ኣይትውቀሶ። እቲ ዝከብድ ክፋል እንታይ ምዃኑ ሕተት፡ ንእሽቶ ለውጢ ሓገዝ ከም ዝኸውን ተመልከት። ዝለመድዎ ልማድ፡ ጨርቂ፡ ወይ ሓገዝ ካብ ዝኣመንዎ ሰብ ክኣክል ይኽእል፤ ዘይኮነ እንተ ኮይኑ ንዕዳጋ ዝሕግዝ ጭዋ ንሓለውቲ ሕተት።