Tlhokomelo ya Molomo ya Motho yo o Nang le Dementia

Tlhokomelo ya molomo ke ya motho ka boene. Motho yo o nang le dementia a ka lebala tlwaelo e e tlwaelegileng, a ikutlwa a kgathetse fa a dirisa borasi jwa meno kgotsa a ikutlwa a sa itumelela fa motho yo mongwe a mo neela thuso. Dira gore tlwaelo e nne e e khutsa le e e tlotlang. Motho a dire se a kgonang go se dira le se a batlang go se dira.

Setlhogo sa tlhokomelo ya meno sa Alzheimer’s Association le kgakololo ya tlhokomelo ya meno ya Dementia Australia di eletsa go dirisa tlwaelo e e tlwaelegileng, ditaelo tse di khutshwane le thuso ya ngaka ya meno fa go na le mathata. Tsebo e e mo tsebeng ya mo ke ya kakaretso, ga se kgakololo ya meno kgotsa leano la tlhokomelo la motho mongwe.

A ke dire gore tlhokomelo ya molomo ya letsatsi le letsatsi e nne e e tlwaelegileng ka tsela efe?

Dirisa nako le lefelo le motho a tlwaelegileng go le dirisa fa di sa ntse di dira. Beha borasi jwa meno, sesepa sa meno le thaodi mo go o motho a ka di lebelelang teng. Bolelela motho se o se dirang pele o simolola, mme o mo neele tshupiso e le nngwe e e bonolo ka nako. “Tsaya borasi jwa meno” go bonolo go o latela go na le taelo e e telele.

Neela motho nako ya go dira kgato nngwe le nngwe. Fa a kgona go swalela ka boene, mo letle. Fa go gakolola go a lekana, emela pele ga o neela thuso e nngwe. Batho ba bangwe ba bona go le bonolo go nna fa seemong sa sinki kgotsa go dirisa borasi jwa go ka tshwarwa sentle ka diatla. Botsa ngaka ya meno ka dikgetso fa borasi jwa tlwaelo jo bo thata go jo dirisa.

Se dire gore go swalela go nne tlhatlhobo kgotsa tlhodiso. Fa motho a re nnyaa, a tlhoboga kgotsa a tshwenyega, emisa. Leka gape ka morago, fetola seemo kgotsa botsa ngaka ya meno kgakololo. Se tsenye borasi mo molomong wa motho kgotsa go mo tshwara go mo emisa go fedisa tiro.

Fa tlwaelo e e neng e dira e thata, lemoga kgato e e thata. Motho a ka nna a se itse se a tshwanetseng go se dira ka borasi, a sa rate sesepa se se ntšha, a kgathala kgotsa a na le botlhoko mo molomong. Ke dikgonagalo, e seng go lemoga bothata. Kwala ka bokhutshwane gore bothata bo tlhaga neng, go thusa ngaka ya meno go buisana ka dikgato tse di latelang. Fetola karolo e le nngwe ya tlwaelo ka nako, gore go nne sentle gore motho o batla eng.

A ke thuse ka go shireletsa sephiri?

Botsa pele ga o thusa, le fa motho a tlwaetse go thusiwa. Bolelela motho se o rulaganyang go se dira mme o emele karabo ya gagwe. Fa a dumelana, tswalela kgoro, dirisa thaodi go shireletsa diaparo mme o tlhokomolosetse fela karolo e e tlhokegang. Dumelanang gore ke mothusi ofe yo motho a ikutlwang a le sentle le ene.

Fa motho a tlhoka thuso ya go tshwara ka diatla, tlhalosa kgato nngwe le nngwe pele ga o e dira mme o emise fa a bontsha botlhoko. Ngaka ya meno e ka bontsha tlwaelo e e bolokegileng ya ditlhokego tsa motho. Se ikakanye go ruta tiro ya go tshwara kgotsa go dirisa tsela e o sa ntseng o e rutilwe ke setsenyi se se nang le boitsholo.

Ke tshwanetse go itse eng ka meno a a tlhomilweng?

Boloka meno a a tlhomilweng mo lefelong la motho le le tlwaelegileng, le le tsebegang sentle. Botsa ngaka ya meno gore a a tlhapiwe jang le a bolokwe jang, le gore a a lekolwe go bona fa a lekane fa motho a bonala a sa itumelela. Fa meno a a tlhomilweng a apesiwa mo tirelong ya tlhokomelo, tshwaya setshedi gore basebetsi ba se itse.

Se ka tlhomela meno a a tlhomilweng mo molomong wa motho fa a ganetsa kgotsa fa a bonala a na le botlhoko. Meno a a sa tlhomamang sentle kgotsa a a tsietsang a ka dira gore go ja go nne thata; botsa ngaka ya meno gore a dire eng. Setlhogo sa dijo se bontsha go nna le dijo ka kagiso le go tlhaloganya ka nako e dikgang tsa go ja di tlhokang thuso ya boitekanelo.

A re lokise jang go etela ngaka ya meno?

Bokwa nako e motho a tlwaelegileng go nna a phutse ka yone. Fa motho a dumelana, bolelela ofisi ya meno pele ka gore a ka tlhoka nako e e oketsegileng, tlhalosetso e e bonolo kgotsa thuso ya mongwe yo a mo tshepang. Tlisa lenaane la dithibela le le ntshitsweng ka nako le sengwe se se khutshwane ka se se nnileng thata, jaaka go swalela, go tshwara dijo kgotsa go apara meno a a tlhomilweng.

Botsa setlhopha sa meno go tlhalosa se se tla diregang ka dikgato tse di latelang. Motho yo o tlwaetseng gaufi a ka thusa gore motho a ikutlwe a le kgatlhegang, mme motho a tshwanetse go nna karolo ya puisano le ditshwetso. Fa go tsamaya go ya ofising e e tlwaelegileng go le thata, botsa ngaka ya meno ka dikgetso tsa dikopano tse di fitlhelelegang mo tikologong ya gago.

Ba bangwe ba thusang ba ka boloka tlwaelo e e tshwanang ka tsela efe?

Fa ngwana wa lelapa, mosidi wa ko gae kgotsa modiri wa ntlo ya tlhokomelo a thusa, dumelanang le motho ka tlwaelo e a ikutlwang a le sentle ka yone. Dirisa lefelo le le tlwaelegileng le tshupiso e e khutshwane fa go kgonega. Botsa gore a dira jaaka motho yo o itseng a thusa ka nako nngwe le nngwe.

Fa motho a dumelana, abelana ka ditlhaloso tse di thusang mothusi yo o latelang fela: nako e a e ratang, se a kgonang go se dira ka boene, kgato e e thata le nako e a batlang gore thuso e emise ka yone. Boloka kwalo epe ya sephiri mme o latele tsela e e tlwaelegileng ya setlhopha sa tlhokomelo. Tlwaelo e e kwadilweng ke tataiso, ga se tumelo ya go tswelela fa motho a re nnyaa. Dikgakololo di ka fetoga, ka jalo botsa gape mme o ikamahanye le seemo. Fa mekgwa e le mentsi e thata, tlhalosa se o se lemogileng setlhopha sa meno mme o kope kgakololo ya motho yoo.

Ke matshwao afe a tshwanetseng go bolelelwa ngaka ya meno?

Botlhoko jwa molomo ga bo bonolo go tlhalosa ka nako nngwe le nngwe. Go tsaya sefahleho, go ganela go swalela, phetogo mo go jeng kgotsa boroko jo bo sa tlwaelegang di ka nna matshwao, mme ga di bontshe ka tlhamaletso bothata jwa meno. Bolelela ngaka ya meno se o se lemogileng le gore se simolotse neng. Ngaka ya meno e ka lekola botlhoko, mathata a dikgwapa, go bola ga meno kgotsa meno a a tlhomilweng a sa lekaneng gape.

Fa motho a na le bothata jo bo mo ntšha jwa go gasa kgotsa go ja, ikgolaganye le setsenyi sa boitekanelo kgotsa ngaka ya meno. Se fetole botlhoko jwa dijo, se dirise dithibela tsa molomo kgotsa se leke ditsela tsa go gasa ka dikgakololo tse di tlwaelegileng. Batla thuso ya tshoganyetso fa go na le botlhoko jo bo boima, go ntsha madi, go nona ga sefahleho kgotsa bothata jo bo tlang ka bonako jwa boitekanelo.

Maikaelelo ke tlwaelo e motho a e amogelang, e e nang le thuso e e fokolang e e tlhokegang. Gangwe gangwe segopotso se se tlwaelegileng, maemo a a bolokegileng a go ikhutsa kgotsa go leka ka morago go ka nna go lekane. Fa bothata bo tswelela, botsa ngaka ya meno gore ke tshegetso efe e e siameng motho yoo.