Nɔnɔmetatawo ƒe Bingo na ame tsitsi siwo le ŋkuɖodzidede ƒe kuxi me

Bingo nye fefe si ame tsitsi geɖewo nya nyuie, gake xexlẽdzesiawo ate ŋu asesẽ na ame si le ŋkuɖodzidede ƒe kuxi me. Nɔnɔmetatawo ƒe Bingo léa fefe la ƒe ɖoɖo fafɛ ma ke me ɖe asi, eye wòtsɔ nɔnɔmetata gã siwo me kɔ ɖɔli xexlẽdzesiawo. Ewɔa dɔ nyuie le aƒeme, le ŋkeke ƒe ɖoɖowɔɖi me, alo le belekpɔƒe. Mɔfiame sia ɖea ale si woawɔe, ale si woatrɔ asi le eŋu, kple ale si woalé ŋku ɖe dzidzɔ ŋu la me.

Ale si nɔnɔmetatawo ƒe Bingo wɔa dɔe

Fefewɔla ɖe sia ɖe xɔa agbalẽvi si dzi nɔnɔmetatawo le ɖoɖo me, abe tiigoe, dadi, seƒoƒo, tɔdziʋu alo gasɔ ene. Yɔla fiaa alo yɔa nɔnɔmetata ɖeka ɖe ɖoɖo nu. Fefewɔlawo dea dzesi nɔnɔmetata si sɔ kplii le woƒe agbalẽvi dzi. Fefewɔla si de dzesi fli blibo, alo nusi ƒuƒoƒoa lɔ̃ ɖe edzi, ate ŋu ado ɣli be „Bingo“, gake ƒuƒoƒo geɖewo megadia ame si dzi o.

Àte ŋu azã agbalẽvi siwo woate ŋu ata tso míaƒe dɔwɔna siwo woate ŋu ata femaxee, alo nɔnɔmetatawo ƒe Bingo fefe, si me screen dzi yɔla le na ƒuƒoƒowo. Wo ame evea siaa wɔa dɔ nyuie ne wokɔ tablet la ɖe dzi ale be ƒuƒoƒo bliboa nakpɔe.

Ale si nàdzra ɣeyiɣi aɖe ɖo

• Tia ƒuƒoƒo sue aɖe. Ame ene va ɖo enyi nye lolome nyui aɖe. Ƒuƒoƒo gãwo sesẽna be woakplɔe ɖo, eye woate ŋu ana amewo nase le wo ɖokui me be woƒu du akpa.
• Na nɔnɔmetatawo nalolo. Zã fli siwo le dzẽ eye nàna nu ɖeka si wonya nanɔ dzogoe ɖe sia ɖe dzi. Ƒo asa na agbalẽvi siwo dzi nuwo sɔ gbɔ ɖo.
• Na amewo nanɔ anyi nyuie. Na fefewɔla ɖe sia ɖe nanɔ afi si wòate ŋu akpɔ yɔla kple eya ŋutɔ ƒe agbalẽvi, eye wòate ɖe kpeɖeŋutɔ aɖe ŋu ne ehiã.
• Zã dzesiwɔnu bɔbɔewo. Akɔbli gãwo, ga alo asibidɛ ƒe asitɔtrɔ wɔa dɔ nyuie wu nuŋlɔti. Dzra ʋɛ aɖewo ɖo.
• Wɔ ɖoɖo ɖe ɣeyiɣi kpui aɖe ŋu. Aɖabaƒoƒo blaetɔ̃ sɔ gbɔ zi geɖe. Dzudzɔ kaba ne ŋusẽ ɖiɖi.

National Institute on Aging ɖoa aɖaŋu be woatrɔ asi le dɔwɔnawo ŋu wòasɔ ɖe nusi ame aɖe gate ŋu wɔna la nu, eyata wɔ agbalẽviwo kple seawo bɔbɔe ɣesiaɣi si wòakpe ɖe ŋuwò.

Ale si nàɖe nɔnɔmetataawo agblɔ

1. Kɔ nɔnɔmetata la ɖe dzi alo fia asi eyamae le screen la dzi hafi nàƒo nu.
2. Yɔ eŋkɔ kɔkɔe, le nya bɔbɔewo me: „Tiigoe.“ Gbugbɔe gblɔ zi ɖeka, blewu.
3. Lala. Na ɣeyiɣi amewo be woakpɔ nu eye woade dzesii. Mègayɔ nɔnɔmetata si kplɔe ɖo o va se ɖe esime ame akpa gãtɔ kpɔ mɔnukpɔkpɔ.
4. Ɖe eme, ne ekpe ɖe ŋuwò. „Seƒoƒo dzĩ la“ alo „esi míekpɔ le tsaɖiɖi ɖe gbedzi me“ ate ŋu aʋu dzeɖoɖo.
5. Na ɖoɖoa nanɔ fafɛ. Yɔla si le akɔ anyi la le vevie wu yɔla si ƒua du.

Ale si nàwɔ be dzidzedze nanɔ tiatia me

Hoʋiʋli ate ŋu anye kuxi. Ame si mele dzidzedzem o ate ŋu ase le eɖokui me be wole dodokpɔ wɔm nɛ, eye ame si tsi dzi ɖe dzidzedze ŋu ate ŋu ase dzimaɖi. Mɔnu bubu aɖewoe nye esiwo:

• Ame sia ame dzi le nɔnɔmetata aɖe dzi. Fefewɔla ɖe sia ɖe yɔa nɔnɔmetata ɖeka si dzea eŋu, eye ƒuƒoƒoa kpɔa dzidzɔ ɖe eŋu.
• Mina agbalẽvi blibo. Bia fefewɔlawo be woagblɔ nya aɖe tso nɔnɔmetata ɖeka si le woƒe agbalẽvi dzi ŋu.
• Miwɔ fefe va se ɖe esime nɔnɔmetatawo vɔ. Yɔ nɔnɔmetata ɖe sia ɖe si le agbalẽvi aɖe dzi, emegbe dze bubu gɔme, evɔ womedi ame gbãtɔ si dzi o.
• Na nunana la nanɔ sue alo nàtiae ɖa. Abolo sue alo hadzidzi wɔa dɔ nyuie wu nunana gã aɖe.

Trɔtrɔ asi le eŋu na ame siwo le kuxi sesẽwo me

Na ame siwo kpɔa nɔnɔmetata didi sesẽ la, zã agbalẽvi si dzi dzogoe ene alo ade koe le, alo nàna agbalẽvi ɖeka ɖe ɖoɖo nu fefewɔla ɖe sia ɖe. Na kpeɖeŋutɔ aɖe nalé agbalẽvia esime amea fia asi eyamae, alo nàʋu akɔblia blewuu ne elɔ̃. Ame aɖewo kpɔa be enɔa bɔbɔe na yewo wu be yewoase yɔla ƒe nya eye yewoakpɔ dzidzɔ ɖe nyawo ƒe ɖiɖi ŋu.

Kpɔ dzesi siwo fia be ame aɖe mele akɔfamɛ o, abe ɖokuihehe ɖe megbe alo mo ƒoƒo ƒu ene, eye nàdzudzɔ ne wodze. Ne èdi susu bubuwo tso dɔwɔna fafɛ siwo me woanɔ anyi awɔ ŋu la, kpɔ dɔwɔnawo na ame siwo le kuxi sesẽwo me.

Bingo le belekpɔƒewo kple ŋkeke ƒe ɖoɖowɔɖiwo me

Ƒuƒoƒo ƒe dɔwɔnawo wɔa dɔ nyuie wu ne wowɔ ɖoɖo ɖe ame siwo le xɔa me ŋu. Míaƒe mɔfiame na ƒuƒoƒo ƒe dɔwɔnawo le belekpɔƒewo kple ŋkeke ƒe ɖoɖowɔɖiwo me ɖea ale si woawɔ ɖoɖo ɖe ɣeyiɣi aɖe ŋu, ale si woana amewo nanɔ anyi, kple ale si woawɔ nu kple ame siwo di be yewoadzo la me. Nɔnɔmetatawo ƒe Bingo hã sɔ kple hadzidzi alo ŋutinyawo gbɔgblɔ, eye kple finish-the-saying abe fefe fafɛ aɖe ene emegbe le ɣeyiɣi ma ke me.

Nusi Bingo ate ŋu awɔ kple nusi mate ŋu awɔ o

Nɔnɔmetatawo ƒe Bingo nye hadede kple dzidzɔ ƒe dɔwɔna. Ate ŋu ahe amewo ɖekae, ana susu be woakpɔ nɔnɔmetatawo eye woase nya, eye wòana ƒuƒoƒoa nase dzidzɔ le wo ɖokui me. Medaa ŋkuɖodzidede ƒe kuxi o, eye meɖea eƒe zɔzɔ dzi kpɔtɔna o. Kpɔ eƒe dzidzedze ɖa le ale si amewo le kple ale si wosea le wo ɖokui me le gaƒoƒoa me ŋu, menye ame si dzi ŋu o.