Аҭак кьаҿ
Асахьатә бинго ахыԥхьаӡарақәа дуӡӡоу, ииашоу асахьақәала иԥсахлоит, ауаа аԥхьареи агәалашәареи ракәымкәа, ирбо аҿырԥшра рылшоит. Акартақәа шәыкьыԥхь ма аекран аҟны иҟоу аԥхьаҩ шәхы иашәырхәа, асахьақәа акы-акыла ирылаҳәа, ҳәарада ауаа ирбо иазгәарҭарц азин рышәтә. Агәыԥқәа хәыҷзааит, асахьақәа бзианы иубарҭазааит, аиааирагьы уадаҩрада иҟазааит. Зегь раасҭа бзиоу абинго — лабҿаба аицәажәара змоу сааҭуп, аиааиразы аҩра акәӡом.
- Ахыԥхьаӡарақәа рцынхәрас асахьақәа шәхы иашәырхәа, дара дуӡӡаны, ииашаны, ирзеиӷьу акы иазкны иҟазааит.
- Маҷ-маҷ илаҳәа, асахьа дырба, уи ахьӡ ҳәа. Ахьӡ ҩынтә иҳәа, нас шәазыԥш.
- Агәыԥ ԥшьҩык раҟара инаркны ааҩык рҟынӡа ишыҟоу шәахәаԥш, ауаҩы аԥхьаҩи акартеи бзианы ирбарҭоу аҭыԥ аҟны дтәарҭәа.
- Аиааира шьҭахь иаанрыжьыр ҟалоит. Шьоукы ахыркәшараҟны зегь бзиа ирбо асахьа иазку аҳәара рылшоит.
- Аиааира згаз шәаламҳәацԥхьаӡа шәразҵаа. Шьоукы аҳамҭа ма анапы акра ргәы ҭнархыр ауеит, уигьы ԥсыхәас иҟоуп.
Ари адаҟьаҿы (7 аҟәшақәа)
Абинго бзиа избо абыргцәа рацәоуп, аха деменциала инхо ауаа рзы ахыԥхьаӡарақәа рышьҭалара уадаҩрахеит. Асахьатә бинго убри аҩыза ҭынч ритм ахьчоит, ахыԥхьаӡарақәа дуӡӡоу, ииашоу асахьақәала иԥсахлоит. Уи ҩныгьы, аҽнытәи программаҟныгьы, ахылаԥшратә ҩныгьы ахархәара амазар ауеит. Ари анапхгараҟны иҳәоуп ишԥахәмароу, ишԥазыҟаҵатәу, насгьы зегь раасҭа агәырӷьара аҿы ахшыҩ ахьӡашьҭатәу.
Ишԥаусуо асахьатә бинго
Ахәмарцәа шәҩык акарта рымоуп, уаҟны асахьақәа рсеҭка иҟоуп — убас иҟоуп ачаинык, ацгәы, агәыргәыл, ашалоу ма авелосипед. Аԥхьаҩ асахьақәа акы-акыла дырбоит ма рыхьӡ иҳәоит. Ахәмарцәа ркартаҟны иакәу асахьа иазгәарҭоит. Ацәаҳәа наӡа ма агәыԥ изқәшаҳаҭхаз асахьақәа зырҭбааз «Бинго» ҳәа иԥхьар ауеит, аха агәыԥқәа рацәа аиааира згаз аԥшаара мап ацәыркуеит.
Шәара шәхы иашәырхәар шәылшоит ҳакьыԥхьтә уснагӡақәа рахьтә акартақәа, ма агәыԥқәа рзы аекрантә ԥхьаҩ зцу асахьатә бинго ахәмарра. Аҩ-вариантгьы апланшет аҟны бзианы аус ауеит, зегь ирбарҭаны иаанкылар.
Асессиа азыҟаҵара
- Агәыԥ хәыҷы шәалх. Ԥшьҩык инаркны ааҩык рҟынӡа ибзиоу ҩаӡоуп. Агәыԥ дуқәа рышьҭалара уадаҩуп, ауаа ргәы ԥжәар ҟалоит.
- Асахьақәа дуӡӡаны шәырҟаҵа. Иҵарку ацәаҳәақәа шәхы иашәырхәа, агьежь хәыҷыцыԥхьаӡа ирзеиӷьу акзаатәуп. Зегь еидкыланы изырҭбо акартақәа шәрыцәца.
- Ауаа бзианы шәыртәарҭәа. Ахәмарҩы аԥхьаҩи ихаҭа икартеи бзианы ирбарҭоу аҭыԥ аҟны дтәарҭәа, иаҭаххар ацхырааҩ иварцә.
- Имариоу амаркерқәа шәхы иашәырхәа. Дуӡӡоу афишкақәа, аманетқәа ма анапхыцла аҵакра акарандаш аасҭа еиӷьуп. Маҷк иацҵаны шәымазааит.
- Асессиа кьаҿ шәырхиа. Ҩынҩажәижәа минут лассы-лассы иазхоит. Амч анеилаҳа, уамашәа шәаҟәыҵ.
National Institute on Aging ауснагӡақәа ауаҩы иусура зылшо аҩаӡара иаҿырԥшны аԥсахра канашьоит, убри аҟынтә уи ицхыраауазар, акартақәеи аԥҟарақәеи еиҳа имариоу шәырҟаҵа.
Ишԥалаҳәатәу асахьақәа
- Асахьа ҳәа шәырба ма шәацәажәаанӡа аекран аҟны идырба.
- Ииашаны ихьӡ шәҳәа, имариоу ажәақәала: «Ачаинык». Маҷ-маҷ, ҩынтә шәыҳәа.
- Шәазыԥш. Ауаа иахәаԥшырц, иазгәарҭарц аамҭа рышәтә. Еиҳарак рыхәҭа иазгәарҭаанӡа, анаҩстәи асахьа шәаламыҳәан.
- Иахәҭазар, шәахцәажәа. «Ашәҭ ҟаԥшь» ма «апикник аҟны иҳамаз» ҳәа шәыҳәар, аицәажәара цәырнагар алшоит.
- Аритм ҭынчзааит. Иласоу аԥхьаҩ аасҭа, игәы ҭынчу аԥхьаҩ еиҳа хадоуп.
Аиааира шьҭахь аанрыжьра
Аицлабра уадаҩрахеит. Аиааира змам ауаҩы дшырԥышәо анкьаҿра имоушәа игәы иаанагар алшоит, аиааиразы згәы кашәогьы деилаҩар алшоит. Абарт аҭагылазаашьақәа:
- Зегьы асахьа рылоит. Ахәмарцәа бзиа ирбо асахьа акы-акыла ирылаҳәоит, агәыԥгьы иахәаԥшуеит.
- Акарта еицырзеиҩша. Ахәмарцәа ркарта иану асахьақәа руак иазку акы рыҳәарц шәазҵаа.
- Асахьақәа нҵәаанӡа шәхәмар. Акартаҟны иҟоу асахьақәа зегь шәрылаҳәа, анаҩс даҽа картак шәалага, раԥхьатәи аиааира згаз шәымԥшаакәа.
- Аҳамҭа хәыҷзааит ма шәамҭан. Акубок аасҭа апеченье ма ашәа еиҳа бзианы аус ауеит.
Аҵыхәтәантәи аэтапқәа рзы аҽаԥсахра
Асахьа аԥшаара уадаҩра зцәырнаго ауаа рзы, ԥшь-гьежьк ма ф-гьежьк заҵәык зну акарта шәхы иашәырхәа, ма ахәмарҩы сааҭцыԥхьаӡа картак ишәтә. Ауаҩы инапы ақәирҵаанаӡа ацхырааҩ акарта дыргазар ауеит, ма иара дақәшаҳаҭзар, афишка шәара маҷк ишәыхь. Шьоукы аԥхьаҩ дыззыӡырҩуа, ажәақәа рбжьы иахылҵуа агәырӷьара ргәы еиҳа иахәоит.
Агәҭынчымра асимптомақәа шәырхылаԥш, иаҳҳәап, ауаҩы хьаҵуазар ма дгәаазар, убас иҟазар шәаҟәыҵ. Аҭынч уснагӡақәа ирызку еиҳаны аидеақәа шәырбарц шәҭахзар, шәахәаԥш аҵыхәтәантәи аэтап азы ауснагӡақәа.
Абинго ахылаԥшратә ҩнқәеи аҽнытәи программақәеи рҟны
Агәыԥтә уснагӡақәа зегь раасҭа бзианы аус ауеит уажәы ауадаҟны иҟоу ауаа ирықәыршәаны ианирхиалак. Ҳахылаԥшратә ҩнқәеи аҽнытәи программақәеи рзы агәыԥтә уснагӡақәа ранапхгара асессиа архиара, ауаа рытәарҭәара, насгьы ацара зҭаху рахь аҟазаашьа уҳәоит. Асахьатә бинго бзианы иеидкылоит ашәаҳәара ма ажәабжь, анаҩс еиҳа иҭынчу хәмарроуп ҳәа аҳәамҭа ахыркәшара.
Иалшои изымылшои абинго
Асахьатә бинго — лабҿаба аицәажәара зҵоу, игәырӷьоу хәмарроуп. Уи ауаа еизнагаратәи, асахьақәа рахәаԥшреи азыӡырҩреи агәынкылара ҟанаҵаратәи, агәыԥҟны агәыкаҳара ахьчаратәи амч амоуп. Уи адеменциа ахәшәтәӡом, уи аҿиарагьы аԥнакыӡом. Ари ахәмарра аманшәалара шәахәаԥш асахьақәа рсессиа аамҭазы ауаа шырбои ргәы шьаҭнакыуеи ала, аиааира згаз ала акәымкәа.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Иарбану адеменциа змоу рзы асахьатә бинго?
Уи ахыԥхьаӡарақәа рцынхәрас дуӡӡоу асахьақәа зхы иазырхәо абинго ауп. Аԥхьаҩ асахьа анирбалак ма ианиҳәалак, ахәмарцәа ркартаҟны иазгәарҭоит. Ахыԥхьаӡарақәа ауадаҩра зцәырнагаз ауаа рзы уи акыр иманшәалоуп, ахәмаррагьы еиҳа иазалхуеит.
Ишԥасылшо агәыԥ азы асахьатә бинго амҩаԥгара?
Икьыԥхьу акартақәа ма аекрантә ԥхьаҩ шәхы иашәырхәа, асахьақәа акы-акыла шәрылаҳәа. Ииашаны шәцәажәа, асахьа ҳәа шәырба, ауаа уи аԥшааразы аамҭа рышәтә. Агәыԥ хәыҷзааит, шәамлац, ауаа ркартақәа рнапхыцла, акарандашла ма афишкала иазгәарҭарц азин рышәтә.
Асахьатә бинго агәалашәара еиӷьнатәуама?
Акагьы адеменциа ахәшәтәреи ма уи аҿиара аԥкраи аҟны ишацхыраауа шьақәырӷәӷәаӡам. Асахьатә бинго — еицымҩаԥырго, лабҿаба аицәажәара зҵоу хәмарроуп. Урҭ рыхәарҭара — агәыԥра, аԥхьаҩ ибжьы, асахьа аԥшаара иахылҵуа агәырӷьара ауп, агәалашәара аԥсахра акәӡом.
Ауаҩы ахәмарра даҟәыҵырц даҳәар, ма асахьа иамԥшаарзеи?
Иаҟәыҵырц азин ишәтә. Еицыжәԥшаарц шәазҵаа, идырба, ма уи дақәшаҳаҭзар ифишка шәара ихыжәх. Карҭа ахыркәшара аасҭа, ауаҩы игәы ҭынчра хадоуп.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging