Gdy osoba z demencją widzi lub słyszy coś, czego nie ma

Widzenie, słyszenie, wąchanie, smakowanie lub czucie czegoś, czego inni nie zauważają, może wydawać się osobie prawdziwe. Może ją to przerażać albo nie wzbudzać żadnego niepokoju. Zacznij od tego, jak osoba się czuje i czy ktoś jest zagrożony, zamiast próbować udowodnić, co się wydarzyło, a czego nie.

Doświadczenie może być omamem, ale może też być złudzeniem lub błędną identyfikacją. Cień może wyglądać jak człowiek, a znajoma osoba może zostać pomylona z kimś innym. Nie musisz ustalać, co się dzieje. Opisz, co mówi osoba i co zauważasz, a w razie obaw zapytaj lekarza.

Co zrobić w danej chwili?

Zachowaj spokój, zapytaj, jak osoba się czuje, i oferuj wsparcie bez kłótni. Alzheimer’s Association radzi ocenić, czy doświadczenie jest przykre lub niebezpieczne. Jeśli osoba czuje się dobrze i jest bezpieczna, być może nie trzeba przerywać.

• Uznaj uczucie. Możesz powiedzieć: „Nikogo nie widzę, ale rozumiem, że to przeraża. Jestem tutaj.” To szczere i pokazuje osobie, że bierzesz ją poważnie.
• Mów krótko. Długie wyjaśnienia lub powtarzane poprawki mogą zwiększyć stres. Pozwól osobie opisać, co zauważa, jeśli chce.
• Proponuj zmianę, nie wymuszaj jej. Zapytaj, czy chce usiąść gdzie indziej, zapalić inne światło albo posłuchać znanej piosenki. Przejście do dobrze oświetlonego, znanego pomieszczenia może pomóc; zatrzymaj się, jeśli osoba nie chce się ruszać.
• Bądź blisko, jeśli tego chce. Nie dotykaj osoby nagle. Pytaj, zanim podasz rękę lub przytulisz.

Jeśli doświadczenie jest nieszkodliwe i nie jest przykre, podążaj za tempem osoby. Nie zamieniaj tej chwili w test i nie proś, by udowodniła, co widziała.

Niektórym osobom doświadczenie wydaje się kojące lub znajome. Jeśli osoba jest spokojna i bezpieczna, nie ma potrzeby zmieniać tematu ani zabierać jej gdzie indziej. Zapytaj, czego chce; nie zamieniaj każdej takiej chwili w rozmowę medyczną. Jeśli się boi, odpowiedz na to uczucie, nawet jeśli nie widzisz tego samego.

Czy coś w pokoju może wyglądać jak osoba albo brzmieć jak dźwięk?

Sprawdź otoczenie razem z osobą, jeśli chce takiej pomocy. Alzheimer’s Society odróżnia omamy od złudzeń, w których prawdziwy przedmiot lub wzór jest błędnie postrzegany.

• Popraw oświetlenie. Zapal lampę i sprawdź, czy nie ma cieni lub odbić w lustrach i oknach.
• Sprawdź typowe dźwięki. Telewizor, wentylator lub urządzenie mogą brzmieć jak głos lub kroki. Ścisz je lub wyłącz tylko wtedy, gdy osoba się na to zgadza.
• Przyjrzyj się wzorom. Wzorzysty dywan, zasłona lub tapeta mogą wyglądać jak ruch lub przedmiot. Zapytaj, czy osoba chce popatrzeć z innego miejsca albo zmienić widok.
• Sprawdź pomoce zmysłowe. Jeśli osoba nosi okulary lub aparat słuchowy, zapytaj, czy chce pomocy w sprawdzeniu, czy działa jak zwykle.

Jeśli doświadczenie powtarza się w tym samym miejscu, poszukaj cechy, która się powtarza: odbicia w szybie, mocnego wzoru na podłodze, telewizora słyszanego z innego pokoju albo słabego światła o zmierzchu. Sprawdź, czy nie ma prawdziwego dźwięku lub przedmiotu, zanim uznasz, że zmieniło się postrzeganie. Jeśli spróbujesz zmiany w otoczeniu, wyjaśnij ją i zapytaj, czy osobie jest z nią lepiej.

Wprowadzaj jedną małą zmianę naraz. Nie przestawiaj rzeczy osoby ani nie usuwaj czegoś, na czym jej zależy, bez pytania. Znana rutyna i spokojna, dobrze oświetlona przestrzeń mogą być łatwiejsze.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Porozmawiaj z lekarzem osoby o doświadczeniach nowych, powtarzających się, długotrwałych lub przykrych. Zmiany wzroku lub słuchu, choroba, leki i inne czynniki mogą mieć wpływ. Lekarz może ocenić, co się dzieje i czy potrzebna jest dalsza diagnostyka. Poradnik Dementia Australia zaleca też sprawdzenie czynników fizycznych, zmysłowych, związanych z lekami i z otoczeniem.

Nagła zmiana to co innego. NHS mówi, że nagłe splątanie wymaga natychmiastowej pomocy medycznej, a Alzheimer’s Society radzi szukać pilnej pomocy, gdy omamy dotyczą więcej niż jednego zmysłu. Skontaktuj się z lokalnymi służbami medycznymi, jeśli osoba nagle się splącze albo omam dotyczy kilku zmysłów. Jeśli ktoś jest w bezpośrednim niebezpieczeństwie, wezwij lokalne służby ratunkowe.

Nie zaczynaj, nie odstawiaj i nie zmieniaj leków na własną rękę. Poproś osobę przepisującą lek lub farmaceutę o przegląd ostatnich zmian i wszystkich leków, które osoba stosuje, także bez recepty. Nasz przewodnik o wizycie u lekarza pomoże przygotować pytania.

Jakie szczegóły mogą pomóc podczas wizyty?

Jeśli osoba się zgadza, zapisz krótkie obserwacje, by przekazać je zespołowi opieki:

• co osoba powiedziała, że widzi, słyszy lub czuje, najlepiej jej własnymi słowami;
• kiedy i gdzie to się wydarzyło i jak długo trwało;
• czy osoba wydawała się przestraszona, spokojna czy w niebezpieczeństwie;
• jak wyglądało pomieszczenie: światło, cienie, dźwięki i kto był w pobliżu;
• wszelkie niedawne choroby, zmiany zmysłów lub leków, o których wiesz.

Używaj słów osoby i opisuj to, co zauważyłeś. Na przykład zapisz „powiedziała, że ktoś stoi przy oknie”, zamiast nadawać zdarzeniu etykietę. Notatki pokazuj osobie za jej zgodą, o ile to możliwe.

Te notatki nie diagnozują przyczyny. Jeśli doświadczenie zaczyna się nagle, z nagłym splątaniem lub dużą zmianą czujności, szukaj pilnej pomocy zamiast czekać na zebranie dokumentacji.

Przewodnik o niepokoju pod wieczór opisuje oświetlenie wieczorem i rutynę. W sprawie oskarżeń o zginięcie przedmiotów zobacz kiedy osoba z demencją jest podejrzliwa.