Als iemand met dementie dingen ziet of hoort

Zien, horen, ruiken, proeven of voelen van iets wat anderen niet opmerken, kan voor de persoon echt aanvoelen. Het kan angstig zijn, of het kan hem of haar niet van streek maken. Begin met hoe de persoon zich voelt en of iemand onveilig is, in plaats van te proberen te bewijzen wat wel of niet is gebeurd.

Een ervaring kan een hallucinatie zijn, maar het kan ook een verkeerde waarneming of een verkeerde herkenning zijn. Een schaduw kan op een persoon lijken; een vertrouwd familielid kan voor iemand anders worden aangezien. Je hoeft niet te beslissen wat er speelt. Beschrijf wat de persoon zegt en wat jij opmerkt, en vraag een arts om advies als je je zorgen maakt.

Wat doe ik op dat moment?

Blijf rustig, vraag hoe de persoon zich voelt en bied geruststelling zonder in discussie te gaan. De Alzheimer’s Association adviseert om te beoordelen of de ervaring verontrustend of gevaarlijk is. Als de persoon zich prettig en veilig voelt, hoef je misschien niet in te grijpen.

• Erken het gevoel. Je kunt zeggen: “Ik zie niemand, maar ik merk dat het angstig is. Ik ben hier.” Dit is eerlijk en laat de persoon merken dat je hem of haar serieus neemt.
• Houd het kort. Een lange uitleg of herhaalde correcties kunnen de stress verhogen. Laat de persoon beschrijven wat hij of zij ziet, als hij of zij dat wil.
• Bied een verandering aan, dwing die niet af. Vraag of hij of zij ergens anders wil zitten, een ander lampje aan wil doen of naar een vertrouwd liedje wil luisteren. Verhuizen naar een goed verlicht, vertrouwd vertrek kan helpen; stop als de persoon niet wil verhuizen.
• Blijf dichtbij als de persoon je erbij wil hebben. Raak de persoon niet plotseling aan. Vraag eerst voordat je een hand of een knuffel aanbiedt.

Als de ervaring onschadelijk is en niet verontrustend, volg dan het voorbeeld van de persoon. Maak het moment niet tot een test en vraag niet om te bewijzen wat hij of zij heeft gezien.

Sommige mensen vinden een ervaring troostend of vertrouwd. Als de persoon rustig en veilig is, hoef je misschien niet van onderwerp te veranderen of hem of haar ergens anders heen te brengen. Vraag wat hij of zij wil; maak van elk zo’n moment geen medisch gesprek. Als de persoon bang is, reageer dan op dat gevoel, ook als jij niet hetzelfde ziet.

Kan iets in de kamer voor een persoon of geluid worden aangezien?

Controleer de omgeving samen met de persoon, als hij of zij die hulp welkom vindt. De Alzheimer’s Society onderscheidt hallucinaties van verkeerde waarnemingen, waarbij een echt voorwerp of patroon verkeerd wordt gezien.

• Verbeter het licht. Doe een lamp aan en controleer op schaduwen of spiegelingen van spiegels en ramen.
• Controleer gewone geluiden. Een televisie, ventilator of apparaat kan klinken als een stem of voetstappen. Zet het zachter of uit alleen als de persoon dat prettig vindt.
• Let op patronen. Een druk tapijt, gordijn of behang kan voor beweging of een voorwerp worden aangezien. Vraag of de persoon vanaf een andere plek wil kijken of het uitzicht wil veranderen.
• Controleer zintuiglijke hulpmiddelen. Als de persoon een bril of gehoorapparaat gebruikt, vraag dan of hij of zij wil dat je controleert of het beschikbaar is en naar behoren werkt.

Als de ervaring steeds op dezelfde plek optreedt, zoek dan naar een herhaald kenmerk: een spiegeling in glas, een sterk vloerpatroon, een televisie die je uit een andere kamer hoort, of weinig licht bij schemering. Controleer of er een echt geluid of voorwerp is voordat je het als een verandering in de waarneming beschouwt. Als je de omgeving aanpast, leg dat dan uit en vraag of het prettiger voelt.

Verander één kleine zaak tegelijk. Verplaats de spullen van de persoon niet en haal niets weg waar hij of zij aan hecht, zonder te vragen. Een vertrouwde routine en een rustige, goed verlichte ruimte voelen misschien makkelijker aan.

Wanneer neem ik contact op met een arts?

Neem contact op met de arts van de persoon over ervaringen die nieuw, herhaald, langdurig of verontrustend zijn. Veranderingen in het zicht of gehoor, ziekte, medicijnen en andere factoren kunnen een rol spelen. Een arts kan beoordelen wat er mogelijk speelt en of vervolgonderzoek nodig is. De gids van Dementia Australia raadt ook aan om te kijken naar lichamelijke, zintuiglijke, medicatie- en omgevingsfactoren.

Een plotselinge verandering is iets anders. De NHS zegt dat plotselinge verwardheid direct medische hulp nodig heeft, en de Alzheimer’s Society adviseert direct medische hulp als hallucinaties meer dan één zintuig raken. Neem contact op met de lokale urgente medische dienst als de persoon plotseling verward raakt of als de hallucinatie meerdere zintuigen raakt. Als iemand in direct gevaar is, gebruik dan de lokale hulpdiensten.

Start, stop of verander zelf geen medicijn. Vraag de voorschrijver of de apotheker om recente veranderingen en alle medicijnen die de persoon gebruikt te bekijken, ook medicijnen die zonder recept verkrijgbaar zijn. Onze gids over een arts bezoeken kan helpen om vragen voor te bereiden.

Welke details kunnen bij een afspraak helpen?

Als de persoon het goed vindt, schrijf dan korte observaties op om met het zorgteam te delen:

• wat de persoon zei dat hij of zij zag, hoorde of voelde, bij voorkeur in zijn of haar eigen woorden;
• wanneer en waar het gebeurde, en ongeveer hoe lang het duurde;
• of de persoon bang, rustig of in gevaar leek;
• hoe de kamer eruitzag, inclusief licht, schaduwen, geluiden en wie er in de buurt was;
• eventuele recente ziekte, verandering in zicht of gehoor, of verandering van medicatie die je kent.

Gebruik de eigen woorden van de persoon en beschrijf wat je hebt opgemerkt. Noteer bijvoorbeeld “zei dat er iemand bij het raam stond” in plaats van de gebeurtenis een naam te geven. Deel de notities waar mogelijk met instemming van de persoon.

Deze notities stellen de oorzaak niet vast. Als de ervaring plotseling begint met verwardheid of een grote verandering in alertheid, zoek dan dringend hulp in plaats van te wachten tot je een verslag hebt verzameld.

De gids over onrust in de late middag gaat over licht en routine in de avond. Voor beschuldigingen over verdwenen spullen, zie als iemand met dementie wantrouwig is.