Demansı Olan Biri Bir Şeyler Gördüğünde veya Duyduğunda

Kişinin, başkalarının fark etmediği bir şeyi görmesi, duyması, koklaması, tatması ya da hissetmesi onun için gerçek gelebilir. Bu deneyim korkutucu olabilir ya da kişiyi hiç rahatsız etmeyebilir. Ne olduğunu kanıtlamaya çalışmak yerine, önce kişinin nasıl hissettiğine ve kimsenin tehlikede olup olmadığına bakın.

Bir deneyim halüsinasyon olabileceği gibi yanlış algılama ya da yanlış tanıma da olabilir. Bir gölge bir insana benzeyebilir; tanıdık bir kişi başka biriyle karıştırılabilir. Hangisinin yaşandığına karar vermek zorunda değilsiniz. Kişinin söylediklerini ve sizin fark ettiklerinizi tarif edin; endişeniz varsa bir klinisyene danışın.

Anda ne yapmalıyım?

Sakin kalın, kişiye nasıl hissettiğini sorun ve tartışmadan güvence verin. Alzheimer’s Association, deneyimin sıkıntı verici ya da tehlikeli olup olmadığını değerlendirmeyi öneriyor. Kişi rahat ve güvendeyse araya girmeye gerek olmayabilir.

• Duyguyu kabul edin. Şöyle diyebilirsiniz: “Ben kimseyi görmüyorum, ama bunun korkutucu olduğunu anlıyorum. Yanındayım.” Bu dürüst bir cümledir ve kişiye ciddiye alındığını gösterir.
• Sözlerinizi kısa tutun. Uzun açıklamalar ya da tekrarlanan düzeltmeler stresi artırabilir. İsterse kişinin ne fark ettiğini anlatmasına izin verin.
• Değişikliği önerin, zorlamayın. Başka bir yere oturmak, başka bir ışığı açmak ya da tanıdık bir şarkıyı dinlemek isteyip istemediğini sorun. İyi aydınlatılmış ve tanıdık bir odaya geçmek yardımcı olabilir; kişi taşınmak istemezse durun.
• İstediği kadar yanında kalın. Kişiye aniden dokunmayın. El uzatmadan ya da sarılmadan önce izin isteyin.

Deneyim zararsız ve rahatsız edici değilse kişinin yönlendirmesini izleyin. Anı bir teste ya da gördüğünü kanıtlamasını istediğiniz bir duruma çevirmeyin.

Bazı insanlar bir deneyimi rahatlatıcı ya da tanıdık bulabilir. Kişi sakin ve güvendeyse konuyu değiştirmeye ya da onu başka bir yere götürmeye gerek olmayabilir. Ne istediğini sorun; her böyle anı tıbbi bir konuşmaya dönüştürmeyin. Korkuyorsa, aynı şeyi göremeseniz bile o duyguya yanıt verin.

Odadaki bir şey insan ya da ses sanılıyor olabilir mi?

Yardımını isterse ortamı kişiyle birlikte kontrol edin. Alzheimer’s Society, halüsinasyonları gerçek bir nesnenin ya da desenin yanlış görülmesi anlamına gelen yanlış algılamalardan ayırıyor.

• Işığı iyileştirin. Bir lamba açın ve aynalar ya da pencerelerden gelen gölge ve yansımaları kontrol edin.
• Yaygın sesleri kontrol edin. Televizyon, fan ya da bir cihaz ses ve adım gibi gelebilir. Kişi buna rahatsa sesi kısın ya da kapatın.
• Desenlere bakın. Yoğun bir halı, perde ya da duvar kağıdı hareket ya da bir nesne sanılabilir. Kişiye başka bir yerden bakmak ya da görüntüyü değiştirmek isteyip istemediğini sorun.
• Duyusal yardımcıları kontrol edin. Kişi gözlük ya da işitme cihazı kullanıyorsa, her zamanki gibi çalışıp çalışmadığına bakmanıza izin isteyin.

Deneyim aynı yerde tekrar oluyorsa tekrarlayan bir özelliği arayın: camdaki bir yansıma, güçlü bir zemin deseni, başka odadan duyulan bir televizyon ya da alacakaranlıkta loş ışık. Algıda değişiklik olduğunu düşünmeden önce gerçek bir ses ya da nesne olup olmadığını kontrol edin. Çevresel bir değişiklik denerseniz bunu açıklayın ve daha iyi hissedip hissetmediğini sorun.

Her seferinde bir küçük değişiklik yapın. Kişinin eşyalarını sormadan yerinden oynatmayın ya da değer verdiği bir şeyi kaldırmayın. Tanıdık bir rutin ve sakin, iyi aydınlatılmış bir alan daha rahat gelebilir.

Ne zaman hekime başvurmalıyım?

Yeni, tekrarlayan, uzun süren ya da sıkıntı veren deneyimler için kişinin hekimiyle iletişime geçin. Görme ya da işitmedeki değişiklikler, hastalıklar, ilaçlar ve diğer etkenler rol oynayabilir. Bir klinisyen neler olabileceğini ve bir takibin gerekip gerekmediğini değerlendirebilir. Dementia Australia rehberi de fiziksel, duyusal, ilaçla ilgili ve çevresel etkenlerin kontrol edilmesini önerir.

Ani bir değişiklik farklıdır. NHS, ani karışıklığın hemen tıbbi yardım gerektirdiğini belirtiyor; Alzheimer’s Society ise halüsinasyonların birden fazla duyuyu içermesi durumunda hemen tıbbi yardım alınmasını öneriyor. Kişi birden karışırsa ya da halüsinasyon birden fazla duyuyu içeriyorsa yerel acil tıbbi hizmetlerle iletişime geçin. Kişi acil bir tehlike altındaysa yerel acil servisleri arayın.

Ilaçları kendi başınıza başlatmayın, durdurmayın ya da değiştirmeyin. Kişinin kullandığı tüm ilaçları, reçetesiz ürünler dahil, ve son değişiklikleri hekimine ya da eczacısına değerlendirtin. Doktor ziyareti rehberimiz sorular hazırlamanıza yardımcı olabilir.

Bir randevuda hangi ayrıntılar yardımcı olabilir?

Kişi onaylarsa bakım ekibiyle paylaşmak için kısa gözlemler yazın:

• kişinin gördüğünü, duyduğunu ya da hissettiğini söylediği şey, mümkünse kendi sözleriyle;
• ne zaman ve nerede olduğu ve yaklaşık ne kadar sürdüğü;
• kişinin korkmuş, sakin ya da risk altında görünüp görünmediği;
• odanın durumu; ışık, gölgeler, sesler ve yakında kimlerin bulunduğu;
• bildiğiniz son hastalık, duyusal değişiklik ya da ilaç değişikliği.

Kişinin kendi sözlerini kullanın ve gözlemlediğinizi anlatın. Örneğin olayı etiketlemek yerine “pencerenin yanında birinin olduğunu söyledi” diye not edin. Mümkünse notları kişinin onayıyla paylaşın.

Bu notlar nedeni teşhis etmez. Deneyim birden karışıklıkla ya da uyanıklıkta büyük bir değişiklikle başlarsa, kayıt toplamak için beklemek yerine acil yardım isteyin.

Gün sonu huzursuzluğu rehberi, akşam aydınlatması ve rutinlerini anlatır. Eşyaların kaybolduğuna dair suçlamalar için demansı olan birinin şüpheci olması sayfasına bakabilirsiniz.