เมื่อผู้มีภาวะสมองเสื่อมเห็นหรือได้ยินบางอย่าง

การเห็น ได้ยิน ได้กลิ่น ได้รส หรือรู้สึกถึงสิ่งที่คนอื่นไม่สังเกตเห็น อาจรู้สึกจริงสำหรับผู้มีภาวะสมองเสื่อม ประสบการณ์นั้นอาจน่ากลัวสำหรับท่าน หรืออาจไม่ทำให้ท่านทุกข์ใจเลยก็ได้ เริ่มจากความรู้สึกของท่านและดูว่ามีใครตกอยู่ในอันตรายหรือไม่ แทนที่จะพยายามพิสูจน์ว่าสิ่งนั้นเกิดขึ้นจริงหรือไม่

ประสบการณ์นั้นอาจเป็นภาพหลอน แต่ก็อาจเป็นการรับรู้ที่คลาดเคลื่อนหรือการระบุสิ่งที่เห็นผิด เงาอาจดูเหมือนคน และคนที่คุ้นเคยอาจถูกเข้าใจผิดว่าเป็นอีกคนหนึ่ง คุณไม่จำเป็นต้องตัดสินว่ากำลังเกิดอะไรขึ้น ให้บรรยายสิ่งที่ท่านพูดและสิ่งที่คุณสังเกตเห็น และปรึกษาแพทย์หากคุณกังวล

ควรทำอย่างไรในขณะนั้น

ตั้งสติ ถามว่าท่านรู้สึกอย่างไร และให้ความมั่นใจโดยไม่โต้เถียง สมาคมอัลไซเมอร์แนะนำให้ประเมินว่าประสบการณ์นั้นทำให้ทุกข์ใจหรือเป็นอันตรายหรือไม่ ถ้าท่านสบายดีและปลอดภัย อาจไม่จำเป็นต้องขัดจังหวะ

• รับรู้ความรู้สึก คุณอาจพูดว่า “ฉันไม่เห็นใครเลย แต่ฉันรู้ว่ามันน่ากลัว ฉันอยู่ตรงนี้” ประโยคนี้ตรงไปตรงมาและทำให้ท่านรู้ว่าคุณใส่ใจ
• พูดให้สั้น คำอธิบายยาวหรือการแก้ซ้ำ ๆ อาจเพิ่มความเครียด ให้ท่านเล่าสิ่งที่ท่านเห็นได้ถ้าท่านอยากเล่า
• เสนอการเปลี่ยนแปลง อย่าบังคับ ถามว่าท่านอยากไปนั่งที่อื่น เปิดไฟดวงอื่น หรือฟังเพลงที่คุ้นเคยไหม การย้ายไปห้องที่มีแสงพอและคุ้นเคยอาจช่วยได้ หยุดถ้าท่านไม่อยากย้าย
• อยู่ใกล้เมื่อท่านต้องการ อย่าแตะตัวท่านอย่างกะทันหัน ถามก่อนยื่นมือให้จับหรือกอด

ถ้าประสบการณ์นั้นไม่เป็นอันตรายและไม่ทำให้ทุกข์ใจ ให้ทำตามที่ท่านนำ อย่าทำให้ช่วงเวลานั้นกลายเป็นการทดสอบ หรือขอให้ท่านพิสูจน์ว่าสิ่งที่เห็นเป็นจริง

บางคนรู้สึกสบายใจหรือคุ้นเคยกับประสบการณ์นั้น ถ้าท่านสงบและปลอดภัย อาจไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนเรื่องหรือพาท่านไปที่อื่น ถามว่าท่านอยากได้อะไร อย่าทำให้ทุกช่วงเวลาแบบนี้กลายเป็นการพูดคุยทางการแพทย์ ถ้าท่านรู้สึกกลัว ให้ตอบสนองต่อความรู้สึกนั้น แม้คุณจะมองไม่เห็นสิ่งเดียวกัน

มีอะไรในห้องที่อาจถูกเข้าใจผิดว่าเป็นคนหรือเสียงหรือไม่

ตรวจสอบสถานที่ร่วมกับท่าน ถ้าท่านยินดีรับความช่วยเหลือนี้ Alzheimer’s Society แยกภาพหลอนออกจากการรับรู้ที่คลาดเคลื่อน ซึ่งเป็นการเห็นสิ่งของหรือรูปแบบจริงอย่างไม่ถูกต้อง

• ปรับแสง เปิดโคมไฟ และตรวจดูเงาหรือการสะท้อนจากกระจกและหน้าต่าง
• ตรวจเสียงทั่วไป โทรทัศน์ พัดลม หรือเครื่องใช้ไฟฟ้าอาจฟังดูเหมือนเสียงพูดหรือเสียงฝีเท้า ลดเสียงหรือปิดเฉพาะเมื่อท่านสบายใจกับการนั้น
• สังเกตรูปแบบ พรม ผ้าม่าน หรือวอลเปเปอร์ที่มีลวดลายอาจถูกเข้าใจผิดว่าเป็นการเคลื่อนไหวหรือวัตถุ ถามว่าท่านอยากมองจากอีกที่หนึ่งหรือเปลี่ยนมุมมองหรือไม่
• ตรวจอุปกรณ์ช่วยประสาทสัมผัส ถ้าท่านใช้แว่นตาหรือเครื่องช่วยฟัง ถามว่าท่านอยากให้ช่วยตรวจว่ามีอยู่และทำงานตามปกติหรือไม่

ถ้าประสบการณ์เกิดขึ้นในที่เดิมเสมอ ให้มองหาลักษณะที่เกิดซ้ำได้ เช่น การสะท้อนในกระจก ลวดลายพื้นที่เด่นชัด โทรทัศน์ที่ได้ยินจากอีกห้อง หรือแสงน้อยตอนพลบค่ำ ตรวจหาเสียงหรือวัตถุจริงก่อนคิดว่าการรับรู้เปลี่ยนไป ถ้าคุณลองปรับสิ่งแวดล้อม ให้อธิบายและถามว่าท่านรู้สึกดีขึ้นหรือไม่

ลองทำทีละเล็กน้อย อย่าจัดเรียงข้าวของของท่านใหม่หรือเอาสิ่งที่ท่านรักออกโดยไม่ถาม กิจวัตรที่คุ้นเคยและพื้นที่ที่สงบและมีแสงพออาจทำให้รู้สึกง่ายขึ้น

เมื่อไรควรติดต่อแพทย์

ติดต่อแพทย์ของท่านเมื่อประสบการณ์เกิดขึ้นใหม่ เกิดซ้ำ ยาวนาน หรือทำให้ทุกข์ใจ การเปลี่ยนแปลงของการมองเห็นหรือการได้ยิน ความเจ็บป่วย ยา และปัจจัยอื่นอาจมีส่วนได้ แพทย์จะประเมินว่าอาจเกิดอะไรขึ้นและต้องติดตามเพิ่มเติมหรือไม่ คู่มือของ Dementia Australia ก็แนะนำให้ตรวจปัจจัยทางกาย การมองเห็นและการได้ยิน ยา และสภาพแวดล้อมเช่นกัน

การเปลี่ยนแปลงกะทันหันเป็นเรื่องแตกต่าง NHS ระบุว่าความสับสนกะทันหันต้องได้รับความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที และAlzheimer’s Society แนะนำให้ขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันทีเมื่อภาพหลอนเกี่ยวข้องมากกว่าหนึ่งประสาทสัมผัส ติดต่อบริการทางการแพทย์เร่งด่วนในพื้นที่หากท่านสับสนขึ้นมาอย่างกะทันหัน หรือภาพหลอนเกี่ยวข้องหลายประสาทสัมผัส หากมีใครตกอยู่ในอันตรายเฉพาะหน้า ให้ติดต่อบริการฉุกเฉินในพื้นที่

อย่าเริ่ม หยุด หรือเปลี่ยนยาด้วยตนเอง ขอให้ผู้สั่งยาหรือเภสัชกรตรวจการเปลี่ยนแปลงล่าสุดและยาทั้งหมดที่ท่านใช้ รวมถึงยาที่ซื้อเองโดยไม่ต้องมีใบสั่งแพทย์ คู่มือการไปพบแพทย์ ของเราช่วยเตรียมคำถามได้

รายละเอียดใดที่ช่วยในการนัดหมายได้บ้าง

ถ้าท่านยินยอม ให้จดข้อสังเกตสั้น ๆ เพื่อแบ่งปันกับทีมดูแล:

• สิ่งที่ท่านบอกว่าเห็น ได้ยิน หรือรู้สึก ใช้คำพูดของท่านเมื่อทำได้
• เกิดขึ้นเมื่อไรและที่ไหน และกินเวลาประมาณเท่าไร
• ท่านดูกลัว สงบ หรืออยู่ในความเสี่ยงหรือไม่
• ห้องนั้นเป็นอย่างไร รวมถึงแสง เงา เสียง และมีใครอยู่ใกล้ ๆ บ้าง
• การเจ็บป่วย การเปลี่ยนแปลงประสาทสัมผัส หรือการเปลี่ยนยาที่คุณทราบ

ใช้คำพูดของท่านเองและอธิบายสิ่งที่คุณสังเกตเห็น ตัวอย่างเช่น จดว่า “บอกว่ามีคนอยู่ข้างหน้าต่าง” แทนการตั้งชื่อเหตุการณ์ และแบ่งปันบันทึกเมื่อท่านยินยอมได้ถ้าทำได้

บันทึกเหล่านี้ไม่ได้วินิจฉัยสาเหตุ หากประสบการณ์เริ่มต้นกะทันหันพร้อมกับความสับสนหรือการเปลี่ยนแปลงความตื่นตัวอย่างมาก ให้ขอความช่วยเหลือเร่งด่วน อย่ารอเก็บบันทึก

คู่มืออาการกระสับกระส่ายช่วงบ่ายแก่ถึงค่ำ ครอบคลุมเรื่องแสงยามเย็นและกิจวัตร ส่วนเรื่องการกล่าวหาว่ามีของหาย ดูเมื่อผู้มีภาวะสมองเสื่อมระแวง