Όταν κάποιος με άνοια βλέπει ή ακούει πράγματα

Το να βλέπει ή να ακούει κάποιος κάτι που δεν βλέπουν ή δεν ακούν οι άλλοι, μπορεί να του φαίνεται πραγματικό. Μπορεί να τον τρομάζει ή μπορεί να μην τον αναστατώνει καθόλου. Ξεκινήστε από το πώς νιώθει το άτομο και από το αν κάποιος είναι σε κίνδυνο, και όχι από την προσπάθεια να αποδείξετε τι έγινε ή τι δεν έγινε.

Μια εμπειρία μπορεί να είναι παραίσθηση, αλλά μπορεί επίσης να είναι παρανόηση ή λανθασμένη αναγνώριση. Μια σκιά μπορεί να μοιάζει με άνθρωπο· ένα οικείο πρόσωπο μπορεί να μπερδευτεί με κάποιον άλλο. Δεν χρειάζεται να αποφασίσετε ποιο από τα δύο συμβαίνει. Περιγράψτε τι λέει το άτομο και τι παρατηρείτε, και ζητήστε τη γνώμη ενός ιατρού αν ανησυχείτε.

Τι πρέπει να κάνω τη στιγμή που συμβαίνει;

Μείνετε ήρεμοι, ρωτήστε πώς νιώθει το άτομο και προσφέρετε καθησυχασμό χωρίς διαμάχη. Η Alzheimer’s Association συνιστά να εκτιμάτε αν η εμπειρία είναι αγχωτική ή επικίνδυνη. Αν το άτομο είναι άνετο και ασφαλές, μπορεί να μην χρειάζεται να παρέμβετε.

• Αναγνωρίστε το συναίσθημα. Μπορείτε να πείτε: «Δεν βλέπω κανέναν, αλλά καταλαβαίνω ότι αυτό σε τρομάζει. Είμαι εδώ». Είναι ειλικρινές και δείχνει στο άτομο ότι το παίρνετε στα σοβαρά.
• Κρατήστε τις λέξεις σύντομες. Μια μακρά εξήγηση ή μια επαναλαμβανόμενη διόρθωση μπορεί να αυξήσει το άγχος. Αφήστε το άτομο να περιγράψει τι βλέπει, αν το θέλει.
• Προσφέρετε, μην επιβάλλετε, μια αλλαγή. Ρωτήστε αν θα ήθελε να καθίσει αλλού, να ανάψει ένα άλλο φως ή να ακούσει ένα οικείο τραγούδι. Η μετακίνηση σε ένα καλά φωτισμένο, οικείο δωμάτιο μπορεί να βοηθήσει· σταματήστε αν το άτομο δεν θέλει να μετακινηθεί.
• Μείνετε κοντά αν σας θέλει εκεί. Μην αγγίζετε το άτομο απότομα. Ρωτήστε πριν προσφέρετε το χέρι σας ή μια αγκαλιά.

Αν η εμπειρία είναι αβλαβής και δεν αναστατώνει, ακολουθήστε το ρυθμό του ατόμου. Μην μετατρέπετε τη στιγμή σε δοκιμασία ούτε του ζητάτε να αποδείξει τι είδε.

Ορισμένοι άνθρωποι βρίσκουν μια εμπειρία παρηγορητική ή οικεία. Αν το άτομο είναι ήρεμο και ασφαλές, μπορεί να μην χρειάζεται να αλλάξετε θέμα ή να το πάτε αλλού. Ρωτήστε τι θα ήθελε· μην κάνετε κάθε τέτοια στιγμή ιατρική συζήτηση. Αν είναι φοβισμένο, ανταποκριθείτε στο συναίσθημα, ακόμη κι αν εσείς δεν βλέπετε το ίδιο πράγμα.

Μπορεί κάτι στο δωμάτιο να έχει παρεξηγηθεί για άνθρωπο ή ήχο;

Ελέγξτε το περιβάλλον μαζί με το άτομο, αν δέχεται αυτή τη βοήθεια. Η Alzheimer’s Society διακρίνει τις παραισθήσεις από τις παρανοήσεις, όπου ένα πραγματικό αντικείμενο ή μοτίβο βλέπεται λάθος.

• Βελτιώστε το φως. Ανάψτε μια λάμπα και ελέγξτε για σκιές ή αντανακλάσεις από καθρέφτες και παράθυρα.
• Ελέγξτε τους συνηθισμένους ήχους. Η τηλεόραση, ο ανεμιστήρας ή μια συσκευή μπορεί να ακούγονται σαν φωνή ή βήματα. Χαμηλώστε τους ή κλείστε τους μόνο αν το άτομο το δέχεται.
• Κοιτάξτε τα μοτίβα. Ένα πολύχρωμο χαλί, μια κουρτίνα ή ταπετσαρία μπορεί να παρεξηγηθεί για κίνηση ή αντικείμενο. Ρωτήστε αν το άτομο θα ήθελε να κοιτάξει από άλλο σημείο ή να αλλάξει θέα.
• Ελέγξτε τα αισθητήρια βοηθήματα. Αν το άτομο χρησιμοποιεί γυαλιά ή ακουστικά, ρωτήστε αν θα ήθελε βοήθεια να ελέγξετε ότι είναι διαθέσιμα και ότι λειτουργούν όπως συνήθως.

Αν η εμπειρία συμβαίνει πάντα στο ίδιο σημείο, ψάξτε ένα επαναλαμβανόμενο στοιχείο: μια αντανάκλαση στο γυαλί, ένα έντονο μοτίβο στο πάτωμα, μια τηλεόραση που ακούγεται από άλλο δωμάτιο ή χαμηλό φως το σούρουπο. Ελέγξτε αν υπάρχει πραγματικός ήχος ή αντικείμενο πριν θεωρήσετε ότι αλλάζει η αντίληψη. Αν δοκιμάσετε μια περιβαλλοντική αλλαγή, εξηγήστε την και ρωτήστε αν το άτομο νιώθει καλύτερα.

Δοκιμάστε μία μικρή αλλαγή κάθε φορά. Μην μετακινείτε τα υπάρχοντα του ατόμου ή μην αφαιρείτε κάτι που εκείνο εκτιμά χωρίς να ρωτήσετε. Μια οικεία ρουτίνα και ένας ήρεμος, καλά φωτισμένος χώρος μπορεί να φαίνονται ευκολότερα.

Πότε πρέπει να επικοινωνήσω με γιατρό;

Επικοινωνήστε με τον γιατρό του ατόμου για εμπειρίες που είναι νέες, επαναλαμβανόμενες, παρατεταμένες ή αναστατωτικές. Αλλαγές στην όραση ή την ακοή, ασθένειες, φάρμακα και άλλοι παράγοντες μπορεί να συμβάλλουν. Ένας θεράπων ιατρός μπορεί να εκτιμήσει τι μπορεί να συμβαίνει και αν χρειάζεται παρακολούθηση. Ο οδηγός της Dementia Australia συνιστά επίσης να ελέγχονται σωματικοί, αισθητηριακοί, φαρμακευτικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες.

Μια ξαφνική αλλαγή είναι διαφορετική. Η NHS αναφέρει ότι η ξαφνική σύγχυση χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια, και η Alzheimer’s Society συνιστά άμεση ιατρική βοήθεια όταν οι παραισθήσεις αφορούν περισσότερες από μία αισθήσεις. Επικοινωνήστε με τις τοπικές υπηρεσίες επείγουσας ιατρικής φροντίδας αν το άτομο μπερδευτεί ξαφνικά ή αν η παραίσθηση αφορά πολλές αισθήσεις. Αν κάποιος βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε τις τοπικές υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.

Μην ξεκινάτε, σταματάτε ή αλλάζετε φάρμακο μόνοι σας. Ζητήστε από τον συνταγογράφο ή τον φαρμακοποιό να εξετάσει τις πρόσφατες αλλαγές και όλα τα φάρμακα που παίρνει το άτομο, συμπεριλαμβανομένων των προϊόντων χωρίς συνταγή. Ο οδηγός για την επίσκεψη στον γιατρό μπορεί να βοηθήσει να προετοιμάσετε τις ερωτήσεις σας.

Ποιες λεπτομέρειες βοηθούν σε ένα ραντεβού;

Αν το άτομο συμφωνεί, γράψτε σύντομες παρατηρήσεις για να τις μοιραστείτε με την ομάδα φροντίδας:

• τι είπε ότι είδε, άκουσε ή ένιωσε, χρησιμοποιώντας τα λόγια του όπου είναι δυνατό·
• πότε και πού συνέβη, και περίπου πόση ώρα κράτησε·
• αν το άτομο φαινόταν φοβισμένο, ήρεμο ή σε κίνδυνο·
• πώς ήταν το δωμάτιο, με φως, σκιές, ήχους και ποιος ήταν κοντά·
• τυχόν πρόσφατη ασθένεια, αισθητηριακή αλλαγή ή αλλαγή φαρμάκου που γνωρίζετε.

Χρησιμοποιήστε τα λόγια του ατόμου και περιγράψτε αυτό που παρατηρήσατε. Για παράδειγμα, σημειώστε «είπε ότι ένας άνθρωπος ήταν δίπλα στο παράθυρο» αντί να χαρακτηρίσετε το γεγονός. Μοιραστείτε τις σημειώσεις με τη συγκατάθεση του ατόμου, όταν είναι δυνατό.

Αυτές οι σημειώσεις δεν διαγιγνώσκουν την αιτία. Αν η εμπειρία ξεκινήσει ξαφνικά με σύγχυση ή με μεγάλη αλλαγή στην εγρήγορση, ζητήστε επείγουσα βοήθεια αντί να περιμένετε να συγκεντρώσετε αρχείο.

Ο οδηγός για την αναστάτωση αργά το απόγευμα καλύπτει τον φωτισμό και τη ρουτίνα το βράδυ. Για κατηγορίες περί χαμένων αντικειμένων, δείτε πότε κάποιος με άνοια είναι καχύποπτος.