Loko Munhu La Nga Na Dementia A Vona Kumbe A Twa Swilo

Ku vona, ku twa, ku nhunguhela, ku tinkhata kumbe ku titwa swilo leswi van’wana va nga swi voni swi nga va swa ntiyiso eka munhu. Swi nga n’wi chavisa, kumbe swi nga n’wi khumbi ngopfu. Sungula hi leswi munhu a titwaka swona ni loko ku ri ni munhu la nga khomekiki, u nga tshuki u kombela leswaku ku tiviwa leswi humeleleke.

Ku vona leswi nga kona kumbe ku phazama ka leswi nga kona swi nga va hallucination kumbe ku phazama ka ntiyiso. Ndzhuti wa mahlo wu nga fana na munhu; munhu la tiviwaka a nga tiviwa hi munhu un’wana. U nga lavi ku tiva leswi humelelaka. Hlamusela leswi munhu a swi vulaka ni leswi u swi vonaka, kutani vutisa munhu la nga ni vutivi loko u xiyile.

Xana ndzi endla yini hi nkarhi wolowo?

Rhula, vutisa munhu leswi a titwaka swona, u nyika ku tiyisiseka handle ka ku phikisana. Buku ra Alzheimer’s Association ri khutaza ku kambisisa loko ku vonaka ku vabya kumbe loko ku ri ni khombo. Loko munhu a ri ni ku rhula naswona a ri ni ku hlayisa, a swi lavi ku n’wi hlundzula.

• Amukela mavonelo. U nga vula, “A ndzi voni munhu, kambe ndzi swi vona leswaku swi n’wi chava. Ndzi kona.” Leswi swi tiyisa leswaku u n’wi xixima.
• Vulavula hi marito lamanyana. Ku hlamusela leswi leswi ngopfu swi nga engetela ku chava. Nyika munhu nkarhi wo hlamusela leswi a swi voniwaka loko a lava.
• Nyika xipimelo, u nga n’wi xandlhi. Vutisa loko a lava ku tshama ndhawu yin’wana, ku pfala xibengele xin’wana kumbe ku yingisela nkwama wo tiva. Ku ya eka ndhawu yo vonakala ya ku rhula swi nga pfuna; yima loko munhu a nga lavi ku famba.
• Tshama kusuhi loko a lava. U nga ti tshinyi hi ku hatlisa eka munhu. Vutisa u nga si n’wi khoma kumbe u n’wi khumba.

Loko leswi munhu a swi vonaka swi nga vabyi naswona swi hlayile, landzela leswi a swi kombisaka. U nga endli leswi swi va xikombelo xa ku ringeta kumbe xo n’wi kombela leswaku a tsundzuxa leswi a swi voneke.

Van’wana va titwa va rhula hi leswi swi nga ri ni ku tiva. Loko munhu a rhula naswona a ri ni ku hlayisa, a swi lavi ku hundzula nkarhi kumbe ku n’wi tlhela eka ndhawu yin’wana. Vutisa leswi a swi lavaka; u nga endli nkarhi wun’wana na wun’wana ku va nkhomiso wa vutshunguri. Loko a chava, hlamula eka leswi a titwaka swona, ngaku u nga swi voni swilo swi fanaka.

Xana ku ni xilo ekamareni xi nga phazamisiwa xi va munhu kumbe ndzhwanyo?

Kambisisa ndhawu ni munhu loko a amukela mpfuno wolowo. Alzheimer’s Society yi hambanisa hallucination ni ku phazama, laha xilo xa ntiyiso kumbe nxaxamelo wa mbonakalo wu vonakalaka hi ndlela yo phosa.

• Tlakusa ku vona. Pfula xibengele kumbe xibengele xa tilamba, u kambisisa ndzhuti ni mbonakalo ya ku huma eka tiyolasi ni mafasitere.
• Kambisisa ndzhwanyo wa ku tlhela. Televhizini, fene kumbe xitirhisiwa xin’wana xi nga fana na nkoka kumbe swinyawu. Xi tima kumbe xi pfale ntsena loko munhu a rhula hi sweswo.
• Languta ndzhuti wa xiyimo. Ndzhuti wa mahlamba, xikhenxa kumbe lupapila lweswi nga kona swi nga phazamisiwa swi va ku fambafamba kumbe xilo. Vutisa loko munhu a lava ku languta ku suka eka ndhawu yin’wana.
• Kambisisa swipimelo swa miri. Loko munhu a ri ni tiyolasi kumbe xikhoto xa ndleve, vutisa loko a lava mpfuno wo kambisisa leswaku swi ri kona naswona swi tirha tanihi nakambe.

Loko xiyimo xi humelela endhawini yin’we, lava xilo lexi humelelaka hi ndlela yin’we: nkombo wa galasi, nxaxamelo wa xilaho lexi nga ni tinkhuvo, televhizini leyi twiwaka ehandle ka kamareni kumbe ku vonakala ka ntsulu hi nkarhi wa ntsuvo. Kambisisa ntwanyo wa ntiyiso kumbe xilo xa ntiyiso u nga si ehleketa leswaku ku hundzuka ka mavonelo ka miri. Loko u ringeta ku hundzula ndhawu, hlamusela kutani vutisa loko swi titwa swi antswa.

Ringeta ku hundzula xin’wana xo tsongo hi nkarhi wun’wana. U nga hundzuli swilo swa munhu kumbe u susa xilo lexi a xi rhandzaka handle ka ku vutisa. Mikhuva ya siku ni siku ya masiku ni ndhawu yo rhula yi nga va olova.

Xana ndzi fanele ku vitana dokota rini?

Vitana dokota wa munhu hi swiyimo leswintshwa, leswi tlhelelaka, leswi nga ha hundzulaka kumbe leswi tikarhataka. Ku cinca ka mahlo kumbe ndleve, vuvabyi, mirhi ni swin’wana swi nga va na xandla. Dokota a nga kambisisa leswi nga humelelaka ni loko ku ri ni ndzayo wo landzela. Buku ra Dementia Australia ri khutaza ku kambisisa swivangelo swa miri, swa ku twa, swa mirhi ni swa ndhawu.

Ku cinca ka xintshuvo ku hambana. NHS yi vula leswaku ku hlundzuka hi ku hatlisa ku lava mpfuno wa ku hatlisa, ni Alzheimer’s Society yi khutaza mpfuno wa ku hatlisa loko hallucination yi katsa tintsevu to tlula imwe. Vitana mabindzu ya le ndhawini ya xihatla loko munhu a hlundzuka hi ku hatlisa kumbe loko hallucination yi katsa tintsevu to tlula imwe. Loko munhu a ri ekhombyeni ro hatlisa, tirhisa mabindzu ya le ndhawini ya xihatla.

U nga sungulisi, u nga yimisi kumbe u hundzula mirhi hi ku titshega. Vutisa mupfumeleri wa mirhi kumbe dokota ku kambisisa mirhi leyi munhu a yi tirhisaka hi nkarhi wo hundzuka, hinkwayo, ku katsa ni swilo leswi xavisiwaka ehandle ka swibalo. Buku ra dokota ri nga pfuna ku lunghekela swivutiso.

Xana ku nga ri mhaka yo engetela eka nkomiso?

Loko munhu a pfumelela, tsala swikombiso swo koma leswi nga ta nyikiwa mutirhi wa vuvabyi: leswi a swi vulaka kumbe a swi vonaka hi marito ya yena; loko swi humelele ni nkarhi wa swona na ndhawu leyi a yi ri kona; loko a a chava, a rhula kumbe a ri ekhombyeni; ndhawu ya kamareni, ku katsa ndzhuti, ndzhwanyo ni vanhu va kusuhi; mavabyi ya sweswinyana kumbe ku hundzuka ka mirhi lowu u nga tiviwaka.

Tirhisa marito ya munhu hi yena loko swi koteka. Xikombiso, tsala “u byele leswaku ku ri munhu ehenhla ka xifasitere” ku nga ri ku vitana xiyimo xa swona. Avelana tinhlamuselo ni munhu hi ku pfumelelana loko swi koteka.

Tinhlamuselo leti a ti kumi xivangelo. Loko xiyimo xi sungula hi ku hatlisa ni ku hlundzuka, kumbe ku hundzuka lokukulu eka ku vona, lava mpfuno wa xihatla ku nga ri ku languta ku tsundzuxa.

Buku ra ku hlundzuka eka nkarhi wa madzulo ri katsa ku vonakala ka madzulo ni vutomi. Loko ku ri ni mhaka ya ku tisela mintirho leyi nga lahliwiki, languta xiyimo xo kayakaya xa munhu.