Sarrafa Kuɗi a Lokacin Ciwon Mantuwa: Tallafi Mai Aminci

Shawarwarin kuɗi suna shafar ’yancin mutum da rayuwarsa ta yau da kullum. Idan wani aiki ya zama mai wahala, ka fara da wannan aikin maimakon ka ɗauka cewa wani ya kamata ya karɓi komai. Ka tambayi mutum irin taimakon da yake so, kuma ka sa shi ya ci gaba da shiga.

Wannan jagora tana ba da bayani na gabaɗaya ga masu karatu a Amurka. Zaɓuɓɓukan banki da dokoki na shari’a sun bambanta daga wuri zuwa wuri. Jagorar Alzheimer’s Society kan sarrafa kuɗi tana bayani kan hanyoyin tallafa wa mutum yayin da yake riƙe matsayinsa. Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) ta bayyana cewa taimako na yau da kullum, amintattun tuntuɓa da ikon shari’a abubuwa ne daban-daban.

Ta yaya zan ba da taimako ba tare da na karɓe komai ba?

Ka tambayi mutum wane aikin kuɗi yake so a taimaka masa da shi. Yana iya so ku duba kuɗi tare, ya tsara wasiƙu, ya tuna ranar biya, ko ya duba buƙata ba zato ba tsammani. Mutum na iya so a taimaka masa da wasu ayyuka, amma ya fi son ya yi wasu da kansa.

• Ka tambaya kafin ka yi aiki. Ka gwada, “Za ka so mu duba wannan kuɗin tare?” Ka ba mutum lokaci ya yanke shawara.
• Ka mai da hankali kan aiki ɗaya. Idan mutum ya yarda, ku duba adadin, ranar biya da zaɓuɓɓukan biyan kuɗi tare. Ka bar shi ya yi zaɓin da yake so ya yi.
• Ku yi rikodi mai sauƙi tare. Gajeren jerin kuɗaɗe, ranakun biya ko matakan da aka amince da su na iya taimaka maku duka ku ga abin da aka kammala.
• Ka tambayi banki game da zaɓuɓɓukansa. Yana iya bayar da hanyoyin sauƙaƙa biyan kuɗi ko duba ciniki. Ka tambayi abin kowane zaɓi ya ba da damar yi kafin ka canja asusu.
• Ka sake dubawa daga baya. Abubuwan da mutum yake so na iya canjawa. Ka iyakance taimako ga abin da yake so kuma yake buƙata yanzu.

CFPB ta bayyana taimakon yau da kullum a matsayin duba kuɗaɗe da tsara kasafi tare da mutum yayin da yake har yanzu ya amince da ciniki. Wannan na iya bambanta da barin wani ya cire kuɗi ko ya biya kuɗaɗe da sunansa. Kada ka raba kalmomin sirri, lambobin PIN ko lambobin tsaro na lokaci ɗaya a matsayin hanyar gajarta.

Me amintaccen mai tuntuɓa ke ba wa wani damar yi?

A Amurka, fasalin amintaccen mai tuntuɓa na iya ba da damar cibiyar kuɗi ta tuntuɓi wani a wasu yanayi, kamar damuwa game da yiwuwar zamba. CFPB ta ce sanya suna a matsayin amintaccen mai tuntuɓa ba ya ba wannan mutum damar shiga asusu ko izinin motsa kuɗi. Wannan fasali ba zai kasance a kowane asusu ba, don haka ka tambayi banki ko kamfanin kuɗi yadda yake aiki.

Kafin ka canja damar shiga asusu ko mallakarsa, ka tambayi banki da ƙwararren lauya na gida su bayyana zaɓuɓɓuka da haɗari. Gano cutar kaɗai ba ta gaya maka waɗanne ayyukan kuɗi mutum zai iya yi ko wane zaɓi yake so ya yi ba. Ka sa shi ya kasance cikin shawarwari gwargwadon yadda yake so. Idan yana so wani ya yi masa aiki, ka tambayi yadda za a shirya hakan bisa doka, maimakon amfani da shiga ta wani mutum.

Wane canji ya kamata in duba?

Kuɗin da ba a biya ba ko siyayya ba ta saba ba na iya samun bayani daban-daban. Ba ta tabbatar da cewa mutum ba zai iya sarrafa kuɗi ba, ko kuma wani ya ci zarafinsa ba. Ka tambayi abin da ya faru, kuma idan mutum ya yarda, ku duba takardar kuɗi ko kuɗin da ya dace tare.

CFPB ta lissafa alamomin cin zarafin kuɗi da za a iya gani, ciki har da kuɗi ko kadara da suka ɓace, cire kuɗi ba zato ba tsammani, bashi da ba a biya ba, mutanen da ba a sani ba da aka ƙara a asusu, ko wani da yake iyakance kiran mutum da ziyararsa. Ka lura da tsari da canje-canje daga abin da ya saba ga wannan mutum; kada ka ɗauki alama ɗaya a matsayin tabbaci.

Idan mutum ya ce kuɗi sun ɓace, ka ɗauki damuwar da muhimmanci. Jagoranmu kan yadda ake amsa zargi tana ba da hanyoyin duba damuwa ba tare da watsi da ita ba. Ka tambayi mutum a sirrance abin da ya lura da abin da yake so ya faru gaba. Ka guji zargin dangi, mai kulawa ko ma’aikacin banki kafin ka duba gaskiya. Idan kana zargin mai taimako da aka amince da shi na da hannu, ka nemi shawara daga wani ƙwararre ko sabis na gida daban.

Ta yaya za mu rage haɗarin zamba?

Masu zamba na iya yin kamar banki ne, ofishin gwamnati, kasuwanci, aboki ko dangi. Suna iya cewa akwai gaggawa kuma su matsa a biya nan take. Jagorar fasahar tsaro ta Alzheimer’s Association ta ba da shawarar tsayawa, duba mai tuntuɓa, da neman taimako kafin a raba bayanai ko kuɗi.

• Ka tsaya idan saƙo yana jin gaggawa. Kada ka aika kuɗi ko ka raba bayanin asusu yayin da mai kira ko saƙo ke matsa maka.
• Ka duba ta hanyar mai tuntuɓa da ka riga ka amince da shi. Ka katse kiran ka kira banki a lambar da take kan takardar kuɗi ta kwanan nan ko katin, ko ta amfani da manhajarsa ta hukuma. Kada ka yi amfani da hanyar haɗi ko lambar da mai kira ya aika.
• Ka ajiye bayanan tsaro a sirri. Kada ka aika kalmomin sirri, cikakkun bayanan asusu ko lambobin tabbatarwa a matsayin amsa ga saƙon da ba ka yi tsammani ba. FTC ta ba da shawarar katse kiran da ba a zata ba da ke neman lamba, da tuntuɓar banki ta lamba da ka amince da ita.
• Ku amince kan taimako tare da mutum. Ka tambaye shi wanda yake so ya duba buƙata mai ba da mamaki tare da shi. Fasalin amintaccen mai tuntuɓa na banki na iya taimakawa wajen sadarwa, amma ba ya ba da izinin ciniki da kansa.

Me ya kamata in yi idan kuɗi na iya zuwa wurin mai zamba?

Ka tuntuɓi banki, manhajar biyan kuɗi, mai bayar da katin ko kamfanin da aka yi amfani da shi wajen aika kuɗin da wuri-wuri. Ka yi amfani da lamba da ke kan katin ko takardar kuɗi, ko gidan yanar gizo ko manhajar hukuma ta ƙungiyar. Ka tambaya ko za su iya dakatar da biyan ko mayar da shi. Matakan dawo da kuɗi na FTC sun bayyana cewa zaɓuɓɓuka sun dogara da yadda aka aika kuɗin; babu tabbacin za a iya dawo da shi.

Ka ajiye saƙonni, rasit, ranaku da sanarwar asusu. A Amurka, za ka iya kai rahoton zamba ga FTC. Idan kana zargin wani yana cin zarafin babban mutum, Administration for Community Living ta ce a tuntuɓi Adult Protective Services a jihar mutum. Idan wani yana cikin haɗari nan take, ka tuntuɓi sabis na gaggawa na gida. A wajen Amurka, ka yi amfani da sabis na kare masu sayayya da kare mutane na gida.

Ka yi magana ba tare da zargi ba. An tsara zamba ne don ruɗar da mutane. Jagorar CFPB kan taimakon zamba da yaudara ta lissafa zaɓuɓɓukan kai rahoto a Amurka, kuma ta ba da shawarar amfani da gidajen yanar gizo da lambobin waya amintattu.

Ina zan sami taimako kan takamaiman shawarar kuɗi?

Ka tambayi banki na mutum wane kayan aiki da izini ake da su. Don takardar doka ko canjin mallakar asusu, ka yi magana da ƙwararre da ya san dokokin inda mutum yake zaune. Idan kana damuwa da yiwuwar cin zarafi, ka yi amfani da sabis na kare mutane na gida. Wannan shafi ba zai iya tantance irin ikon da ya kamata wani ya samu ba, ko ko wani ciniki zamba ne.

Jagorar matakan farko bayan gano cuta na iya taimaka wa mutum da iyali su zaɓi tambayar tsari da za a magance. Jagorar rashin jituwar iyali tana ba da hanyoyin tattaunawa kan damuwa ɗaya a lokaci guda.