Bayan Gano Ciwon Mantuwa: Inda Za a Fara

Gano ciwon mantuwa na iya kawo tambayoyi game da lafiya, rayuwar yau da kullum, tallafi da makomar mutum. Mutane suna mayar da martani daban-daban: wasu suna son lokaci su fahimci labarin, wasu kuma suna son fara shirya gaba. Babu wani martani ɗaya daidai ko lokaci ɗaya da ya dace. Fara da abin da ya fi muhimmanci ga mutum yanzu, sannan ka koma ga sauran tambayoyi idan ya shirya.

Jagorar Alzheimer’s Association kan rayuwa bayan gano cutar tana nuna mutane zuwa kulawar bibiya, tallafin yankin da tsara gaba. Shawarar Dementia Australia kan jure gano cutar ta jaddada cewa mutane suna amsawa daban, kuma suna iya neman tallafi idan suna so. Wannan shafi mafari ne kawai, ba tsarin lafiya, shari’a ko kuɗi na kowane mutum ba.

Menene mataki ɗaya mai amfani na farko?

Zaɓi tambaya ɗaya da za ta sauƙaƙa wannan makon. Yana iya zama gano wanda zai jagoranci bibiyar lafiyar mutum, neman inda za a sami bayanai amintattu game da cutar, ko gano wanda mutum ya amince da shi ya yi magana da shi. Mutum na iya so ya jagoranci da kansa, ya nemi wani ya taimaka, ko ya jira kafin ya yanke shawara.

Don ganawa ta gaba, ku rubuta ƙananan tambayoyi tare idan mutum yana so. Kuna iya tambaya abin da gano cutar ke nufi, abin da har yanzu ba a tabbatar ba, yaushe za a bi diddigi, da wanda za a tuntuɓa idan wata sabuwar damuwa ta taso. Ka tambayi likita ya bayyana duk kalma ko shawarar da ba ta bayyana ba. Jagorarmu kan ziyarar likita tana da jerin shirye-shirye gajere.

Mutum ba dole ba ne ya koyi komai game da ciwon mantuwa a lokaci ɗaya. Zaɓi ingantattun bayanai game da cutar da aka gano masa, kuma ka rubuta tambayoyin da za su taso daga baya. Ka yi taka-tsantsan da alkawura, iƙirarin warkarwa, ko shawarar da ta ce kowa ya bi magani ko tsari iri ɗaya.

Ina za mu sami tallafi?

Ka tambayi mutum wane irin tallafi zai taimaka masa, da wanda yake so ya shiga ciki. Amintaccen aboki ko ɗan uwa na iya zama tattaunawa ta farko mai kyau. Wasu mutane sun fi son ƙungiyar tallafi, mai ba da shawara, ƙungiyar ciwon mantuwa ta gida, ko tattaunawa da ƙungiyar kulawarsu. Zaɓin ya dogara da mutum da abin da ake da shi a kusa da su.

Tallafi yana ga mai cutar da kuma iyali da abokai. Mai kulawa na iya buƙatar hutu ko taimako da ayyuka na yau da kullum; mutum kuma na iya so bayani ko damar haɗuwa da wasu masu ciwon mantuwa. Waɗannan buƙatun na iya bambanta. Ka tambaya kafin ka shirya ƙungiya, ka yi alƙawari, ko raba bayanan sirri.

Jagorar kula da kai ga mai kulawa tana da ra’ayoyi kan neman wasu su taimaka. Idan mutum yana son ƙarin taimako da rana, jagororin shirye-shiryen kula da manya da rana da kulawa a gida suna bayyana tambayoyin da za a yi game da sabis na gida.

Yaya mutum zai ci gaba da shiga cikin yanke shawara?

Gano cutar kaɗai ba ya gaya mana abin da mutum zai iya yankewa ko yadda yake son shiga. Ka tambaye shi kai tsaye. Ka ba shi lokaci, ka bayyana zaɓi cikin sauƙaƙan kalmomi, kuma ka tambaye shi wane taimako zai sauƙaƙa tattaunawar. Wasu zaɓuɓɓuka na iya zama mafi sauƙi a tattauna su a wuri natsuwa ko a tattaunawa fiye da ɗaya.

Idan mutum yana son tsara kulawar lafiya, kuɗi ko wurin zama a gaba, ka fara da abin da ke da muhimmanci a gare shi da wanda ya amince da shi. Jagorar tsara gaba ta Dementia Australia tana ba da shawarar tattaunawa kan buƙatu da amintattun mutane da ƙwararrun da suka dace. Dokokin takardu da yanke shawara sun bambanta daga wuri zuwa wuri, don haka ka nemi shawarar ƙwararre a yankinku kafin ka dogara da jagorar gaba ɗaya. Don taimakon kuɗi da damuwar zamba, duba jagorarmu kan sarrafa kuɗi tare da ciwon mantuwa.

Me za mu iya tambaya a tattaunawar farko game da kulawa a gaba?

Ka tambayi ko mutum yana so ya yi magana yanzu, sannan ka kawo batu ɗaya a lokaci ɗaya. Alzheimer’s Association tana ba da shawarar ƙananan tattaunawa da yawa, harshe mai sauƙi da sauraron burin mutum, imaninsa da dabi’unsa. Alzheimer’s Society ta lura cewa mutane sun bambanta wajen shirye-shiryen yin tunanin gaba. Babu laifi a tsaya a koma wata rana.

Idan mutum yana son alamomin tattaunawa, gwada ɗaya daga cikin waɗannan:

• “Wane ɓangare na rana ne za ka fi so ka ci gaba da yi?”
• “Wa kake so a haɗa lokacin da muke magana game da kulawa a gaba?”
• “Me ke sa ka ji daɗi da mutunci idan kana buƙatar taimako?”
• “Akwai wani abu da kake so ƙungiyar kulawarka ta sani game da abin da ke da muhimmanci a gare ka?”
• “Kana so in rubuta abin da ka faɗa, da wanda ya kamata ya gan shi?”

Ka saurara ba tare da neman yanke shawara nan take ba. Cibiyar Nazarin Tsufa ta Ƙasa ta bayyana tattaunawa mai ma’ana kan dabi’u da zaɓi a matsayin babban ɓangare na tsara kulawa a gaba. Idan mutum ya yarda, ka rubuta kalmominsa, kwanan wata, da wanda yake wurin. Ka nemi izini kafin ka raba bayanin. Waɗannan bayanai na iya jagorantar tattaunawa ta gaba, amma ba takardun shari’a ko umarnin likita ba ne.

Kada ka yi zato bisa ganewar cutar kawai ko tattaunawa ɗaya. Zaɓin mutum na iya canzawa, kuma yana iya neman ya tsaya ko ya koma kan wani batu daga baya. Ka ci gaba da sa shi cikin yanke shawara da suka shafe shi gwargwadon yadda yake so.

Wane ne ya kamata ya sani game da cutar?

Mutum ne yake yanke shawarar ko, yaushe da yadda zai faɗa wa wasu, sai dai idan wata matsalar tsaro ko doka ta buƙaci shawarar ƙwararre. Ka tambaye shi wa yake so ya faɗa, da abin da yake so su sani. Zai iya zaɓar amintaccen mutum ɗaya da farko, ko ya fi son kada ya bayyana sosai.

Idan mutum yana son taimako wajen tattaunawa, ka tambaye shi abin da yake so ka faɗa da ko yana so ya kasance a wurin. Raba bayanin da ya amince kawai. Jagorarmu kan sadarwa tana rufe tattaunawa mai mutunci da iyali da sauran mutane.

Yaya rayuwar yau da kullum za ta ci gaba yayin da muke daidaitawa?

Ka ci gaba da al’adu da ayyukan da suke da muhimmanci ga mutum inda har yanzu suna jin daɗi. Gano cutar ba ya nufin kowace sha’awa, fita ko aikin gida dole ne ya tsaya. Idan wani abu ya zama mai wahala, ka tambayi mutum abin da zai so ya canza. Ziyara gajeruwa, waƙar da aka saba, taimako a mataki ɗaya, ko wani lokaci na rana na iya dacewa da shi fiye da haka.

Mutum na iya buƙatar sarari don fahimtar labarin ba tare da tattauna tsare-tsare ba. Ka ci gaba da duba shi ba tare da mayar da kowace tattaunawa zuwa taron kulawa ba. Babu laifi a huta daga tsare-tsare a yi lokaci tare cikin sauƙi.

Yaushe ya kamata mu nemi ƙwararre?

Ka tambayi likitan mutum game da tambayoyin da suka shafi cutarsa, lafiyarsa, magungunansa ko alamominsa. Don yanke shawara ta shari’a ko kuɗi, yi magana da ƙwararrun da suka san dokoki a inda mutum yake zaune. Gidan yanar gizo na gaba ɗaya ba zai iya gaya maka wane magani, takarda ko sabis ya dace da wani mutum ba.

Rikicewar hankali kwatsam ko wani canji mai gaggawa a lafiya yana buƙatar kulawar likita nan take. Jagorar NHS kan rikicewar hankali kwatsam ta ce a nemi taimakon likita nan da nan. Ka yi amfani da tsarin gaggawa ko na kulawa cikin gaggawa na yankinku; kada ka ɗauka cewa canji kwatsam wani ɓangare ne na yanayin mutum na yau da kullum.

Idan tsarawa ya yi maka nauyi, zaɓi amintaccen mutum ko sabis guda ɗaya da zai taimaka wajen raba tambayoyi zuwa waɗanda ke gaggawa da waɗanda za a iya jira. Mutum zai iya saita gudu kuma ya yanke shawarar abin da yake so taimako a kai. Ganewar cuta muhimmin bayani ne, amma ba ta bayyana abubuwan da mutum yake so ba, dangantakarsa ko rayuwarsa ta yau da kullum.