Go Laola Madi ka Dementia: Thuso e e Bolokegileng

Ditshwetso tsa ditšhelete di ama boipuso le botshelo jwa letsatsi le letsatsi jwa motho. Fa tiro e le thata, simolang ka tiro eo e seng go akanya gore ba bangwe ba tshwanetse go tsaya tsotlhe. Botsa motho gore o batla thuso efe mme o mo dire karolo ya tshwetso.

Tataiso eno e na le tshedimosetso ya kakaretso mo badihing ba Amerika. Ditsela tsa banka le melao ya semolao di farologana go ya ka lefelo. Tataiso ya Alzheimer’s Society ya go laola ditšhelete e tlhalosa ditsela tsa go thusa motho fa e ntse e tshwara karolo ya gagwe. Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) e tlhalosa gore thuso ya kakanyo, bathusi ba ba tshepegileng le tshwanelo ya semolao ke dilo tse di farologaneng.

Ke thuse jang ntle le go laola?

Botsa motho gore ke tiro efe ya madi a batlang thuso ka yone. A ka batla go tlhatlhoba bile le mongwe, go tlhopha mo ditiro tsa pheko kgotsa go gakologelwa tatelano ya tefo. Motho a ka batla thuso mo ditirong tse dingwe mme a rate go tshwara tse dingwe ka boyena.

• Botsa pele o dira. Leka, “A o rata gore re lebelele bile le bone mmogo?” Naya motho nako ya go tlhopha.
• Tsepamisa maikaelelo mo tirong e le nngwe. Fa motho a dumela, lebelelang palo, tatelano ya tefo le ditlhopho tsa go lefa mmogo. Mo letle a tlhopha dikgetho tse a batlang go di dira.
• Dira rekoto e e kgutshwane mmogo. Lenane le le kgutshwane la dikwalo, matlhatso a tefo kgotsa dikgato tse di dumalaneng le ka tsone di ka thusa lo bobedi go bona se se dirilweng.
• Botsa banka ka ditlhopho tsa yone. E ka neela ditsela tsa go dira ditefo kgotsa go lebelela ditiro di bonolo. Botsa gore ditlhopho le nngwe le nngwe di dumella eng pele o fetola akhaonto.
• Botsa gape ka morago. Dikgopolo tsa motho di ka fetoga. Dira gore thuso e nne fela go ya ka se a se batlang le se a se tlhokang jaanong.

CFPB e tlhalosa thuso e e sa tlhomamisiwang e le go lebelela dikwalo le go rulaganya ditshenyo mmogo le mongwe fa motho yoo a ntse a dumelela ditiro tsa madi. Seno se ka nna se farologane le go dumelela mongwe go tlosa madi kgotsa go lefa ditefo. O se ke wa abelana ka dipasewete, dipina kgotsa dikhoutu tsa tshireletso tsa nako e le nngwe e le tsela e e khutshwane.

Mothusi wa tumelo o dumelela mongwe go dira eng?

Mo Amerika, tiro ya mothusi wa tumelo e ka dumelela setlhopha sa ditšhelete go bitsa mongwe mo dikgatlhegong tse di rileng, jaaka go tshwenyega ka boferefere bo bo ka nnang bo teng. CFPB e bolela gore go tlhopha mothusi wa tumelo ga go mo neele phitlho ya akhaonto kgotsa tshwanelo ya go tlosa madi. Tiro eno e ka se nne teng mo dikhaonteng tsotlhe, ka jalo botsa banka kgotsa setlhopha sa ditšhelete gore e dira jang.

Pele o fetola phitlho ya akhaonto kgotsa boikaelelo jwa yone, botsa banka le setsebi sa semolao sa kwa lefelong go tlhalosa ditlhopho le dikotsi. Go bonwa ga dementia ka bonako ga go bontshe gore motho o kgona go laola dithuso tsa madi tse dingwe kgotsa gore o batla go dira dikgetho dife. Mo dire karolo ya ditshwetso go le kgolo fa a batla. Fa a batla gore mongwe a dire ka lebitso la gagwe, botsa ka tsela e e siameng ya go dira seo ka semolao e seng go dirisa tshedimosetso ya go tsenela ya mongwe.

Ke dikgato dife tse ke tshwanetseng go di lebelela?

Tshitologo e e tlhokegang kgotsa ditiro tse di sa tlwaelegang di ka nna le dikarabo tse di farologaneng. Ga di bontshe gore motho ga a kgone go laola madi kgotsa gore mongwe o mo tshwara sekgoa. Botsa gore go diragetse eng mme, fa motho a dumela, lebelelang lenaneo kgotsa tokomane e e tshwanelang mmogo.

CFPB e tlhalosa dipontsho tse di ka nnang teng tsa go tshwarwa ga madi ka tsela e e sa siamang, go akaretsa madi kgotsa thoto e e nyelang, dithekiso tse di sa tlwaelegang, dikwalo tse di sa lefelwang, batho ba ba sa tlwaelang ba tlhomilwe mo dikhaonteng, kgotsa mongwe a laola dikgokagano le dipaelo tsa motho. Lebelelang ditlwaelo le diphetogo go tswa mo tlwaelong ya motho yoo; o se ke wa dira matshwao a le mongwe bosupi jwa tiro e e maswe.

Fa motho a bolela gore madi a nyelela, tsaya ditshwenyo tseo ka botlhokwa. Tataiso ya rona ya go araba dipelaelo e neela ditsela tsa go lebelela ditshwenyo ntle le go di nyatsa. Botsa motho ka sephiri gore o bone eng le gore o batla go diragala eng go tlhatlhoba. O se ke wa sola mongwe, mothusi kgotsa mosebetsi wa banka pele o tlhatlhoba dinnete. Fa o belaela gore mothusi wa tumelo a ka nna a tsenelela, batla keletso ya setsebi se se ikemetseng kgotsa tirelo ya kwa lefelong.

Re ka fokotsa kotsi ya boferefere jang?

Badiri ba boferefere ba ka itira jaaka banka, ofisi ya mmusa, kgwebo, motho yo o ikanyang e le tsala kgotsa lelapa. Ba ka bolela gore go na le tshoganetso mme ba kgamele tefo ya ka bonako. Tirelo ya Alzheimer’s Association ya polokeso ya thekinoloji e eletsa go emisa, go tlhatlhoba motswedi le go bona thuso pele o neela tshedimosetso kgotsa madi.

• Emisa fa molaetsa o bonala o tshwanetse go potlakisiwa. O se ke wa romela madi kgotsa wa abelana dintlha tsa akhaonto fa mong kgotsa molaetsa o go tlhoafatsa.
• Tlhatlhoba o dirisa motswedi o o tshepang. Tima mogala mme o bitse banka ka nomoro e e mo kgatiso ya tlhatlhobo ya morago kgotsa ka morago ga kart, kgotsa o dirise letlhakore la semmuso la dikhaonte. O se ke wa dirisa lenkgwa kgotsa nomoro e e romilweng ke motsamaisi.
• Boloka tshedimosetso ya tshireletso e le sephiri. O se ke wa romela dipasewete, dintlha tsotlhe tsa akhaonto kgotsa dikhoutu tsa netefatso ka karabo ya molaetsa o o sa lebellwang. FTC e eletsa go tlosa mogala wa go sa lebellwa o o kopang khoutu mme o ikopa banka ka nomoro e o e tshepang.
• Dumalanang le motho gore ke mang yo o tla sekaseka kgopo e e makgarwa. Botsa gore ke mang yo o batlang go mo bolelela fa go na le kgopo e e makgarwa. Tshedimosetso ya mothusi wa tumelo e ka thusa go bolela, mme ga e dumelele ditiro tsa madi.

Re ka dira eng fa madi a ka ba a ile go mothei wa boferefere?

Ikopa banka, tirelo ya go duelela ditefo, kgwebo ya dikarata kgotsa kgwebo e e dirisitsweng go romela madi ka bonako. Dirisa nomoro e e kwa karatong kgotsa kwa dikwalong, kgotsa application kgotsa webosaete ya semmuso ya mokgatlho. Botsa gore a ba ka emisa kgotsa go busetsa tefo. Dikgato tsa tlhabololo ya FTC di tlhalosa gore ditlhopho di ikaegile mo tselong e madi a romilweng ka yone; ga go na tiišetso ya gore a ka boelwa.

Boloka melaetsa, ditlhatlhobo, matsatsi le dikgakololo tsa akhaonto. Mo Amerika, o ka bega boferefere go FTC. Fa o belaela gore mongwe o tshwara motho mogolo ka tsela e e sa siamang, Administration for Community Living e bolela gore o ikopele Adult Protective Services mo setlhopheng sa motho. Fa motho a tshwarwa ke kotsi e e gaufi, ikopa tirelo ya tshoganetso ya kwa lefelong. Kwa ntle ga United States, dirisa ditirelo tsa kwa lefelong tsa tshireletso ya bareki le tshireletso ya batho.

Bua ka tsela e e sa beeng molato. Boferefere bo rulagantswe go tshepisa batho. Tataiso ya CFPB ya thuso ya boferefere le bofeletsi e tlhalosa ditlhopho tsa tlaleletso ya U.S. le go eletsa go dirisa dibaka tsa webosaete le dinomoro tse di tshepegileng.

Ke batla thuso ya tshwetso e e rileng ya ditšhelete kae?

Botsa banka ya motho gore ke ditlhopho dife le ditumelo dife di teng. Bakeng sa tokomane ya semolao kgotsa phetogo ya phitlho ya akhaonto, bua le setsebi se se itseng melao ya kwa motho a nnang teng. Fa o tshwenyegile ka go tshwarwa ga motho ka tsela e e sa siamang, dirisa tirelo ya kwa lefelong ya tshireletso. Ga se ka kgona go bolela gore mongwe o tshwanetse go nna le tumelo efe kgotsa gore tiro e nngwe ya madi ke boferefere.

Tataiso ya dikgato tsa tshimologo ka morago ga go bonwa ga dementia e ka thusa motho le lelapa go tlhopha potso ya rulaganyo e ba tla e dirang. Tataiso ya dikgang tsa malapa e neela ditsela tsa go buisana ka ntlha e le nngwe ka nako.