Gysgaça jogap
Adamdan haýsy pul işinde kömek isleýändigini soraň. Razy bolsa, hasaplary bilelikde gözden geçiriň we banktan mümkin çäreleri soraň. Diňe diagnoz haýsy işlerde kömek isleýändigini kesgitlemeýär. Aldawçylyk ýa-da ýalňyşdyryş şübhesi bolsa, faktlary barlaň we banka ýa-da ýerli hyzmata derrew ýüz tutuň.
- Adamdan haýsy pul işinde kömek isleýändigini soraň we her karara gatnaşdyryň.
- Hasaplary gözden geçirmek ýa-da ynanylan habarlaşyjy bolmak puly göçürmäge özbaşdak rugsat bermeýär.
- Adaty bolmadyk çekmeler, ýitýän hasaplar ýa-da pul ibermek üçin täze basyş aldawçylygyň ýa-da ukypsyzlygyň subutnamasy däl, duýduryş alamatlarydyr.
- Töleg aldawçylyk bolup biljek bolsa, ygtybarly belgi arkaly banka ýa-da töleg hyzmatyna derrew habarlaşyň.
- Hasap rugsatlary we kanuny düzgünler ýerden ýere üýtgeýär; kimgedir hasap amalyna ygtyýar bermezden ozal ýerli maslahat alyň.
Bu sahypada (6 bölüm)
Pul kararlary adamyň garaşsyzlygyna we gündelik durmuşyna täsir edýär. Eger bir iş kynlaşsa, ähli zady başga birine berjekdigini çaklamakdan öňem şol işden başlaň. Adamdan haýsy kömek isleýändigini soraň we ony gatnaşdyryň.
Bu gollanma ABŞ okyjylary üçin umumy maglumat berýär. Bank görnüşleri we kanuny düzgünler ýerden ýere tapawutlanýar. Alzheimer’s Society-niň maliýe dolandyryşy barada gollanmasy adamy öz roluny saklap goldamagyň ýollaryny berýär. Müşderileriň maliýe goraglylygy býurosy (CFPB) adaty kömek, ynanylan habarlaşyjylar we kanuny ygtyýaryň tapawutly zatlardygyny düşündirýär.
Kömek etmeli, ele almazdan nädip kömek edip bilerin?
Adamdan haýsy pul işinde kömek isleýändigini soraň. Olar hasaby bilelikde gözden geçirmegi, poçta sortirlemegi, tölegiň wagtyny ýatda saklamagy ýa-da gözlenilmedik talaby barlamagy isläp biler. Adam käbir işlerde kömek isläp, beýlekilerini özi etmegi halap biler.
- Işlemezden ozal soraň. Şeýle diýip synap bilersiňiz: “Bu hasaby bilelikde gözden geçirmek isleýärsiňizmi?” Adama karar bermäge wagt beriň.
- Bir işe ünsi jemläň. Adam razy bolsa, mukdary, tölegiň wagtyny we töleg görnüşlerini bilelikde gözden geçiriň. Saýlamak isleýän zatlaryny özi saýlasyn.
- Bilelikde gysga ýazgy düzüň. Hasaplaryň, tölegleriň wagtlarynyň ýa-da ylalaşylan ädimleriň gysga sanawy ikiňize-de näme edilendigini görmäge kömek edip biler.
- Bankdan mümkin çäreleri soraň. Bank töleglerini ýa-da hereketi barlamagy aňsatlaşdyryp biler. Hasaby üýtgetmezden ozal her görnüşiň näme rugsat berýändigini soraň.
- Soňra täzeden barlaň. Adamyň islegleri üýtgäp biler. Kömegi onuň häzir isleýän we zerur bolan zatlary bilen çäklendiriň.
CFPB adaty goldawy, adam henizem hereketleri tassyklap otyrka, hasaplary we býujeti kimdir bilen gözden geçirmek hökmünde düşündirýär. Bu başga bir adamyň puldan çykaryp ýa-da töleg edip bilmegi bilen tapawutlanýar. Kömekçi hökmünde parol, PIN ýa-da bir gezelik howpsuzlyk koduny paýlaşmaň.
Ynanylan habarlaşyjy kimi näme edip biler?
ABŞ-da ynanylan habarlaşyjy funksiýasy maliýe guramasyna belli ýagdaýlarda, mysal üçin aldawçylyk şübhesi bolanda, bir adam bilen habarlaşmaga mümkinçilik berip biler. CFPB ynanylan habarlaşyjyny atlandyrmagyň ol adama hasaba girişiň ýa-da puly göçürmäge rugsat bermeýändigini aýdýar. Bu funksiýa her hasapda elýeterli bolmaýan bolup biler, şonuň üçin banktan ýa-da maliýe firmasyndan ol nädip işleýändigini soraň.
| Kömek görnüşi | Manysy |
|---|---|
| Hasaplary bilelikde gözden geçirmek | Adam we kömekçi hasaplara bilelikde seredýär; adam karar berýär we töleglere rugsat berýär. |
| Ynanylan habarlaşyjy | Maliýe guramasy belli ýagdaýlarda atlandyrylan adam bilen habarlaşyp biler. Diňe ady hasaba girişi bermeýär. |
| Resmi hasap ýa-da kanuny ygtyýar | Bank rugsady, ygtyýarnama ýa-da şuňa meňzeş ylalaşyk hereketlere rugsat berip biler. Onuň ygtyýarlyklary we borçlary hasapa we ýerli kanuna bagly. |
Hasap girişini ýa-da eýeçiligini üýtgetmezden ozal banka we ýerli kanuny hünärli adama variantlary we töwekgelçilikleri düşündirmegi soraň. Diňe diagnoz, adamyň haýsy maliýe işlerini ýerine ýetirip bilýändigini ýa-da haýsy karary kabul etmek isleýändigini aýtmaýar. Olaryň isleýşi ýaly kararlara gatnaşdyryň. Adam birinden onuň üçin hereket etmegini isleseler, başga birining logini ulanmak däl-de, kanuny usul bilen nädip gurnamalydygyny soraň.
Haýsy üýtgeşmelere garamaly?
Töleg ýitirilse ýa-da adaty bolmadyk satyn alyş bolsa, dürli düşündirişleri bolup biler. Ol adamyň pul dolandyryp bilmeýändigini ýa-da kimdir birinden peýdalanylandygyny subut etmeýär. Näme bolandygyny soraň we adam razy bolsa, degişli hasap ýa-da töleg wagtyny bilelikde gözden geçiriň.
CFPB maliýe zulumynyň mümkin alamatlaryny sanaýar: pul ýa-da emläk ýitmegi, birden adaty bolmadyk çekmeler, tölenmedik hasaplar, hasaba täze adamlaryň goşulmagy ýa-da kimdir birinin adamyň jaňlaryny we baryşlaryny çäklendirmegi. Bu adam üçin adatdan tapawutlanýan nagyşlara we üýtgeşmelere üns beriň; bir alamaty subut hökmünde kabul etmäň.
Adam pul ýitendigini aýdýan bolsa, aladany jiddi kabul ediň. Şübhä jogap bermek barada gollanmamyz aladany goýbolsun etmezden barlamagyň ýollaryny berýär. Adamdan şahsy ýagdaýda näme görendigini we indiki näme bolmagyny isleýändigini soraň. Faktlary barlamazdan garyndaşy, idegçini ýa-da bank işgärini aýyplamaň. Ynanylan kömekçi gatnaşýan bolup biljek bolsa, aýry hünärliden ýa-da ýerli hyzmatdan maslahat soraň.
Aldawçylyk töwekgelçiligini nädip azaltmaly?
Aldawçylar bank, döwlet edarasy, kärhana, dost ýa-da garyndaş bolup biler. Olar gyssagly ýagdaý barlygyny aýdyp, derrew tölemegi talap edip biler. Alzheimer’s Association-yň tehnologiki howpsuzlyk gollanmasy maglumat ýa-da pul paýlaşmazdan ozal duralga almagy, habarlaşyjyny barlamagy we kömek almagy maslahat berýär.
- Habar howatyrly bolsa, duruň. Jaňa ýa-da habara basyş edilýän wagtynda pul iberjek ýa-da hasap maglumatyny paýlaşjak bolmaň.
- Ozal ygtybar edýän habarlaşyk arkaly barlaň. Jaňy dolduryň we ýakynda alnan hasapdan ýa-da kartadan bankyň sanyna jaň ediň ýa-da onuň resmi programmasyny ulanyň. Jaňyň ibergen baglanyşygy ýa-da sanyny ulanmaň.
- Howpsuz maglumatlary gizlin saklaň. Garaşylmadyk habara jogap hökmünde parol, doly hasap maglumatlary ýa-da tassyklaýyş kodlaryny ibermäň. FTC kod soralanda garaşylmadyk jaňy ýapmagy we ygtybar edýän san arkaly banka habarlaşmagy maslahat berýär.
- Adam bilen kömek barada ylalaşyň. Kimden maslahat sorajagyny soraň. Bankyň ynanylan habarlaşyjy funksiýasy aragatnaşykda kömek edip biler, ýöne ol özi-özünden hereketlere rugsat bermeýär.
Pul aldawçyga gidendir öýdülse näme etmeli?
Puly iberen bank, töleg programmasy, kart beriji ýa-da kompaniýa bilen mümkin boldugyça çalt habarlaşyň. Kartdaky ýa-da hasapdaky sanyny, ýa-da guramanyň resmi programmasyny ýa-da web sahypasyny ulanyň. Töleg togtadyp ýa-da yzyna gaýtaryp bolýarmy diýip soraň. FTC-niň gaýtaryş ädimleri seçimleriň pulyň nädip iberilendigine bagly bolýandygyny düşündirýär; ony gaýtarmak kepili ýok.
Habarlaryňyzy, kwitansiýalaryňyzy, senesini we hasap bildirişlerini saklaň. ABŞ-da aldawçylygy FTC arkaly habar bermek bolar. Adamy ulular üçin ekspluatasiýa edilýändigine şübhäniňiz bar bolsa, Administration for Community Living adamyň ştatynda Ulular üçin Goraglylyk Hyzmatlaryna ýüz tutmagy aýdýar. Kimdir biri derrew howpda bolsa, ýerli gyssagly hyzmatlara ýüz tutuň. ABŞ-dan daşarda bolsa, ýerli müşderi goraglylygy we goraglylyk hyzmatlaryny ulanyň.
Günäkärlemezden gürrüň ediň. Aldawçylyk adamlary ýalňyşdyrmak üçin döredilýär. CFPB-niň aldawçylyk we ýalňyşdyryş boýunça kömek gollanmasy ABŞ-nyň habar berme ýollaryny sanaýar we ygtybarly web sahypalaryny ulanmagy maslahat berýär.
Anyk maliýe karary üçin nirede kömek alyp bilerin?
Adamyň bankyndan haýsy gurallary we rugsatlaryň elýeterlidigini soraň. Kanuny resminama ýa-da hasabyň eýeçiligini üýtgetmek üçin adam ýaşaýan ýeriň kanunlaryny bilýän hünärli adam bilen gürrüň ediň. Ekspluatasiýa mümkin diýip alada etseňiz, ýerli goraglylyk hyzmatyny ulanyň. Bu sahypa kimiň nähili ygtyýarda bolmalydygyny ýa-da haýsy-da bir çekmäniň aldawçylykdygyny kesgitläp bilmez.
Diagnozdan soňky ilkinji ädimler barada gollanma adam bilen maşgalanyň meýilnamasy üçin bir soragy saýlamagyna kömek edip biler. Maşgala ylalaşmazlygy barada gollanma bir wagtda bir aladany gürrüň etmegiň ýollaryny hödürleýär.
Köp berilýän soraglar
Diagnozdan soň maliýäni öz eline almaly my?
Diňe diagnoza görä däl. Adamdan haýsy kömek isleýändigini soraň we ýene-de özi dolandyrmak isleýän işlerinde ony gatnaşdyryň. Kanuny ygtyýar barada kararlar üçin ýerli hünärli maslahat alyň.
Ynanylan habarlaşyjy adamyň bank hasabyny ulanyp bilermi?
ABŞ-da ynanylan habarlaşyjy, adatça, maliýe guramasynyň belli ýagdaýlarda jaň edip biljek adamydyr. CFPB muňa görä bu adamyň puluna girişiň bolmaýandygyny aýdýar. Guramadan öz ýörite programmasynyň näme rugsat berýändigini soraň.
Adam aldawçyga pul iberen bolsa näme etmeli?
Ulanylan banka, töleg programmasyna ýa-da kompaniýa ygtybarly belgi arkaly mümkin boldugyça çalt habarlaşyň. Töleg togtadyp ýa-da yzyna gaýtaryp bolýarmy diýip soraň. Ýazgylary saklaň we degişli ýerli hyzmat arkaly aldawçylygy habar beriň; yzyna almagyna kepil ýok.
Pul zerarly ekspluatasiýanyň alamatlary nämeler bolup biler?
Ýitýän pul, düşündirilmedik çekmeler, tölenmedik hasaplar, birden adaty bolmadyk sowgatlar ýa-da adamyň jaňlaryny dolandyrýan adam duýduryş alamatlary bolup biler. Bir alamat ähli zulumyň subutnamasy däldir. Adamdan şahsy ýagdaýda näme bolandygyny soraň we aladaňyz dowam etse, ýerli kömek gözläň.
Kömekçi töleg etmek üçin rugsat zerur bolsa näme etmeli?
Bank rugsatlary we kanuny resminamalar dürlüçe işleýär we adamyň ýaşaýan ýerine bagly. Hasap girişini ýa-da eýeçiligini üýtgetmezden ozal banka we ýerli kanuny hünärli adama soraň.
Çeşmeler
Bu sahypanyň daýanýan guramalaryna we gözleglerine baglanyşyk berýäris. Her biri sahypa täzelenende barlandy.
- Managing finances for people with dementia · Alzheimer's Society
- Technology Safety for Older Adults · Alzheimer's Association
- Can a family member or friend help me with bill paying and banking? · Consumer Financial Protection Bureau
- How can I tell if a friend, neighbor, or family member is a victim of financial exploitation? · Consumer Financial Protection Bureau
- What's a verification code and why would someone ask me for it? · Federal Trade Commission
- What To Do if You Were Scammed · Federal Trade Commission
- Who do I contact for help with a scam or fraud? · Consumer Financial Protection Bureau
- What If I Suspect Abuse, Neglect, or Exploitation? · Administration for Community Living