Demensiýasy bolan adama daşdan ideg

Daşda ýaşamak nämäniň gerekdigini bilmegi kynlaşdyryp biler, ýöne daşlyk her gatnaşyk ýoluny ýapmaýar. Hyzmatlary guraň, adamyň razy bolýan işini ele alyň ýa-da gündelik ideg edýän adama kömek ediň. Ilki bilen demensiýasy bolan adamdan näme isleýändigini we kimi goşmagy isleýändigini soraň.

Alzheimer’s Association-yň daşdan ideg gollanmasy lukmançylyk kabullaryny guramak, ýerli hyzmatlary gözlemek, ýakyn kömekçiler bilen iş salyşmak we gündelik idegçä dynç bermek ýaly rollary beýan edýär. Family Caregiver Alliance hem daşdan hyzmat tapmagyň we baryşlary meýilleşdirmegiň kyn bolup biljekdigini belleýär. Bu gollanma umumy meýilnamalaşdyrma pikirlerini berýär; ýerli hyzmatlar we düzgünler tapawutlanýar.

Daşdan näme edip bilerin?

Adamyň islegine we özüňiziň ynamly edip biljek işleriňize laýyk gelýän amaly işleri saýlaň. Kömek şulary öz içine alyp biler:

• Kabullary guraň. Adam klinika bilen habarlaşmakda, takwimi saklamakda ýa-da ulag meýilleşdirmekde kömek isleýärmi diýip soraň.
• Ýerli hyzmatlary gözläň. Adam ýaşaýan ýerinde iýmit eltmek, ulag, öý goldawy, ulularyň gündiz programmalary ýa-da idegçileriň toparlaryny gözläň. Jikme-jiklikleri üpjünçiden barlaň; elýeterlilik sebitlere görä üýtgeýär.
• Ylalaşylan resminamalary ýa-da sargytlary dolandyryň. Adam isleseler, resminamalary tertipleşdirmäge ýa-da zerur enjamlary sargytlamaga kömek edip bilersiňiz. Maliýe, sygorta we saglyk ýazgylary has seresap garamagy talap edýär; pul goldawy we ýalňyşdyryjy ýagdaýlardan goranmak gollanmamyza serediň we ygtyýar ýa-da rugsat talaplaryny barlaň.
• Ýerli idegçi üçin wagt tapyň. Baryş wagtynda, belli bir iş ýa-da dynç kömek edip bilmegini soraň. Ýerli kömekçi dynç alanda, naharyny getirip ýa-da meýilleşdirilen kabulyny alyp, adam bilen wagt geçirip bilersiňiz.
• Adamyň halaýan usuly bilen habarlaşyň. Telefon jaňy, wideo jaň, hat ýa-da baryşyň haýsy birini isleýändigini soraň. Jaň iýmit, derman ýa-da ýat barada synag däl-de, söhbet bolup biler.

Alzheimer’s Association daşdan kömek berýän adamlaryň ihtiýajy göni baha bermeýändigini belleýär. Mümkin bolsa, adamy her gün görýän adamlar bilen habarlaşyň we adamyň öz gurşawyna baryş meýilleşdiriň. Bu düşünje peýdaly maglumat goşup biler, ýöne adamdan soramagyň ýa-da hünär baha bermesiniň ornuny tutmaz.

Ýerli kömekçiler bilen nädip işleşip bilerin?

Ilki bilen adamdan kimi goşmagy isleýändigini we haýsy habarlary paýlaşmagyň rahatdygyny soraň. Olar bir garyndaşyň kabullary guramagyny, goňşynyň belli bir meseleden habar almagyny ýa-da hiç hili yzygiderli barlag bolmazlygyny isläp biler. Öýe golaý ýaşaýandygy üçin ideg söhbetine kimdir birini goşmaň.

Adam razy bolsa, saýlan adamlary bilen ýönekeý habarlaşyk meýilnamasyny düzüň:

• Bir adaty habarlaşyjy saýlaň. Adaty habarlary kimiň we haýsy yzygiderlilikde iberjekdigini ylalaşyň.
• Ornuna geçjek adam belläň. Adaty ýerli kömekçi elýeterli bolmasa, kimiň barlamagyny kesgitläň.
• Adaty habarlary gyssagly aladalardan aýryň. Adamyň howpsuzlygy ýa-da saglygy birdenkä üýtgese, ýerli adamyň size nähili habarlaşmalydygyny ylalaşyň.
• Işleri aýdyňlaşdyryň. Kim kabullary, ulagy, hyzmat jaňlaryny ýa-da öý kömegini alyp barjakdygyny ýazyň. Meýilnamany üýtgetmezden ozal soraň.

Alzheimer’s Association maşgala, goňşular we ideg üpjünçileri bilen yzygiderli aragatnaşygy maslahat berýär. Siz hem ýerli kömekçiden näme kömege mätäçdigini soraň. “Zerur bolsa, maňa habar beriň” diýen umumy sözden gysga, anyk teklip ulanmak aňsat bolup biler.

Lukman ýa-da hyzmat üpjünçisi maňa nähili maglumat berip biler?

Adamyň lukmanyndan ýa-da hyzmat üpjünçisinden habar paýlaşmazdan ozal haýsy rugsat ýa-da resminama talap edýändigini soraň. Alzheimer’s Association daşdaky garyndaşlar bilen ideg barada gürrüň etmezden ozal üpjünçiniň ygtyýarnama talap edip biljekdigini belleýär. Formalar we düzgünler tapawutlanýar, şonuň üçin maşgala gatnaşygynyň girişini berýändigini çaklamak däl-de, üpjünçiden soraň.

Adamyň kim maglumat alyp biljekdigi barada islegini hormat goýuň. Diňe anyk işe zerur bolan maglumaty paýlaşyň, habarlaşyk maglumatlaryny we ýazgylary gizlin saklaň. Kanuny resminama ýa-da resmi ygtyýar bar bolsa, adam ýaşaýan ýerde hünärli adamdan onuň näme üçin ulanylýandygyny soraň. Bu gollanma hiç kimiň kanuny ygtyýaryny kesgitlemeýär.

Baryş ikimiz üçin nähili peýdaly bolup biler?

Adamdan wagty nähili geçirmek isleýändigini soraň. Diňe kabullar we ýumuşlar däl-de, naharyň, gezelençiň, aýdymyň ýa-da rahat söhbetiň ýerini goýuň.

Adam bilen guramak barada kömek isleýän bolsa, baryşyň bir böleginde ýerli kömekçiler bilen duşuşyň, lukmanyň bilen gürrüň ediň ýa-da bir ylalaşygyň işleýändigini barlaň. Şahsy ýerleri ýa-da ýazgylary gözden geçirmezden ozal soraň. Aladalary rahat aýdyň we adamyň nähili başarýandygy barada hüküm däl-de, anyk üýtgeşmä üns beriň.

Alzheimer’s Association baryşlary gaýtadan birleşmek we ýerli idegçiler bilen gurnaşmak üçin ulanmagy maslahat berýär. Bir alada görseňiz, ony adam we ynanýan adamlary bilen gürrüň ediň. Ýeke baryş adamyň saglygynyň ýa-da başarnygynyň doly suratyny berip bilmez.

Adamyň zerurlygy ýa-da goldawy üýtgese näme etmeli?

Adam başga kömek isläp, adat has kynlaşsa ýa-da ýerli kömekçi dowam edip bilmese, meýilnamany gözden geçiriň. Adamyň näme etmegi dowam etdirmek isleýändigini we häzir haýsy işe ünsüň gerekdigini soraň. Lukman, sosial işgär ýa-da ýerli garrylar hyzmaty saýlawlary kesgitlemäge kömek edip biler. Ýerli kömek barada maglumat üçin öýde ideg we demensiýasy bolan adam ýeke ýaşamak gollanmalaryna serediň.

Gyssagly ýagdaýa jogap berip biljek ýerli adamyň bardygyna göz ýetiriň. Gyssagly meýilleşdirme gollanmamyz adamyň we saýlan kömekçileriniň habarlaşyk maglumatlaryny we ýedek meýilnamasyny ýazmaga kömek edip biler. Kimiň näme etmelidigi barada jedeller üçin idegiň rollary barada maşgala söhbetleri bölümine serediň.

Daşlyk gözbaşy kömegi çäklendirip biler, ýöne kimiň näçe alada edýändigini ýa-da näme goşup biljekdigini kesgitlemeýär. Meýilnamany adamyň islegine, hakyky işlere we golaýdaky elýeterli goldawa esaslanyp saklaň.