Niqiḷḷugiḷḷu Niġiutitlu: Qanuq Ilitchuġivut

Niqiḷḷugiḷḷu niġiutit, imaŋŋaq nalunaaq 8-nik ikarraġni niġił̣ł̣u uvva malġuk uvluk niġiḷḷuni mikitqianik, tusaaġuviŋagaat, ilaanilu aglautit uqaqtut isummaniq aŋalatchiirniġaa. Utuqqaqpich uvva iñuŋmun puqiksraŋanik nalunaiqsuq munarivich, una ilitchuġit qanuq nalunaiqsiġaat, sumiuq nalunaiqsiruq.

Una nalunaiqsautauq, taaktum uqausiŋiŋŋuaq. Niqiḷḷugiḷḷu niġiutinik atuliqtuŋiḷḷutin, uvva iñuum munariġavit niġiutai allanguqtitquŋiḷḷugi, taaktuq uvva registered dietitian uqautiguŋ sivuŋani. Tautukkiñ taaktum uqausiŋiŋŋuaŋa.

Niqiḷḷugiḷḷu niġiutit aŋalatchiiruat puqiksraŋanik nalunaiqsuŋnik?

Ilitchuġit nalunaiqsuqł̣iŋŋittut niqiḷḷugiḷḷu niġiutit aŋalatchiiruat uvva nuŋŋutigiruat puqiksraŋanik nalunaiqsuŋnik. National Institute on Aging (NIA) uqaqtuq, ilitchuġit nalaunŋiŋŋittut niġiutinik niqiḷḷugiḷḷu nalunaiqsautilaaŋnun, ammalu ilisaġniqsaqł̣iuq nalaunŋiŋisigik naḷautchiŋisigiklu, ilaŋŋat utuqqat iñuŋnun (NIA niġiutinik niqiḷḷugiḷḷu).

Suuq ilitchuġit mikitqiat

NIA uqaqtuq ukunŋa:

• Ammalat ilitchuġit niġrutiŋni. Ilitchuġit qupinnaqmi, tigummiagmi, avingami, iglaunmiḷu pisuġniagaat, aglaan nalunaiqsuutit iñuŋnun atulaŋŋiŋŋittut. Niġrutiŋniḷḷu, nalunaiqsuutit allatut; ilaanni avingat niqiḷḷugiḷḷu iñuusaat naatqigaa.
• Inuit nuŋŋani ilitchuġit naatqiat. Ammalat sivisuuġutai savaani uvva tatqiqhiutit qiḷġini.
• Ammalat inuit ilitchuġit timi sanŋiḷḷuŋnianun tautuktuġivlugit, isumaniġunŋiḷḷu uvva puqiksraŋanik nalunaiqsuŋnun.
• Utuqqat iñuit ilaanŋiḷḷugiŋagaat. Ammalat ilitchuġit iñuŋnik 60-nik ukiuqaqtunik uvva inuŋniññik atuqtut.

2026-mi ilitchuġit tautuktuġivlugit niqiḷḷugiḷḷu niġiutit iñuŋnun 60-nik ukiuqaqtunik avataani. Nalunaiqsuq ilitchuġit mikitqiat, ilitchuġit mikitqiat, naatqiat, allallu. Isumaniġmik nalunaiqsuutit ilitchuġit atausiŋniññiqsuq, atautchimuŋŋiḷḷu ilitchuġit. Uqaqtuq ilaan ilitchuġit nalunaiqsivut niġiutivit naatqiat uvva niqiḷḷugiḷḷu sivisuat pisuġniagaat nalaunŋiŋŋitkumik, aglaaġitlu nalunaiqsiruq utuqqat iñuŋnun (2026-mi ilitchuġit Nutrients-mi).

Ilaan ilitchuġiqtiit isumaqaqtut timi uqsruq atuġlugu niqiḷḷugiḷḷu isumaġmik allanguqtiqtuġniaġaa, aglaan una suli ilitchuġivlugu. NIA uqaqtuq ilisimaniq nalunaiqsuqł̣iŋŋittuq.

Qanuq aŋalatchiirut niqiḷḷugiḷḷu niġiutit utuqqat iñuŋnun?

Niqiḷḷugiḷḷu niġiutit naḷautchiŋŋittut ammalat utuqqat iñuŋnun. Aŋalatchiirut immaqaqtut:

• Timi sanŋiḷḷuni isummaniŋitkumiñaitkumiñ. Niġił̣ł̣u mikitqianik timi piḷḷuŋŋitkumiñ timi sanŋiḷḷuni, sanŋiḷḷunilu, iñuk saŋŋiqsaaġniaġaa.
• Sani sauniġlu sanŋiḷḷutik. NIA-mi ikayuqtauq malġuk ukiunik ilitchuġumi, inuŋniññit uvva akuniutiqaqtut sanŋiḷḷutik mikitqianik sauniġmi sanimiḷu.
• Augi taiguġutailuni diabetes-miñ taiguaksraŋnik atuqtuŋnun. Iñuit insulin-mik uvva allanun diabetes-miñ taiguaksraŋnun atuqtut auki taiguġutailuni pisuġniaġaa niġiŋitkumiñ uvva niġił̣ł̣u kinguvagikpagu, uqaqtuq National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Augi taiguġutailuni niqiksraŋilluni, isummaniq allanguqł̣uni, qivitqiḷuni pisuġniaġaa.
• Imiqsraŋilluni. Imiqł̣uḷu niġił̣ł̣u atuŋitkumiñ iñuk imiqsraŋilluni pisuġniaġaa.
• Niqiksraŋilluni katiqł̣unilu. Mayo Clinic uqaqtuq niqiḷḷugiḷḷu niġiutit saŋŋiqsaaġniagaat niqiksraŋiḷḷunilu, naḷautchiŋŋitchuat iñuŋnun sauniġmiñ katiqsraŋaniññun (Mayo Clinic niqiḷḷugiḷḷu niġiutinik).
• Allat pisuġniaġaat. Mayo Clinic uqaqtuq niaquqtuq, isuma allanguqł̣uni, aqł̣aqtaaqł̣unilu, ilaanilu ilitchuġit nalunaiqsivut 16-nik ikarraġni niqiḷḷugiḷḷu 8-nik ikarraġni niġił̣ł̣u uummanmiñ aŋalatchiirut aglaaġniqsaq, ilaanun niġiutinun sanilugu. Taamna ilitchuġit suli nalunaiqsuqł̣iŋŋittuq.

Suuq niġił̣ł̣u nalaunŋaruq iñuŋnun puqiksraŋanik nalunaiqsuŋnun?

Iñuŋnun puqiksraŋanik nalunaiqsuŋnun, aŋalatchiirut ammalu nalaunŋamik niġił̣ł̣u imiqł̣uḷu, ammaluŋŋiḷḷu. Alzheimer’s Association uqaqtuq, iñuit quliaqtuaġata qakuġluktumiḷu niġiutit ammalat paŋalikł̣ugiŋagaat, puqiksraqł̣ugiŋagaat niġił̣ł̣u, uvva niġiġaat isumavlugit. Uqaqtuq niġił̣ł̣u nalaunŋiŋitkumiñaitkumiñ pisuġniagaat allanguqtiqtuġutinik timimilu sanŋiḷḷutik (Alzheimer’s Association niġiutinik).

Alzheimer’s Society uqaqtuq, niġił̣ł̣u nalaunŋiŋitkumiñaitkumiñ timi sanŋiḷḷuni, sani sanŋiḷḷuni, saŋŋiqł̣uni, saŋiḷḷuni pisuġniaġaa, iñuk saŋŋiqsaaġniaġaa aanniaqtuutitlu aŋalatchiġumiñaitkumiñ (Alzheimer’s Society niġġuaqł̣uġutinik).

Taimañŋa, niqiḷḷugiḷḷu niġiutit naḷautchiŋŋittut iñuŋmun puqiksraŋanik nalunaiqsuq. Niġił̣ł̣u atuŋitkumiñ niġił̣ł̣u piŋŋiḷḷuni pisuġniaġaa. Niġiutit allanguqtiŋagaat taaktum uvva registered dietitian-m ikayuġutaŋa pisuġniaġaa.

Qanuq nalunaiqsautit niġiŋŋitkumiñ imiqŋŋitkumiñlu nalaunŋamik?

Tautukkiñ:

• Timi sanŋiḷḷuni, uvva anniqsuutit aŋiḷḷutik.
• Niġił̣ł̣u unitchiġlugu uvva pisuŋitkumiñ, uvva niġił̣ł̣u qaŋimi tupiġlugu.
• Saŋŋiqł̣uni uvva saŋiḷḷuni.
• Aqł̣aqtaaqł̣uni, niġiutinun imiqsraŋillunilu ilagaaġniaġaa.
• Imiqsraŋilluni nalunaiqsuutit. NIA uqaqtuq qaŋiq paniksaq, niqiksraŋilluni, aŋmaq anagutilaaq, tautuktuutitlu, una puqiksraŋaniḷḷu pisuġniaġaa (NIA aanniaqtuutinik).

Niġġuaqł̣uŋniq ammalat pisuġniaġaat: kigutit anniutaat, taiguaksrat nutaqat, qivitqiñiq, aqł̣aqtaaqł̣uni, aullaqsraŋilluni, niġił̣ł̣u tipiŋiŋalu allanguqtut. Taaktuŋa uqautiguñ tautukkupku. Pisuġniġaa qiniġlugu, dietitian-mik ikayuqtiksraŋmiklu uqautilaaġniaġaa.

Qanuq ikayuġniaġiviuk niġił̣ł̣u imiqł̣uḷu nalaunŋamik?

• Niġġuaqł̣uḷu mikitqianik qakugulu aitchu, piŋasut niġiutisit aŋivlugit.
• Niġġuaqł̣uḷu quviasuutiŋit, niġił̣ł̣u tipiŋiŋit allanguqpat. Siiññaq niġġuaq quviasuġniaġaa niġġuaqł̣uŋniq mikitkumiñ; taaktuq apiqsruġu siiññaq atuŋiḷḷugu pisuġniaġaa.
• Imiqutit qanititchu imiqutiksraŋniklu aitchu uvlumi. Niġipiaq, paŋŋaq, smoothies, immuklu imiqutauŋniaġaat.
• Atautchikun niġił̣ł̣u pisuġnakkuvich. Niġił̣ł̣u ilaaniqsautauq, savaŋŋuŋiḷḷu.
• Argamiñ niġġuat atuġlugit, imaŋŋaq sandwich, paŋŋaq avguqł̣ugu, aquvittuaq avguqł̣ugu, saviutit atuqsraŋitkumiñ.

Niġiutinik uqausiq ilaanik ikayuutinik. Niġiutinik savaaġniq quviasuutauniqsuq; tautukkiñ iġluġni savaat.

Taaktuq uqautiguŋ

Niqiḷḷugiḷḷu niġiutinik atuliqtuŋiḷḷutin, taaktuq uvva registered dietitian uqautiguŋ sivuŋani, ilaŋŋat diabetes-miñ uvva augi taiguaksraŋnik atuqtuġuvich, timi sanŋiḷḷuvich, uvva katiqsimaguvich. Iñuŋmun puqiksraŋanik nalunaiqsuq, taaktuŋa apiqsruġu qanuq niġił̣ł̣u imiqł̣uḷu nalaunŋaruat uvlumi, niqiḷḷugiḷḷu niġiutinikŋiḷḷu.

Tuŋŋaġniaġuvich ikayuqsisautił̣iqsuq isumaniq allanguqpagu, uqamaitchumi, uvva augi taiguġutailuni nalunaiqsuutit naatqiŋitkumiñ.