Интервалла ачгареи адеменциеи: аҭҵаарақәа ирҳәо

Интервалла ачгара, иаҳҳәап аамҭа 8 сааҭ иҭагӡаны заҵәы афара ма амчыбжь аҿы ҩымшы калориада аҽыкьара, ауаа рҿлымҳара ду анаҭоит, статиақәакгьы иҳәоит ари ахшыӷь ихьчон ҳәа. Шәара шәқәра наӡазар, ма адеменциа зцу ауаҩы ишәыхылаԥшуазар, аҭҵаарақәа иашаҵәҟьаны иаадырԥшуа абарҭ роуп, убри аҟынтә игәҽантәны аҟазаара хадоуп.

Ари еилазеиԥшу дырроуп, ҳақьымтә бжьгараӡам. Ачгара шәаламгеит, насгьы ишәыхылаԥшуа ауаҩы ифара шәамсахарцыԥхьаӡа аҳақьым ма адиетолог шәирацәажәа. Шәахәаԥш ҳтема иазку medical disclaimer.

Интервалла ачгара адеменциа аԥыркуама?

Интервалла ачгара адеменциа аԥыркра ма аанкылара ишцхыраауа еилкааны иуҳәомызт. Ақәра аизҳара иазку Амилаҭтә институт (NIA) ишаҳәо ала, калориакьаҭаратә ма ачгаратә диетақәа рабжьгаразы аҵабыргқәа уаҳа имаҷуп, насгьы урҭ рылҵшәареи рышәарҭадареи уаҳа еиҳаны иҭҵаатәуп, хаҭала абыргцәа рзы (NIA on calorie restriction and fasting).

Избан аҵабыргқәа абраҟа имаҷӡоу

NIA мацарақәак ирылҳәоит:

• Аҭҵаарақәа реиҳарак аԥстәқәа рҿы ауп изызку. Аҵысқәа, аԥсақәа, аҳәынақәа, амамырқәа рҿы имҩаԥгаз аҭҵаарақәа интерес змоу алҵшәақәа раанагеит, аха арҭ ауаа ирзыҟоуп ҳәа уҳәомызт. Аԥстәқәа рҿгьы алҵшәақәа еиԥшым; аҳәынақәа рхкықәак рҿы акалориқәа ркьаҭара аԥсҭазаара ҿҳәара кьаҿнатәит.
• Ауаа рҿы имҩаԥгаз аԥышәарақәа кьаҿын. Урҭ реиҳарак амчыбжьқәак ма амзқәак ракәын изылшоз.
• Ауаа рҿы имҩаԥгаз аҭҵаарақәа реиҳарак акашара акәын иазкыз, иааглыршәоу рзы, ахшыӷьи адеменциеи акәмызт.
• Абыргцәа лассы изланардомызт. Аҭҵаарақәа рацәа 60 шықәса иреиҵоу ауаа ракәын изыԥхьахьаз.

2026 шықәсазтәи асистематә хәаԥшыраҿы ҷыдала иҭырҵааит 60 шықәса зхысыз ауаа интервалла рачгара. Ишарбаз ала, ари ақәра аҿы аҵабыргқәа маҷуп, аҭҵаарақәа хәыҷуп, ахылаԥшра ҿҳәара кьаҿуп. Агәаҵанчреи агәахьареи ирызку аҳасабқәа хаҭалатәи аҭҵаарақәа рҟынтә акәын ишаагоз, азеиԥш ҭҵаарақәа рҟынтә акәмызт. Иара убас ишазгәарҭаз ала, афаразы аамҭа кьаҿӡақәа ма ачгара дуқәа уаҳа ицәгьоу алҵшәақәа рахь икылнагон, убри аҟынтә аавторцәа абыргцәа игәҽантәны аҟазаара рабжьаргоит (2026 review in Nutrients).

Ҩадацәак ирыԥхьаӡоит ачгараан ацәеижь ахәша аблыра иахьалагало ахшыӷь иныруеит ҳәа, аха ари уаҳа иҭҵаауа теориоуп. NIA ишазгәанаҭо ала, анаука аҿы уаҳа еилкаарадара ҳамоуп.

Иарбан шәарҭарақәоу иҟоу абыргцәа рзы ачгараан?

Ачгара абыргцәа рацәа рзы шәарҭарада ԥышәарам. Иҟала his шәарҭарақәа ирыҵаркуеит:

• Агәраҵаарада акашара. Ацәеижь изхо аасҭа маҷны афара акашареи ашьаҟақәа рыԥсыҽреи рахь икнагар алшоит, уи ауаҩы уаҳа иԥсыҽнатәуеит.
• Ашьаҟақәеи аԥсыбӷақәеи ркамхара. NIA адгылара змаз ҩышықәсатәи аҭҵаараҿы, акалориқәа зыркьаҭыз ауаа рҿы аԥсыбӷақәа рӷәӷәареи ацәеижь амасси кьаҿнатәит.
• Диабет хәшәқәа ирыхҟьо ашақар лаҟәра. Инсулин ма диабет хәшәқәак зхызхуа ауаа афара иахыԥхьазар ма ирҿастазар, ашақар илаҟәӡаны иҟалар алшоит, ишаҳәо ала National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Ашақар лаҟәра ахырхьаара, агәҭынчымра, агәахьара ахылҿиаар алшоит.
• Аӡакамхара. Афара иацны аӡы жәра мап ацәкразар, ауаҩы аӡакамхара дақәшәар ауеит.
• Ахырхьаареи акаԥсареи. Маио Иклиника ишазгәанаҭо ала, интервалла ачгара ауаа рзы аԥсычҳара дуи ахырхьаареи заанагоит, насгьы аԥсыбӷақәа рыԥсыҽреи акаԥсарақәеи рахь шәарҭара змоу рзы ибзиаӡам (Mayo Clinic on intermittent fasting).
• Егьырҭ аныррақәа. Маио Иклиника иара убас ишазгәанаҭо ала, ахыхьбара, агәазыҳәара аԥсахреи агушареи ҟалар ауеит, насгьы 16 сааҭ ачгареи 8 сааҭ афареи агәы узҳәаԥхьаго ачымазарақәа рышәарҭара еизнарырхар ауеит ҳәа дыррақәак иҟоуп. Аха уи аҵабырг уаҳа еилкааӡам.

Избан адеменциа зцу рзы фатәда анымхара еиҳа ихьанҭоу?

Адеменциа зцу ауаа рзы апроблема хада иахьеиқәнаго афатәи аӡи аиура ауп, еиҳарак агара акәӡам. Альцгеимер Иассоциациа ишаҳәо ала, аҩбатәии аҵыхәтәантәии аетапқәа рҿы иҟоу ауаа афатә алхра уадаҩны ирбоит, афара рхашҭуеит, ма фахьоуп ҳәа ргәы иаанагоит. Иара убас маҷны афара аҭагылазаашьақәа уаҳа иуадаҩнатәыр ауеит, акашарагьы иахҟьоит (Alzheimer’s Association on food and eating).

Альцгеимер Иулахь иазку Ауаажәларра ишазгәанаҭо ала, афатә азымхара акашара, ашьаҟақәа рыԥсыҽра, аԥсычҳара азаанагоит, ауаҩы уаҳа даԥсыҽхоит, аинфекциақәа ирҿагыларагьы ицәгьахоит (Alzheimer’s Society on appetite).

Убри аҟынтә, ачгара адеменциа зцу ауаҩы изы ибзиоу хәыцрам. Афара ахыԥхьаӡара афатә аҵыхәаԥҵәара акны иҟалар ҟалоит. Адеменциа зцу ауаҩы ифара иазкны рыԥсахрақәа зегь аҳақьым ма адиетолог дицхыраауа имҩаԥгазар акәуп.

Фатәи-жәҭәи азымхара дыргас иамоузеи?

Шәахәаԥш абарҭ:

• Акашара, ма аҵкы баӷәахара.
• Афатә аанрыжьуазар ма мап ацәыркуазар, ма аҿаҿы афатә ааныркылозар.
• Аԥсычҳара ма аԥсыҽра.
• Агушара, ари адиета азымхареи аӡакамхареи ирыдҳәалар ауеит.
• Аӡакамхара дыргақәа. NIA ишазгәанаҭо ала, аҿы аҩра, ахырхьаара, агәы лассы-лассы аҟаԥра, насгьы агәхҭынҵарақәа, урҭ адеменциа хаҭалагьы ирхылҿиаар ауеит (NIA on common medical problems).

Агәаԥхара амчхара уадаҩра рацәа ирыхҟьар ауеит: ахаҵрақәа рыхьра, ахәшә ҿыцқәа, адепрессиа, агушара, аҽыҭысра акамхара, ма ахаамҭеи аԥсыӡи рыԥсахра. Арҭ адыргақәа ртәы аҳақьым иҳәа. Урҭ амзыз ԥшааны адиетолог ма авитаминқәа шәарҭар алшоит.

Ишԥарыцхыраауа фатәи-жәҭәи азымхара аҿы?

• Хәыҷ-хәыҷла лассы-лассы афатә шәырҭала, хынтә дуны афара аасҭа.
• Бзиа ирбо афатәқәа шәырзааргала, агәаԥхара аԥсахцыԥхьаӡа шәақәшаҳаҭла. Ашақар зцу афатә бзиа ирбор алшоит афатә рхашҭуазар; аҳақьым дизҵаа ашақар ахьчара ахәҭоузар.
• Ажәра азааигәара иҟажәҵа насгьы амш зегь стакан хәыҷқәала шәырҭала. Асуп, аҵәцақәа, асмузи, ахшаратә жәҭәақәа зегь аӡы иаҵанакуеит.
• Еицафала шәаналшо. Афара еицзааразы алшароуп, илашәны иҟаҵатәу ԥҳәарам.
• Напыла ирфо афатәқәа шәырҭа, иаҳҳәап бутербродқәа, аҵәца кьаҭақәа, акаҳә хәыҷқәа, ачахәылҵ ахархәара цәгьахар.

Ҳара ҳ-diet guide афара иазкны егьырҭ аидеиақәа амауп. Афатә аҟаҵара ацхыраара бзиоу еицымҩаԥгатә усуроуп; шәахәаԥш household tasks.

Аҳақьым шәирацәажәа

Ачгара шәара шәхала шәалагаанӡа, шәҳақьым ма адиетолог шәирацәажәа, хаҭала диабет ма ашьа аԥсынкьара хәшәқәа зхыжәхуазар, лассы шәкашазар, ма шәкаԥсазар. Адеменциа зцу ауаҩы изкны ачгара аасҭа, амш аҿы шәаҟара фатәи жәҭәи иахәҭоу аҳақьым шәиазҵаа.

Иаразнак амедицинатә цхыраара шәаҳәа (103 ма 112) ахшыӷь ианекны аилаҩра, агәраргара, ма ашьа ашақар лаҟәра адыргақәа лассы ианымыԥсуа.