Интервальнӧй сёйтчӧм да деменция: туялысьӧн

Интервальнӧй сёйтчӧм — шуам, сёйны сӧмын кӧкъямыс часӧн либӧ недельын кык лун вывті чинтыны калорияяс — ӧні унаысь йывсьӧ. Мукӧд гижӧдъяс висьталӧны, мый сійӧ вермас видзны юрвежӧр. Ті кӧ арся морт либӧ видзӧданныд деменцияӧн олӧм морт вылӧ, татшӧм туялысьӧн тӧдмалӧмторйыс да мыйысь колӧ лоны видзчысьӧн.

Тайӧ ӧтувъя юӧр, абу медицинскӧй вӧзйӧм. Эн заводитӧй дугдывтӧг сёйны либӧ вежны сёйӧм ногсӧ мортлы, кӧні ті видзӧданныд, медводз сёрниттӧг врачкӧд либӧ сёйӧм йылысь тӧдӧм специалисткӧд. Видзӧдлӧй миян медицинскӧй ӧткодялӧм.

Дугӧдӧ-ӧ интервальнӧй сёйтчӧмыс деменция?

Абу бура тӧдмалӧмтор, мый интервальнӧй сёйтчӧмыс дугӧдӧ либӧ чинтӧ деменция. Арлыда овмӧдчан национальнӧй институт (NIA) шуӧ, мый абу тырмым тӧдмалӧмтор, медым вӧзйыны кутшӧмкӧ калория чинтытӧм либӧ сёйтчӧм дугӧдӧм сёйӧм ног, и колӧ ёна унджык тӧдны сы бурлун да лӧсьӧдчӧм йылысь, торйӧн арся мортъяслы (NIA калория чинтытӧм да сёйтчӧм дугӧдӧм йылысь).

Мыйысь тӧдмалӧмторйыс тадз этша

NIA сетӧ уна помка:

• Унджык туялӧмторъяс вӧчӧма пемӧсъясӧн. Номыръясӧн, бобувъясӧн, шыръясӧн да обезьянаясӧн туялӧмыс сетіс аслыспӧлӧслун тӧдмалӧмтор, но тайӧ аддзӧмторъяс оз вермыны лоны веськыда мортъяслы. Пемӧсъясӧн тшӧтш аддзӧмторъясыс абу ӧткодь; мукӧд шыр сортъяслы калория чинтытӧмыс дженьдӧдіс олӧмсӧ.
• Мортъясӧн тӧдмалӧмторъясыс вӧліны дженьыд кадӧн. Унджыкысыс вӧліны кӧть некымын недель либӧ тӧлысь.
• Унджык тӧдмалӧмтор видзӧдіс сьӧктам вылӧ вывті сьӧкыд мортъяслысь, абу казьтыштӧм либӧ деменция вылӧ.
• Арся мортъяс шоча пыртӧмаӧсь. Уна тӧдмалӧмторын пыртӧмаӧсь 60 арӧссянь томджык мортъяс.

2026 воын ӧти видлалӧмыс видзӧдіс торйӧн интервальнӧй сёйтчӧмсӧ 60 арӧссянь ыджыдджык мортъяслы. Сійӧ аддзис, мый тайӧ арлыда чукӧрын тӧдмалӧмторйыс на этша, ичӧт туялӧмторъяс, дженьыд видзӧдӧм да абу ӧткодь ногъяс. Мӧвпалӧм да казьтыштӧм йылысь аддзӧмторъясыс лоисны торъя туялӧмторъяссянь, абу уна тӧдмалӧмторлысь ӧтувтӧм результатъяс. Видлалӧмыс тшӧтш пасйис, мый мукӧд туялӧмторъясын вывті дженьыд сёйан кадколастъяс либӧ кузь сёйтӧм дугӧдӧмъяс йитчӧмаӧсь лёкджык результатъяскӧд, и гижысьяс вӧзйисны арся мортъяслы лоны видзчысьӧн (2026 воын видлалӧм Nutrients-ын).

Мукӧд туялысьяс мӧвпалӧны, мый сёйтчӧм кадӧ организмлысь туй вылӧ вежсьӧмыс вермас вежны юрвежӧр уджалӧмсӧ, но тайӧ на сӧмын видлалӧм могысь мӧвп. NIA пасйӧ, мый наукаын эз на ставыс тырвыйӧ гӧгӧрвоӧма.

Кутшӧм рискъяс лоӧны сёйтчӧм дугӧдӧмысь арся мортъяслы?

Уна арся мортлы сёйтчӧм дугӧдӧмыс абу опастӧм видлӧм. Вермасны лоны татшӧм рискъяс:

• Лыдтӧм сьӧктам. Ті кӧ сёянныд этшаджык, мый колӧ организмыдлы, ті верманныд чинтыны сьӧкта да мышку вын, сійӧн ті верманныд лоны омӧльджык.
• Мышку да лы вын вошӧм. NIA отсӧгӧн кык вося калория чинтытӧм тӧдмалӧмторын том да шӧр арлыда мортъяслы ичӧтик чиніс лы зільлун да мышку масса.
• Вирын сахар чинӧм диабет лекарствоӧн. Мортъяс, кодъяс босьтӧны инсулин либӧ мукӧд диабет лекарство, вермасны аддзыны, мый вирын сахар вывті чинӧ, сёйӧм кӧ кольӧны либӧ вӧчӧны сёрӧн, шуӧ Диабет, пищеварение да пызь висьӧмъяс йылысь национальнӧй институт. Вирын сахар чинӧмыс вермас вайӧдны юр висьӧм, гӧгӧрвотӧмлун да раздражение.
• Ва этшаджык юӧм. Сёянкӧд тшӧтш кӧ этша юанныд, вермас лоны ва этшаджык организмын.
• Юр висьӧм да усьӧм. Mayo Clinic пасйӧ, мый интервальнӧй сёйтчӧмыс вермас вайӧдны мудзӧм да юр висьӧм, и сійӧ вермас лоны абу бура ног мортъяслы, кодъяслы уна риск лы воштыны да усьны (Mayo Clinic интервальнӧй сёйтчӧм йылысь).
• Мукӧд торъяс. Mayo Clinic тшӧтш индалӧ юр висьӧм, настроение вежсьӧм да кынӧмыс песькавтчӧм. Сійӧ тшӧтш пасйӧ, мый эм тӧдмалӧмтор, кӧні 16 час сёйтӧг да 8 час сёйӧм вермас содтыны сьӧлӧм-сердце висьӧм риск мукӧд сёйӧм кадколастъяскӧд орччӧн. Тайӧ тӧдмалӧмторыс на абу ставнас гӧгӧрвоӧма.

Мыйысь тырмымӧн сёйӧмыс лоӧ медыджыд дон деменцияӧн?

Деменцияӧн олӧм мортъяслы тшӧкыда лоӧ сьӧкыдлун тырмымӧн сёйны да юны, абу вывті уна. Альцгеймер висьӧм йылысь котыр (Alzheimer’s Association) висьталӧ, мый шӧр да бӧръя стадияын мортъяс вермасны повзьыны сёян бӧрйӧмысь, вунӧдны сёйны либӧ мӧвпавны, мый найӧ нин сёйӧмаӧсь. Сійӧ тшӧтш содтӧ, мый буртӧм сёйӧмыс вермас содтыны поведениеын сьӧкыдлунъяс да вайӧдны сьӧктам (Alzheimer’s Association сёян да сёйӧм йылысь).

Альцгеймер висьӧм йылысь ӧтмунӧм (Alzheimer’s Society) пасйӧ, мый тырмытӧг сёйӧмыс вермас вайӧдны сьӧктам, мышку вын вошӧм, мудзӧм да омӧльтчӧм, сійӧн морт лоӧ омӧльджык да сылы сьӧкыдджык бурдны висьӧмысь (Alzheimer’s Society сёйны окот йылысь).

Та понда сёйтчӧм дугӧдӧмыс оз лӧсяв деменцияӧн олӧм мортлы. Ӧти сёйӧм кольӧмыс вермас кокниа лоны уна сёйӧм кольӧмӧн. Быд вежсьӧм деменцияӧн олӧм мортлысь сёйӧмын колӧ вӧчны сылысь врачкӧд либӧ сёйӧм йылысь тӧдӧм специалисткӧд.

Кутшӧм тӧдмалігъяс видзӧдны, омӧль сёйӧм либӧ юӧм йылысь?

Видзӧдлӧй татшӧмтор вылӧ:

• Сьӧктам, либӧ паськӧмыс лыдтӧмджыка лоӧ.
• Сёян коляс, сёянӧн тӧдчас либӧ видзӧ сёянсӧ вомын.
• Мудзӧм либӧ омӧльтчӧм.
• Кынӧмыс песькавтчӧм, мый вермас йитчыны сёйӧмкӧд да ва этшаджык юӧмкӧд.
• Ва этшаджык юӧм пасъяс. NIA индалӧ кос вом, юр висьӧм, чожа сьӧлӧм шыблалӧм да галлюцинацияяс, кодъяс вермасны лоны и деменция помкаын (NIA шӧр висьӧмъяс йылысь).

Сёйны окот абуӧмыс вермас лоны уна помкаысь: висьӧм пинь, абу бура лӧсялана пинь, выль лекарство, депрессия, кынӧмыс песькавтчӧм, этшаджык ветлӧдлӧм либӧ чӧсмӧм да дук кӧрталӧм вежсьӧм. Висьтавӧй тайӧ пасъяс йылысь мортлысь врачлы. Сійӧ вермас корсьны помкасӧ да вермас вӧзйыны сёйӧм йылысь тӧдӧм специалист либӧ содтӧд юкӧн.

Кыдзи отсавны мортлы тырмымӧн сёйны да юны?

• Вӧзйӧй ичӧтик сёян да пемӧс тшӧкыда, абу куим ыджыд сёян.
• Сетӧй сылы радейтан сёян, да лӧсьӧдчӧй, кор сійӧлы дона сёян вежсьӧ. Чӧскыд сёян вермас лоны дона, сёйны окот кӧ этша; юалӧй врачлысь, эм-ӧ дзескӧдӧм мыйкӧ висьӧм понда.
• Видзӧй юанва матын, и тшӧкыда вӧзйӧй ичӧтик дозъяслӧн лунтыр. Шыд, вотӧса пуктасъяс, смузи да йӧв шыдъяс тшӧтш лыддьыссьӧны.
• Сёйӧй ӧтлаын, верманныд кӧ. Сёйӧмыс — тайӧ ӧтлаын овны кад, абу тэрмасьӧм удж.
• Видлӧй киӧн босьтан сёян, шуам, нянь улын пуктасъяс, вотӧс торъяс либӧ чипан юкӧнъяс, приборъясӧн вӧдитчӧмыс кӧ лоис сьӧкыд.

Миян сёйӧм йылысь велӧдӧм-ын эм сёйигӧн отсӧг йылысь унджык юӧр. Сёян дасьтӧмын отсӧмыс тшӧтш вермас лоны гажа ӧтувъя удж; видзӧдлӧй гортса уджъяс.

Сёрнитӧй врачкӧд

Асьныдлӧн кытшӧмкӧ сёйтчӧм дугӧдӧм ног заводитӧм водз сёрнитӧй ассьыныд врачкӧд либӧ сёйӧм йылысь тӧдӧм специалисткӧд, торйӧн ті кӧ босьтанныд диабет либӧ вир давление лекарство, неважӧн чинтылинныд сьӧкта либӧ тіян вӧлі усьӧм. Деменцияӧн олӧм морт йылысь юалӧй сылысь врачлысь, кымын сылы колӧ сёйны да юны лунӧн, а не сёйтчӧм дугӧдӧм йылысь.

Ӧдйӧ отсӧг корӧй, тӧдчыны кӧ выльысь гӧгӧрвотӧмлун, синмасьӧм либӧ вывті чинӧм вирын сахар пасъяс, кодъяс оз бырны ӧдйӧ.