Morago ga go tlhatlhobiwa ka dementia: o ka simolola kae

Tlhatlhobo ya dementia e ka tlisa dipotso ka tlhokomelo ya boitekanelo, botshelo jwa letsatsi le letsatsi, thuso le isago. Batho ba itshwara ka mekgwa e e farologaneng: bangwe ba batla nako ya go tlhaloganya tshedimosetso, mme ba bangwe ba batla go simolola go rulaganya. Ga go na tsela e e siameng ya go itshwara kgotsa nako e e tlhomilweng. Simolola ka se se bohlokwa mo motho gompieno, mme o boele go dipotso tse dingwe fa a ikutlwa a itlhomile.

Tatlhego ya Alzheimer’s Association ka botshelo morago ga tlhatlhobo e supa batho go tlhokomelo e e latelelwang, thuso ya kwa gae le rulaganyo ya isago. Tataiso ya Dementia Australia ka go tshwara tlhatlhobo e gatelela gore batho ba itshwara ka tsela e e farologaneng mme ba ka batla thuso fa ba e batla. Tshedimosetso eno ga se rulaganyo ya boitekanelo, ya molao kgotsa ya madi ya motho.

Ke sepe se se tla nna sekgato se se thusang sa pele?

Tlhopha potso e le nngwe e e dirang gore beke e e tla e nne bonolo. E ka nna go bona gore ke mang yo o tla rulaganyang tlhokomelo ya go latelela ya motho, go batla gore tshedimosetso e e tshepegang ka tlhatlhobo ya gagwe e kae, kgotsa go tlhopha motho yo o mo tshepang go bua le ene. Motho a ka batla go tsaya boetapele, go kopa motho a mo thuse kgotsa go emela pele a dira ditshwetso.

Mo kopanong e e latelang, kwala dipotso tse makgolokgolo tse dingwe mmogo fa motho a batla. O ka botsa gore tlhatlhobo e kaya eng, go sa tlhomamisega eng, neng ha go tlhokega go latelela le gore o ka bolelela mang fa go tlhaga pelaelo e ntšha. Kopa ngaka e tlhalose lefoko kgotsa tshwetso e e sa tlhaloganyesegeng. Tataiso ya rona ka kopano ya ngaka e na le lenane le le khutshwane la go itokafatsa.

Motho ga a tlhoke go ithuta tsotlhe ka dementia ka nako e le nngwe. Tlhopha tshedimosetso e e tshepegang ka tlhatlhobo e a e amogetseng, mme o kwale dipotso tse di tla tlhaga morago. Sala morago ka ditshepiso, ditshwaelo tsa go fenya bolwetse kgotsa kgakololo e e reng batho tsotlhe ba latele kgato e le nngwe kgotsa rulaganyo e le nngwe.

Re ka batla thuso kae?

Botsa motho gore ke thuso efe e e ka thusang le gore o batla gore ke mang a akarediwe. Motho yo o tshepegang kgotsa ngwana wa lelapa e ka nna puisano e e siameng ya pele. Batho ba bangwe ba tlhoma go batla setlhopha sa thuso, moeletsi, mokgatlho wa kwa gae wa dementia kgotsa puisano le setlhopha sa tlhokomelo ya bona. Tlhopho e ikaegile ka motho le se se leng teng gaufi.

Thuso e ya motho yo o nang le tlhatlhobo le ya malapa le ditsala. Motlhokomedi a ka tlhoka phomolo kgotsa thuso mo ditirong tsa letsatsi le letsatsi; motho a ka batla tshedimosetso kgotsa go kopana le batho ba bangwe ba nnang le dementia. Ditlhoko tseno di ka farologana. Botsa pele o rulaganya setlhopha, o tlhomamise kopano kgotsa o abelane tshedimosetso ya botho.

Tataiso ya rona ya go itlhokomela ka motlhokomedi e na le dikakanyo tsa go kopa ba bangwe gore ba abelane thuso. Fa motho a batla thuso e e tletseng mo letsatsing, ditataiso tsa dikarolo tsa letsatsi tsa motho mo go tlhokomelwang le tlhokomelo ya kwa gae di tlhalosa dipotso tsa go botsa ka ditirelo tsa kwa gae.

Motho a ka nna karolo ya ditshwetso jang?

Tlhatlhobo e le nngwe ga e bontshe gore motho a ka tlhopha eng kgotsa o batla go akaretsega jang. Botsa motho ka tlhamalalo. Fa o neela nako, tlhalosa kgetho ka mafoko a a bonolo mme o botse gore ke thuso efe e e dirang gore puisano e nne bonolo. Dikgetho tse dingwe di ka nna bonolo go di buisanya mo lefelong le le khutsitseng kgotsa ka dipuisano tse feta e le nngwe.

Fa motho a batla go rulaganyela tlhokomelo ya boitekanelo ya isago, madi kgotsa tshwaro ya botshelo, simolola ka se se mo botlhokwa le gore ke mang yo o mo tshepang. Tataiso ya rulaganyo ya Dementia Australia e kgothaletsa go bua ka dikgopolo tsa gagwe le batho ba ba tshepegang le badiri ba ba tshwanetseng. Melao ya ditokomane le melawana ya go dira ditshwetso e farologana go ya ka lefelo, ka jalo botsa mogakolodi wa semmuso wa kwa lefatsheng la gago pele o ikaega mo tataisong e e akaretsang. Ka thuso ya go laola madi le go lemoga dikgaeletso tsa bosula, bona tataiso ya rona ya go laola madi ka dementia.

Re ka botsa eng mo puisanong ya pele ka tlhokomelo ya isago?

Botsa gore a motho o batla go bua jaanong, mme o tlhatlhobe ntlha e le nngwe ka nako. Alzheimer’s Association e kgothaletsa dipuisano tse dinnye tse dintsi, mafoko a a bonolo le go reetsa dikgopolo, dikgolagano le boleng jwa motho. Alzheimer’s Society e bolela gore batho ba farologana mo go ikutlweng ba itlhomile go akanya ka isago. Go siame go emisa le go boela ka letsatsi le lengwe.

Fa motho a batla dikgakololo, leka e nngwe ya tse:

• “Ke dilo dife tsa letsatsi la gago tse o ka batlang go di tswelela go nna gone?”
• “Ke mang yo o batlang go akaretsiwa fa re bua ka tlhokomelo ya isago?”
• “Ke eng se se dirang gore o ikutlwe o le sireletsegile le o tlotlwa fa o tlhoka thuso?”
• “A go na sepe se o batlang gore setlhopha sa gago sa tlhokomelo se se itse ka dilo tse di botlhokwa go wena?”
• “A o batla gore ke kwale se o se buileng le gore ke mang yo o tshwanetseng go se bona?”

Reetsa o se kope tshwetso ka bonako. National Institute on Aging e tlhalosa dipuisano tse di tlhamaletseng ka dikgopolo le dikgetho e le tsa botlhokwa mo rulaganyong ya tlhokomelo ya pele. Fa motho a dumela, kwala mafoko a gagwe, letsatsi le batho ba ba neng teng. Botsa tumelo pele o abelana ka kwalo. Dikwalo tseno di ka thusa dipuisano tse di tlang, mme ga se ditokomane tsa molao kgotsa ditaelo tsa tshwelo.

Se dire ditshwetso ka tlhatlhobo fela kgotsa ka puisano e le nngwe. Dikgopolo tsa motho di ka fetoga, mme a ka kopa go emisa kgotsa go boela kwa ntlheng e e tlhomolweng ka morago. Mo bolokele karolo mo ditshwetsong tse di mo amang go le go le ntsi fa a batla.

Ke mang yo o tshwanetseng go itse ka tlhatlhobo?

Motho o tlhopha gore a bolelele batho ba bangwe ka tlhatlhobo, leng le neng le ka ga kae, fa e se gore tshireletso kgotsa molao o tlhoka keletso ya badiri ba semmuso. Botsa gore o batla go bolelela mang le gore o batla gore ba itse eng. Ba ka tlhopha motho e le mongwe yo o tshepegang pele, kgotsa ba ka itlhophela go se abelane ka kgang eno ka bophara.

Fa motho a batla thuso ka puisano, botsa gore o batla gore o bue eng le gore a o batla go nna teng. Abelana fela ka tshedimosetso e a e dumelang. Tataiso ya rona ya puisano e akaretsa dipuisano tse di tlotlang malapa le batho ba bangwe.

Letsatsi le letsatsi le ka tswelela jang fa re ntse re tlhama?

Tswelela ka ditlwaelo le dipapadi tse di botlhokwa mo motho fa di sa ntse di mo nonotsha. Tlhatlhobo ga e reye gore dilo tsotlhe tsa boithabiso, dithoto kgotsa tiro ya gae di tshwanetse go emisa. Fa go nna thata, botsa motho gore o batla go fetola eng. Nako e e kgutshwane ya go etela, pina e e tlwaelegileng, thuso mo kgatong e le nngwe kgotsa nako e nngwe ya letsatsi di ka mo siamela.

Motho a ka batla le nako ya go tlhaloganya kgang eno ntle le go bua ka dirirwa. Tswelela go tsena go mo botsa ka tlhokomelo ntle le go fetola puisano tsotlhe go nna kopano ya tlhokomelo. Go siame go ikhutsa go tswa mo rulaganyong mme o ikutlwe mmogo ka tsela e e tlwaelegileng.

Ke leng fa re tshwanetse go batla thuso ya ditshedimosetso?

Botsa ngaka ya motho dipotso tse di tlhomologileng ka tlhatlhobo ya gagwe, boitekanelo, dithelo kgotsa dikgabo. Ka ditshwetso tsa molao le tsa madi, bua le badiri ba ba tshwanetseng ba ba itseng melao e e dirisiwang kwa motho a nnang gone. Website ya kakaretso ga e kgone go go bolella kelo, tokomane kgotsa tirelo e e siameng mo motho yo o itseng.

Tlhokomelo e e gaisang ya kgakgamatso kgotsa phetogo e e tlhaela ka tshwanelo e tlhoka thuso ya semmuso ka bonako. Tataiso ya NHS ka kgakgamatso e e tlhaelang e bolela gore o bone thuso ya tshwanelo ka bonako. Dirisa tshireletso ya tshwanelo kgotsa ya tlhokomelo e e tlhokegang ya kwa lefatsheng le motho a nnang gone; o se ka wa akanya gore phetogo e e tlhaelang ke karolo ya bolwetse jwa gagwe jwa letsatsi le letsatsi.

Fa rulaganyo e tlhoka maatla, tlhopha motho kgotsa tirelo e le nngwe e e tshepegang e e thusang go aroganya dipotso go ya ka dilo tsa ga jaanong le tse di tla morago. Motho o ka tlhopha lebelo la gagwe le se a batlang thuso ka sone. Tlhatlhobo ke tshedimosetso e e botlhokwa, mme ga e tlhalose dikgatlhego tsa motho, dikamano tsa gagwe kgotsa botshelo jwa gagwe jwa letsatsi le letsatsi.