Fa motho yo o nang le bolwetse jwa go lebala a belaela kgotsa a go itsisa molato

Tlhaloso ya gore o utswitse pese, o tsaya mogala kgotsa o fetotse tlhaiso ya banka e ka tlhoboga thata. Motho yo o nang le bolwetse jwa go lebala a ka lebala gore o beile sengwe, kgotsa a tlhaloganye se se diragetseng. Mme bolwetse jwa go lebala ga bo bontshe gore kgatlhego e a bofosa. Simolang ka go mo utlwa le go tlhomamisa dintlha.

Tataiso ya Alzheimer’s Association ka go belaela le dikakanyo e eletsa go nna ka khutso, go naya karabo e khutshwane le go se ganetsane. Alzheimer’s Society e boela e eletsa gore kgatlhego e batliwe ka tlhoko e seng go e tlogela fela ka gore motho o na le bolwetse jwa go lebala. Tsebeso e e fa dikakanyo tsa puisano tse di akaretsang, e seng tsela ya go tlhaloganya gore kgatlhego e e rileng e a nnete. Fa o batla tataiso ya dipono kgotsa dikutlo tse motho a sa di bonang kgotsa a sa di utlwang, bona tataiso ya go bona le go utlwa dilo tse batho ba bangwe ba sa di bonang.

Ke eng se ke ka se buang fa motho a belaela?

Araba kgatlhego ka go se dumele sengwe se o sa itseng gore ke nnete. Karabo e e khutshwane, e e tsepameng e ka thusa go tswelela puisano. Ka sekai: “O tshwenyegile gore pese ya gago e timetse. Ka re e batleng mmogo.” Ka morago emisa mme o lebelele karabo ya motho.

• Reetsa pele o tlhalosa. Botsa gore ke eng se se timetseng kgotsa se se dirileng gore a tshwenyege. A ka nna a tshwenyegile ka sengwe se se feta selo ka sone.
• Dira karabo ya gago e khutshwane. Tlhaloso e e telele e ka tsenya dintlha tse di sa tlhalosegeng sentle mme e ka dira gore lo nne le kgatelelo.
• Tlogela go ganetsana kgotsa go botsa dipotso. Se kope motho go gakologelwa kwa a beileng sengwe gona kgotsa go tlhomamisa gore o sa utswa.
• Naya thuso ya tiro. Fa motho a batla, batlang mmogo mo dibakeng tse di tlwaelegileng kgotsa botsa gore a o batla gore mongwe a thuse.
• Emisa fa kgatelelo e oketsega. Naya motho nako ya go ikutlwa a sireletsegile mme o boele mo kgatlhegong nako e nngwe fa go siame go dira jalo ka tshireletso.

Tshwenyo ya ga ena e ka nna ya tlhoka go tsamaya ka pelo. Leka go arola kgatelelo ya motho le se se itsegeng ka tiragalo. O ga o tshwanela go itsisa molato wa sengwe se o sa se dirang, mme ga o tshwanela go rarabolola dikgang tsotlhe ka nako eo.

A kgatlhego e ka nna ya ka ya go nna le thoko e e nnang gone?

Ee. Tlhomamisa pele gore a thoko e a tshwanang e a lebala. Motho a ka nna a e beile mo lefelong le le sa tlwaelegang, mongwe a ka nna a e fetisitse kgotsa a ka nna a utswitswe. Se se sa nna se tlhaloganngwa ka dilo tse di lebetsweng ka bolwetse jwa go lebala. Se se tlhoke go nna le kgatlhego ya go utswa, go tlhoka tlhokomelo kgotsa go tlhoka kgatelelo ka gore motho o na le bolwetse jwa go lebala.

Fa thoko e lebetswe, batlang mmogo fa motho a batla. Tlhomamisa mafelo a a tlwaelegileng a a e bolokang mme o boe gape ka tlwaelo ya letsatsi. Fa thoko e le ya bonatla kgotsa e le botlhokwa mo tshireletsong kgotsa e sa ntse e lebetswe, bolelela motho se o se itseng mme o akgolele mothusi yo o tshepegang kgotsa lelapa le lengwe.

Fa madi kgotsa ditiro tsa ntlo di abelanwa, dirisa ditshedimosetso tse di tlhamaletseng tse motho a di amogelang. Boloka dikwalo kgotsa dinotsi tsa dikgwebo tse di dumalaneng mme o di tlhalose ka mafoko a a bonolo. Botsa mothusi yo o tshwanetseng wa tiragalo ya lefelo la gago ka dikgang tsa ditšhelete kgotsa tse di tshwanetseng mo molaong; tataiso e e ke ke ya tlhatlhoba dikgang tseno.

Fa o sa tlhomamise gore kgatlhego e nnete, botsa motho yo o sa tsayang mo go dikgang go thusa go tlhatlhoba. Tlhopha motho yo motho a mo tshepang mme o abelane fela tshedimosetso e e tlhokegang go tlhaloganya se se diragetseng.

Ditlwaelo tse di tlhamaletseng di ka thusa jang dilo tse di timetseng?

Naya dilo tse di timetsang gantsi lefelo le le tlwaelegileng. Ntlha ya dikgetsi, lesela la mokotla kgotsa lebokoso le le nang le lebitso di ka dira gore go nne bonolo go fitlhela sengwe ka morago. Alzheimer’s Society e eletsa go dirisa lefelo le le tsepameng la dilo tse di kang dikgetsi kgotsa magalasi. Botsa motho gore ke lefelo lefe le le mo tlhalosang.

Leka phetogo e le nngwe ka nako. Go fetola dilo tsa motho ntle le go tlhalosa go ka dira gore a se ka a tlhomamisa gore dilo di kae. Fa sengwe se se bidiwang ka tlwaelo se timetsa, lenaane le le nngwe le ka thusa mo dintlong tse dingwe, mme ga se tshwanele go nna sekai sa go tlhomamisa gore sengwe se utswitswe kgotsa se beilwe fa phatlha.

Dira gore motho a bone le go utlwa sentle ka tsela e e kgonegang. Dementia Australia e bolela gore pono kgotsa go utlwa ga sentle, bolwetse, dimelemo, phetogo ya tlwaelo kgotsa tikologo e e tletseng e ka nna le seabe mo phetogong ya tlhaiso. Botsa motho fa lefelo le le raraanya kgotsa le sa tlwaelegang, mme o tlhomamise gore a na le magalasi kgotsa ditlhoko tsa ditsebe fa a a dirisa.

Ke tshwanetse go batla thuso ya bongaka kgotsa ya kwa ntle neng?

Bolelela mothusi wa tlhokomelo ya motho fa go belaela go le teng go ncha, go oketsega kgotsa go tsenya kgatelelo. Kwala ka nako e se diragetseng, se se neng se diragetse ka nako eo le gore a go na le phetogo mo bophelo, tlwaelong, tikologong kgotsa mo dimelemong. Se simolole, se emise kgotsa se fetole dimelemo ka tlhaloso ya tatakgolo.

Tataiso ya NHS ka go lebala ga ka bonako e bolela gore o batle thuso ya bongaka ka nako e e lebelelang. Dirisa ditirelo tsa tshoganyetso kgotsa tsa tlhokomelo e e tlhokegang tse di kwa lefelong motho a nnang gone.

Fa tlhatlhobo e akaretsa go utswa, go tlhoka tlhokomelo kgotsa tlhoko, tlhomamisa gore motho o sireletsegile mme o batle keletso ya moeletsi yo o tshepegang wa kwa lefelong le la gago kgotsa ya tshireletso ya badiidi. Fa motho yo o kotsing e e gaufi, bolelela ditirelo tsa tshoganyetso tsa kwa lefelong la gago. Se batle go sekaseka kgang e e botlhokwa wena ka bowena fa go ka tsenya wena kgotsa motho kotsing.

Ke ka itlhokomela jang?

Dikgopolo tse di tswelelang di ka tlhoka lelapa. Bua le mongwe yo o tshepang kgotsa moeletsi, mme o kope thuso ya ditiro tsa tlhokomelo fa o ikutlwa o le kgatelelong. Tataiso ya dikgang tsa lelapa e eletsa ditsela tsa go abelana ka boikarabelo, mme tataiso ya go itlhokomela e akaretsa go phomola le go tshegetsa.

Tsepamisa maikutlo mo dilong tse di kgonang go tlhomamisiwa, mo go se motho a se ikutlwang le se se tlhokegang ka thuso. Ga o tshwanela go tlhomamisa tlhokomelo ya gago letsatsi le letsatsi. Fa kgang e e tswelelang, kopa sehlopha sa tlhokomelo go thusa go batla tsela e e tlhomphang motho le e e sireletsang botlhe ba ba amegang.