Fefe bɔbɔe le internet dzi na amesiwo le ŋkuɖɔɖo me, womatia dɔwɔnu aɖeke o

Ƒome geɖe dia fefe bɔbɔe le internet dzi na amesiwo le ŋkuɖɔɖo me elabena wolɔ̃ be yewoawɔ nu kpli wo si me womatia nu le asitsaƒe o, mele be woage ɖe akɔnta me o, eye womabia ga aɖeke o. Fefe siwo sɔ wu nye esiwo le bɔbɔe, wozãa nɔnɔmetatawo, eye woate ŋu adzudzɔ wo bɔbɔe. Ele be wòanɔ abe ɣeyiɣi si woawɔ kpli ame aɖe ene, menye abe dodokpɔ ene o. Míaƒe mɔfiame sia ɖe nu si wòle be nàdi la me, ale si nàɖo fefea ɖe ɖoɖo nu, kple nu si fefe siawo ate ŋu awɔ kple nu si womate ŋu awɔ o.

Nu kae na fefe aɖe nasɔ na amesiwo le ŋkuɖɔɖo me?

Fefe sɔ na amesiwo le ŋkuɖɔɖo me ne ebia wo be woaɖo ŋku nu siwo wokpɔna fifia dzi, ke menye be woaɖo ŋku nu siwo va yi alo se siwo wogblɔ la dzi o. Ne woɖoa nɔnɔmetata eve siwo sɔ kple wo nɔewo ƒe ɖekawɔwɔ, wotia nɔnɔmetata si sɔ kple vɔvɔlia, alo wotsɔa nuwo dea kplo si dze la me la, wozãa ŋku si wokpɔna ko. Fefewo siwo bia be woaɖo ŋku se, nya, xexlẽme alo afɔɖeɖe siwo wowɔ va yi dzi la ate ŋu ana ame la nadziku.

Alzheimer’s Association ɖo aɖaŋu be woawɔ dɔwɔna siwo wotu ɖe nu si ame la gakpɔtɔ lɔ̃na kple nu si ate ŋu awɔ la dzi, eye woana wòadze edzi evɔ womebia kpekpeɖeŋu o. National Institute on Aging hã ɖo aɖaŋu be ne ame la ƒe ŋutetewo trɔ la, woawɔ dɔwɔnawo bɔbɔe wu boŋ, ke menye be woagbe wo o.

Golden Moments ƒe fefewo si woate ŋu aʋu le nyatakakadzraɖoƒe

Fefe siwo le afisia la dometɔ ɖesiaɖe woate ŋu aʋu tso nyatakakadzraɖoƒea evɔ womatia dɔwɔnu aɖeke o. Wo dometɔ geɖe sɔ na tablet alo kɔmpiuta; woate ŋu ata wo dometɔ aɖewo hã.

• Nɔnɔmetata ƒe ɖekawɔwɔ. Nɔnɔmetata ƒe eve siwo sɔ ƒe ɖekawɔwɔ gãwo, evɔ ɣeyiɣi xexlẽme alo dzesi aɖeke mele wo ŋu o. Sɔ nyuie na fefe gbãtɔ.
• Di nɔnɔmetata ma ke. Nɔnɔmetata ɖeka le etame, eye nàdi nɔnɔmetata ma ke le tiatia eve alo ene siwo le ete la dome.
• Vɔvɔli ƒe ɖekawɔwɔ. Vɔvɔli fafɛ aɖe dzea le etame; tia nɔnɔmetata si awɔ be vɔvɔli la nasɔ.
• Miaɖo kpli wo ameɖekae. Tia nɔnɔmetata, eye emegbe nàtia kplo si dze nɛ, abe fiẽ me nuɖuɖu alo abɔ me ene.
• Nɔnɔmetata ƒe glikpɔkpɔ. Woma nɔnɔmetata la ɖe akpa suewo me, eye nɔnɔmetata bliboa gakpɔtɔ dze na be wòanye kpeɖodzi.
• Wu nya siwo wobla la nu. Lododowo siwo wonya nyuie, ke nya mamle la bu; tia tiatia aɖe alo fia nuwuwua.
• Nyamedzroƒe kplɔ̃. Nɔnɔmetata ƒe kplɔ̃wo kple biabia siwo wobia be woaƒo nu tso wo ŋu, menye be woado ku me o. Woate ŋu ata wo hã.
• Nɔnɔmetata ƒe ɖekawɔwɔ tso foto me. Woɖoa eve siwo sɔ ƒe ɖekawɔwɔ kple foto siwo nètia le wò mɔ̃a dzi. Fotoawo tɔgbi le nyatakakadzraɖoƒea le mɔ̃ ma dzi ko.
• Gbɔgbɔdzudzɔ fafɛ. Gbɔgbɔdzudzɔ blewu kple dedie be miawɔ kpli wo. Wòe dzãe egɔme eye wòe hã dzudzɔe.

Nyaɖoɖi siwo wodia, amadede, kple nɔnɔmetata ƒe bingo hã le abe dɔwɔna siwo woate ŋu ata ene. Kpɔ fefe siwo woata na ŋkuɖɔɖo me tɔwo be nàkpɔ bubuwo.

Ale si nàɖo fefe la ɖe ɖoɖo nu

1. Tia ɣeyiɣi si me ŋutifafa le. Ne ame la ɖe ɖeɖi le eme la, ele be woawɔe. Ɣe aɖewoɣi la, nuwo sesẽna wu le ɣetrɔ me na ame aɖewo, eyata bu wò ŋutɔ wò agbenɔnɔ me nu gbã.
2. Zã ekran gã aɖe. Tablet si nɔ dzidzɔnu dzi, alo kɔmpiuta si dzi nàdo nyatakakadzraɖoƒea ƒe lolome ɖe dzi la nɔa bɔbɔe wu be woakpɔ kple be woaka asi.
3. Tu taɖodzinu bubuwo eye nàtsri nyatakaka siwo dzena le ɣeyiɣi aɖeke me. Nyatakaka siwo dzena kpata la ate ŋu avɔ̃ ame la eye woate ŋu awu ɣeyiɣi nyui la nu kaba.
4. Nɔ ame si nèlé be na la gbɔ, menye le ŋkume nɛ o. Ne miele gbɔgbɔ ɖeka me kpɔm la, efiana be míele ƒomedodo wɔm, menye be míele dodokpɔ wɔm o.
5. Dze egɔme kple fefe ɖeka na miniti 5 va ɖo 10. Na ame la naka asi mɔ̃a ŋu alo akpɔ kple asi, eye miaɖɔli mia nɔewo.
6. Wu enu le dzidzɔ me. Wu fefe ƒe akpa ɖeka nu, emegbe miaƒo nu tso nɔnɔmetata ɖeka ŋu alo aɖo kplu kɔfi alo tee ɖe ŋgɔ.

Amedzroƒe nyawo kple dedienɔnɔ le mɔ̃ si woɖoa ame geɖe dzi

• Fotoawo tɔgbi le mɔ̃a dzi ko. Ne èzã nɔnɔmetata ƒe ɖekawɔwɔ tso foto me la, foto siwo nètia koe woazã, eye wotɔgbi le nyatakakadzraɖoƒea le mɔ̃ ma dzi ko. Kpɔ amesiwo bubuwo ate ŋu aʋu kɔmpiuta alo tablet la hã.
• Tsri kadodo siwo yi teƒe bubuwo kple boblododo. Zã fefewo tẽ tso nyatakakadzraɖoƒea, eye mègaʋu reklama alo biabia siwo bia amenyatakaka la o.
• Dzra ga kple akɔnta ƒe nuwo ɖe aga. Mègana ame si nèlé be na la nɔ mɔ̃a dzi ɖeɖe ko ne biabia aɖe tso nyagbegbɔgblɔ ɣaɣla alo kaɖi ŋuti le dzɔdzɔm o.
• Lé ŋku ɖe ame la ƒe dzodzro ŋu. Ne ame la ate ŋu adzo le aƒe me kple tablet la la, dzra mɔ̃a ɖo teƒe si mate ŋu akpɔe o.

Na nyatakaka bubuwo la, kpɔ ale si nàtia ŋkuɖɔɖo me dɔwɔnu kple fefewo kple ale si nàɖo tablet alo fon dzi ɖe ɖoɖo nu.

Nu si fefe siawo ate ŋu awɔ kple nu si womate ŋu awɔ o

Fefe le internet dzi naa amesiwo le ŋkuɖɔɖo me mɔnukpɔkpɔ be woakpɔ dzidzɔ, akpɔ nɔnɔmetatawo kpli wo, eye woakpɔ gome le nu aɖe me evɔ womete ɖe wo dzi o. Womeɖea ŋkuɖɔɖo me o, meʋunae o, alo mewɔa nu be wòaɖiɖi o. Kpɔɖeŋu si woɖe gɔme nyuie lae nye Federal Trade Commission ƒe dɔwɔwɔ le Lumosity ŋu le ƒe 2016 me le nya siwo wogblɔ be ŋkuɖɔɖo me fefewo kpena ɖe ame ŋu la ta, esi womeɖo kpe wo dzi o. Lé ŋku ɖe fefe, dɔwɔnu alo nyatakakadzraɖoƒe sia ɖe sia ɖe ŋu nyuie ne wodo ŋugbe be woana ŋkuɖoɖo nanyo ɖe edzi, ado dzesi amea, alo agblɔ be ate ŋu atrɔ nu si le vo la ɖa.

Zã fefe siawo abe akpa ɖeka ko le ŋkeke bliboa me ene, si me ha, azɔli, nyamedzroƒo, kple gbɔdzɔɖeɖe hã le. Ne èdi be yeasrɔ̃ ale si woawɔ fefewo le mɔ fafɛ nu wu be woanye vevesese la, kpɔ ale si woawɔ fefe kple ame si le ŋkuɖɔɖo me kple ŋkuɖoɖo me fefe siwo medo ku me o.

Ne ɣeyiɣia de be woaɖe asi le fefea ŋu

Ɖe asi le fefea ŋu ne ame la le ɖeɖi kpɔm, mekpɔa dzidzɔ o, dziku le eŋu, alo vɔvɔ̃ le eŋu. Ɖe asi le eŋu ne mele lɔlɔ̃nɛ o. Ne wòdzudzɔ kaba la, enye dzidzedzekpɔkpɔ nyui. Àte ŋu agatrɔ ayi edzi le ŋkeke bubu dzi, alo atia be yewoƒo nu alo ayi azɔli boŋ.