Ngaahi Ta‘alo ‘i he ‘Initaneti ‘oku Ta‘utu‘utu ki he Kakai ‘oku Mahaki ‘i he Dementia

‘Oku kumi ‘e he tokolahi ‘o e kau fāmili ‘a e ngaahi ta‘alo ‘i he ‘initaneti ta‘etotoʻu ki he dementia koe‘uhi ‘oku nau fie ma‘u ha me‘a ke fai fakataha ‘oku ‘ikai fiema‘u ha fakatau, ha hū pe ha kaati pa‘anga. Ko e ngaahi filifili lelei taha ‘oku faingofua, ‘oku fakatātā, pea ‘oku faingofua ke taʻofi. ‘Oku totonu ke ongo‘i ‘oku ko ha taimi fakataha, ‘ikai ko ha sivi. ‘Oku fakamatala ‘e he tohi‘ata ni ‘a e me‘a ke sio ki ai, ‘a e founga ke teuteu ai ha ta‘alo, mo e me‘a ‘oku lava ‘e he ngaahi ta‘alo ni pea ‘oku ‘ikai lava.

Ko e hā ‘oku ‘ai ai ha ta‘alo ‘i he ‘initaneti ke fe‘unga ki he dementia?

‘Oku fe‘unga ha ta‘alo ki he kakai lahi ‘oku mahaki ‘i he dementia ‘i he taimi ‘oku ne kumi ki he ‘ilo‘i ‘aki ‘a e mata, ‘ikai ko e fakamanatu. Ko e tatau‘i ‘o e ngaahi fakatātā tatau ua, ko e tō ‘a e fakatātā ‘oku tatau mo e malu, pe ko e tuku ‘o ha koloa ki he kato totonu, ‘oku nau fakalaka ki he me‘a ‘oku mata‘i he taimi ni. Ko e ngaahi ta‘alo ‘oku fiema‘u ke manatu ki ha lao, ha lea, ha tokolahi, pe ha ngaue ki mu‘a ‘oku ‘ikai lelei ke fakaʻaʻi.

Ko e Alzheimer’s Association ‘oku fakaʻaongaʻi ‘a e ngaahi ngaue ‘oku tupu mei he me‘a ‘oku ‘ofa ai ‘a e tangata pea ‘oku lava ke ne fai, ‘o ‘ikai ke ne fiema‘u ha tokoni. Ko e National Institute on Aging ‘oku fakaʻaongaʻi ‘a e fakasi‘isi‘i ‘o e ngaue ka ‘ikai ko e tukuhifo ‘i he taimi ‘oku liliu ai ‘a e malava.

Ngaahi ta‘alo ‘a e Golden Moments ‘oku lava ke ke fakaʻi ‘i he polau‘i

‘E lava ke ke fakaʻi ‘a e ta‘alo kotoa ‘i he uepisaite ‘o ‘ikai ha tuʻu. ‘Oku ta‘alo tokolahi ‘i he tapalēti pe kōmipiuta; ‘oku lava foki ke paʻi ‘a e ni‘ihi.

• Picture pairs. Ngaahi ‘ilo fakatātā lalahi ‘oku ‘i ai ‘a e ngaahi fakatātā, ‘ikai ha taimi pe sikoa. ‘Oku lelei ki he ta‘alo ‘uluaki.
• Find the same. Ko e fakatātā ‘e taha ‘i ‘olunga, pea ko e tatau ‘i ha filifili ‘e ua ki he fā ‘i lalo.
• Shadow match. Ko e malu ‘oku hā ‘i ‘olunga; tō ‘a e fakatātā ‘oku ne fakatupu ‘a e malu ko ia.
• Sort together. Tō ‘a e fakatātā, pea toki tō ‘a e kato ‘oku ‘i ai, hangē ko e kiliteni pe e ngoue.
• Picture puzzle. Ko e fakatātā ‘oku vaevae ki he ngaahi konga, pea ‘oku nofo ‘a e fakatātā kakato ‘o hangē ko e tataki.
• Finish the saying. Ngaahi lea ‘oku ‘ilo‘i ‘oku ‘ikai ha lea fakamui; tō ha filifili pe fakahā ‘a e fakaʻosi.
• Conversation cards. Ngaahi kāate ‘oku ‘i ai ‘a e ngaahi fakatātā mo e ngaahi fehu‘i tuku‘i ki he talanoa, ‘ikai ko e sivi. ‘Oku lava foki ke pulusi.
• Photo pairs. Ngaahi pea mei he ngaahi tohi‘ata ‘oku ke filifili ‘i he ‘ātakai‘i. ‘Oku tauhi ‘a e ngaahi tohi‘ata ‘i he polau‘i ‘i he koloa ko ia.
• Calm breathing. Ko e taʻofi nonga ‘oku ‘ai ke fakataha ‘a e manava. ‘Oku ke kamata ia pea ke taʻofi ia.

‘Oku lava foki ke ma‘u ‘a e ta‘alo lea, ta‘alo lanu mo e ta‘alo pea ‘i he pēpa ko ha ngaue pulusi. Vakai ki he ngaahi ngaue ‘oku ta‘etotoʻu ki he dementia ‘i he ngaahi fakamatala lahi.

Founga ke teuteu ai ha taimi ta‘alo

1. Filifili ha taimi mālie ‘i he taimi ‘oku mālōlō ai ‘a e tangata. Ko e efiafi ‘oku faingata‘a ki he ni‘ihi, ko ia tokanga ki ho‘o founga ‘a‘au ki mu‘a.
2. Ngāue ‘aki ha skrini lalahi. Ko ha tapalēti ‘i ha tu‘unga, pe ha kōmipiuta ‘oku lalahi ‘a e ‘ea, ‘oku faingofua ke sio ki ai mo paʻi ki ai.
3. Taʻofi ‘a e ngaahi tabu kehe mo e ngaahi fakamatala. Ko e ngaahi pop-up fakafokifā ‘oku ‘ai ke tu‘u hake ‘a e tangata, pea ‘e lava ke ne fakaʻiʻi ‘a e taimi lelei.
4. Nofo ofi ki he tangata, ‘ikai ko e fehangahangai. Ko e sio fakataha ‘oku ‘ai ke ongo‘i ‘a e kaungā, ‘ikai ko e sivi.
5. Kamata ‘aki ha ta‘alo ‘e taha ki he miniti nima ki he hongofulu. Tuku ke ne paʻi pe tōʻaki ‘a e skrini, pea fakahoko ‘a e tuʻunga ‘oku fakataha.
6. Fakaʻosi ‘i ha ngaahi lelei. Fakaʻosi ‘a e feinga, pea talanoa ki ha fakatātā ‘e taha pe fakaafe ki ha tī iiki.

Malu mo e ngaue ‘i he koloa fakataha

• Ko e ngaahi tohi‘ata ‘oku nofo ‘i he koloa. ‘Oku ngāue ‘a e Photo pairs ‘aki ‘a e ngaahi tohi‘ata ‘oku ke filifili, pea ‘oku nofo ‘i he polau‘i ‘i he koloa ko ia. Vakai ‘oku ‘ai ‘e ha taha ‘i he kōmipiuta pe tapalēti ‘oku fakataha.
• Taʻofi ‘a e ngaahi tohi‘ata mo e ngaahi ‘ulu‘ulu. Ngāue ‘aki ‘a e ngaahi ta‘alo mei he uepisaite pē, pea ‘oua na‘a tōʻaki ‘a e ngaahi pa‘anga pe ngaahi fakamatala ‘oku kole ai ha fakamatala ‘oku fakafo‘ituitui.
• Tauhi ‘a e ngaahi pa‘anga mo e ngaahi akauni ‘oku kehe. ‘Oua na‘a tuku ‘a e tangata ‘oku ne toka‘i ‘i ha skrini ‘oku kole ai ha paasiuota pe ha numipa kaati.
• Vakai ki he fononga ‘oku ‘alu ‘ikai. Tauhi ha tapalēti ‘oku ta‘e‘ai ha ma‘u kapau ‘oku ‘alu ‘a e tangata mei he fale ‘aki ia.

Ki he lisi lahi ange, vakai ki he founga ke fili ai ‘a e ngaahi ‘apu mo e ngaahi ta‘alo ki he dementia mo e ngaue ‘aki ‘a e tapalēti pe telefoni.

Ko e hā ‘oku lava ‘e he ngaahi ta‘alo ni, pea ko e hā ‘oku ta‘elava

‘Oku foaki ‘e he ngaahi ta‘alo ‘i he ‘initaneti ‘a e faingamālie ki he kakai ‘oku mahaki ‘i he dementia ke nau fiefia ‘i ha taimi, ke sio ki ha ngaahi fakatātā fakataha, pea ke ngāue ‘i ha me‘a ‘oku ‘ikai ha mamafa. ‘Oku ‘ikai ke nau mo‘ui‘ia, fakalelei pe taʻofi ‘a e dementia. Ko ha sīpinga ‘oku lipooti lahi ko e ngaue ‘a e Federal Trade Commission ‘i he 2016 ki he Lumosity ‘i he ngaahi tala‘ofa ‘o e ta‘alo ‘o e ‘atamai ‘oku ‘ikai lava ke fakamo‘oni‘i. Ke ke fakakaukau mo e fakakaukau ki ha ta‘alo, ‘apu pe uepisaite ‘oku tala‘ofa ‘e lelei ange ‘a e manatu, pe ‘oku ‘ai ‘e ia ke fakatokanga‘i ho‘o ‘atamai pe ‘oku lava ke ‘ai ke toe lelei.

Ko e ngaahi ta‘alo ni ke ke fakaʻaongaʻi ko ha konga ‘o e ‘aho ‘oku kau ai ‘a e hiva, ‘alu, talanoa mo e malōlō. Ki he ngaahi fakamatala ‘i he founga ke ta‘alo fiefia ai ‘ikai ko e tuku ‘o ha mamafa, vakai ki he founga ke ta‘alo ‘aki ‘a e ngaahi ta‘alo mo ha tangata ‘oku mahaki ‘i he dementia mo e ngaahi ta‘alo manatu ‘oku ta‘e‘ai ha sivi.

Ko e taimi ke taʻofi ai

Taʻofi ‘i he taimi ‘oku mafatukituki ai ‘a e tangata, ‘oku ‘ita, pe ‘oku ‘ikai ke ne fie ai. Ko e taʻofi vave ‘oku ola lelei. ‘E lava ke ke foki mai ‘i ha ‘aho kehe, pe liliu ki he talanoa pe ha malōlō.