Namicha dementia qabu dhiqachuu irratti gargaaruu

Dhiqannaan iccitii dha. Namicha dementia wajjin jiraatuuf, shaawwerii ykn gadameessi qaccaa, dadhabaa, rakkisaa ykn nageenya dhabe ta’uu danda’a. Jalqaba waan dhiqannaa salphisu gaafadhu, achiis gargaarsa dura kutaa qopheessi. Kaayyoon isaa karoora dhiqannaa namichaa deeggaruu fi diduu gara falmaatti hin geessine ta’uu dha.

Qajeelfama dhiqannaa Alzheimer’s Association hojii iccitii irratti gargaarsa fudhachuun akka rakkisaa ta’e ibsa. Gorsa fayyaa Dementia Australia immoo akka namichi filannoo isaa hordofamu, tarkaanfilee salphaa fayyadamu, fi gargaarsa maal akka barbaadu gaafatamu gorsa. Namoonni garaagarummaa qabu; jijjiirama namicha kanaaf mijatu qofa yaali.

Gargaarsa dura akkamitti qopheessuu?

Aadaa namichaa gaafadhu. Shaawwerii ykn bathii, ganama ykn galgala, nama tokko addaa gargaarsa akka fudhatu, ykn qaama tokko ofiin akka dhiqatu filata? Yoo filannoo barbaade, filannoo ifa lamaa kenni, akka “Shaawwerii amma ulfaachuu barbaadda, moo booda nyaata ganamaa?”

Namicha bathroom keessa galchuu dura:

• Meeshaalee dura qabi. Guuddaa, uffata qulqullina qabu, saabuna, shaampuu fi xaxxee akka itti fayyadamamu tartiibaan kaayi. Kun namicha ofumaan akka hin dhiisne, meeshaa barbaadaa akka hin ta’in ni gargaara.
• Kutaa gammachiisaa godhi. Ho’a akka barbaachisu mirkaneessi, ifa kenni, balbala ykn dhaabbata cufi, lafa gad-bu’u irraa bilisa godhi.
• Bishaan ilaali. Namichi bathii ykn shaawwerii keessa dura okkotee bishaan ho’a akka hin taane ilaali. Akka namichi bishaan ho’aa ta’uu isaa hubachuu danda’a jedhee hin amanin.
• Meeshaalee iccitii qopheessi. Guuddaa guddaa, uffata ykn guuddaa bathii namichi tarkaanfilee gidduu gidduu irra gaaffii keessa akka hin ta’in gargaaru.

Qajeelfama keenya mana nageenyaa ifa bathroom, lafa tuqaa fi gorsa ogeessa barbaachisaa waa’ee harkaa deeggaraa ykn teessoo shaawwerii irratti gorsa.

Akkamitti gargaaruu fi of-danda’uu dhiisuu hin dhiisu?

Namicha tuquu ykn qaama iccitii irratti gargaaruu dura hayyama gaafadhu. Waan jiraatu jechoota gabaabaa tokkoon ibsi, booda deebii isaa eegi. Jechi gabaabaan akka “Kunoo xaxxee kana” ibsa dheeraa caala ifa ta’a.

Namichi qaama dhiqachuu danda’u, dhiqachuu barbaadu dhiqachuu isaa kennî. Guuddaa tokko isaa irratti dabarsitee qaama dhiqamu qofa haguugi. Yoo filate, xaxxee ykn saabuna qabachuuf kenni. Namichi jalqabuu ykn xumuruuf yeroo dabalataa barbaachisuu danda’a; saffisa hin gochin, eeggadhu.

Yoo namichi aarii qabaate, of baasuu ykn “hin barbaadu” jedhe, dhaabbadhu. Bakka bilisaa kennî, waan isa dhiphisu hubachuu yaali. Kutaan qabbanaa’aa ta’uu danda’a, bishaan adda ta’uu danda’a, ykn namichi gargaaraa biraa barbaaduu danda’a. Namicha filatu yoo ta’e, namicha beekamu gargaaruun isaaf salphaa ta’uu danda’a. Bathii ykn shaawwerii xumuruuf hanqaaqaa, dhiphinaa ykn qabsoo hin gochin.

Akkamitti aadaa namichaa walxaxaa hin ta’in eeggachuu?

Yeroo aadaa namichaa fi tarkaanfilee tartiba isaa yoo hojjate eeggi. Saabuna fi guuddaa beekamaa bakka namichi eegu kaa’i, uffata qulqullina qabu dura qopheessi. Tarkaanfii tokko tokkoon ibsi; yoo jechi ibsa ifa hin ta’in, xaxxee ykn tarkaanfii itti aanu agarsiisi. Yoo dhiqannaan mataa caalaa dhiphisu, adda ta’uun ykn guyyaa biraa dhiqi. Xiqqaatti jijjiiramni kun gaarii dha, garuu gahee namichaa hin fudhatu.

Bathii ykn shaawwerii guutuu dhiphatee yoo ta’e?

Bathii guutuu qofa qulqullina dhiqachuuf karaa tokkoo miti. Yoo namichi gammaduu danda’e, sink irratti dhiqadhu, xaxxee ho’aa fayyadamuun ykn qaama tokko tokkoon dhiqadhu. Mataa dhiqachuu guyyaa biraa ta’uu danda’a yoo sun isa hin gammachiisne. Namicha uffachuun, hirmaachisuun eegi, yoo filannoo sun iyyuu dhiphina fide dhaabbadhu.

Yoo namichi har’a diduu, gaaffii sana fudhadhu, guyyaa booda deebi’ii yaali. Dhiqannaa tasgabbaa’aa borii dhiqannaa sodaa ta’e har’aa caala gaarii dha. Qajeelfama yeroo namichi “hin barbaadu” jedhu gargaarsa cimsaa malee dhiphina hin fidin akkamitti kennuu irratti karaa biroo qaba.

Bathroom nageenya qabu akkamitti godhuu?

Karaa bathii ykn shaawwerii ifa gochi, deeggarsa barbaachisaa namichaaf mijatu fayyadami. Lafa tuqaa hin qabne, teessoo tasgabbaa’aa ykn harka deeggaraan gargaaruu danda’u, garuu meeshaaleen bakka sirrii irratti kaa’amuu qabu. Harka deeggaraa ykn jijjiirama ijaarsaa dura ogeessa hojii fayyaa ykn ogeessa barbaachisaa gaafadhu. Ho’a naannoo ho’aa xiqqaa bathroom keessa hin galchin, qajeelfama meeshaa elektirikaa hordofi.

Yoo namichi jijjiiramuu dhiphate ykn kufe, hin kaanfatin ykn hin deessin; akka namichi ykn ati hin miidhamne karaa hin fayyadamin. Gorsa ogeessa meeshaa fi gargaarsa barbaachisu irratti gaafadhu. Karoora nageenyaa jiru namichi mirga iccitii fi filannoo qabu waliin wal-simachuu qaba.

Yoom gorsa ogeessa barbaadu?

Dhiqannaan rakkisaa yoo ta’e, dhiphina haaraa, kufaatii, fayyaa qaamaa ykn jijjiirama akka namichi haala nageenyaan dhiqatu irratti, ogeessa fayyaa waliin wal-dubbadhu. Doktora, ogeessa fayyaa afaanii, nurse ykn ogeessa hojii fayyaa rakkoo addaa irratti gargaaruu danda’u. Gorsa internetii waliigalaa tokko irratti akka namichi kunuunsa harkaa barbaachisu murteessuuf hin fayyadamin.

Yoo namichi yeroo dheeraa dhiqachuu hin dandeenye, namicha hin bakka bu’in. Akka qaama kam akka rakkisaa ta’e gaafadhu, akka tarkaanfii xiqqaa tokko gargaaru ilaali. Aadaa, xaxxee ykn gargaarsa nama amanamaa tokkoon yoo ta’e, sun gahaa ta’uu danda’a; yoo hin taane, deeggarsa kunuunsaa gaafadhu.