Når nokon med demens er mistenksam eller anklagar deg

Ei anklage om at du har stole ei lommebok, flytta ei veske eller endra ein bankopplysning kan vere svært vond å høyre. Ein person med demens kan leggje frå seg ein gjenstand, gløyme å ha flytta han eller misforstå det som skjedde. Men demens beviser ikkje at anklaga er feil. Start med å lytte og sjekke fakta.

Alzheimer’s Association sin guide om mistanke og vrangforestillingar rår til å halde roa, gi eit kort svar og ikkje argumentere. Alzheimer’s Society rår òg til å undersøkje bekymringa i staden for å avvise ho berre fordi personen har demens. Denne sida gir generelle idear om kommunikasjon. Ho kan ikkje avgjere om ei bestemt anklage er sann. For eigen rettleiing om å sjå eller høyre ting andre ikkje gjer, sjå guiden vår om hallusinasjonar og demens.

Kva kan eg seie når nokon er mistenksam?

Svar på bekymringa utan å seie deg einig i noko du ikkje veit er sant. Eit kort, stødig svar kan hjelpe med å halde samtalen open. Til dømes: «Du er uroleg for at lommeboka di er borte. La oss leite saman.» Gjer så ei pause, og legg merke til korleis personen reagerer.

• Lytt før du forklarar. Spør kva gjenstand som manglar, eller kva som gjorde personen uroleg. Det kan vere meir enn sjølve gjenstanden som plagar.
• Hald svaret kort. Eit langt forsvar kan gi detaljar som er vanskelege å følgje, og gjere dykk begge meir opprørte.
• Unngå å argumentere eller teste. Ikkje krev at personen skal hugse kvar hen la noko, eller bevise at du ikkje tok det.
• Tilby praktisk hjelp. Om personen ønskjer det, leite på kjende plassar saman, eller spør om vedkomande vil ha hjelp frå nokon andre.
• Stogg om uroa aukar. Gi personen litt rom, og kom attende til bekymringa seinare om det er trygt.

Anklaga kan kjennast personleg. Prøv å skilje personens frykt frå det som er kjent om hendinga. Du treng ikkje ta på deg skuld for noko du ikkje har gjort, og du treng ikkje avgjere alle usemjer i augeblikket.

Kan bekymringa gjelde ein ekte borte gjenstand?

Ja, det kan den. Sjekk først om gjenstanden faktisk er borte. Personen kan ha lagt han på ein uvanleg plass, nokon kan ha flytta han, eller han kan ha blitt teken. Ikkje avvis ei melding om tjuveri, vanskjøtsel eller misbruk berre fordi personen har demens.

Gjeld det ein gjenstand som er borte på ein vanleg måte, leite saman om personen ønskjer det. Sjekk stadene vedkomande pleier å ha den, og gå gjennom den siste rutinen. Er gjenstanden verdifull, viktig for tryggleiken eller framleis borte, fortel personen kva du veit, og involver ein pålitleg fagperson eller ein annan i familien.

Blir pengar eller hushaldsoppgåver delt, bruk klare notat som personen godtek. Behald kvitteringar eller notat for avtalte transaksjonar, og forklar dei enkelt. Spør ein kvalifisert lokal fagperson om økonomiske ordningar eller juridiske ansvar. Denne guiden kan ikkje vurdere slike spørsmål.

Er du usikker på om bekymringa er riktig, be ein nøytral person hjelpe til med å sjekke. Vel ein person personen stolar på, og del berre den informasjonen som trengst for å forstå kva som skjedde.

Korleis kan kjende rutinar hjelpe med borte ting?

Gi ting som ofte blir borte ein fast plass. Ei skål til nøklar, eit brett til lommeboka eller ei merkt skuffe kan gjere det lettare å finne att ting seinare. Alzheimer’s Society foreslår å bruke ein fast plass for ting, til dømes nøklar eller briller. Spør personen kva plass som gir meining for vedkomande.

Prøv éi endring om gongen. Å flytte på ting utan å forklare det kan gjere personen mindre sikker på kvar ting er. Er ein billig gjenstand ofte borte, kan ein reserve hjelpe i somme heimar, men han må ikkje erstatte kontrollen av om originalen er teken eller borte.

Sørg for at personen ser og høyrer så godt som mogleg. Dementia Australia nemner at syns- eller høyrselsproblem, sjukdom, verknader av medisin, ein endra rutine eller eit overveldande miljø kan bidra til endringar i oppfatninga. Spør personen om rommet kjennest for høglytt eller ukjent, og sjekk at vedkomande har briller eller høyrselsapparat om det blir brukt.

Når bør eg søkje medisinsk eller ekstern hjelp?

Fortel klinikaren til personen om mistanken er ny, blir hyppigare eller gir uro. Noter når det skjer, kva som heldt på, og om noko har endra seg i helsa, rutinen, omgivnadane eller medisinane. Ikkje start, stogg eller endre medisin på grunnlag av ein generell artikkel.

Brå forvirring eller ei brå endring i åtferd eller helse treng akutt medisinsk hjelp. NHS sin rettleiing om brå forvirring seier at ein må få medisinsk hjelp med ein gong. Bruk det lokale akuttilbodet der personen bur.

Gjeld ei anklage mogleg tjuveri, vanskjøtsel eller misbruk, må du sørgje for at personen er trygg, og søkje råd hos ein pålitleg lokal fagperson eller ei lokal tenneste for vern mot overgrep. Er nokon i umiddelbar fare, kontakt lokale nødtenester. Ikkje undersøk ei alvorleg bekymring åleine om det kan setje deg eller personen i fare.

Korleis kan eg ta vare på meg sjølv?

Gjentatte anklager kan belaste forholdet. Snakk med nokon du stolar på eller ein rådgivar, og be om hjelp med omsorgsoppgåver om du kjenner deg overvelda. Guiden om familieuenigheit om demensomsorg foreslår måtar å dele ansvar på, og guiden om eigenomsorg for pårørande dekkjer avlastning og støtte.

Hald fokus på det som kan sjekkast, korleis personen kjenner seg, og kva støtte som trengst. Du må ikkje bevise omsorga di i kvar samtale. Kjem bekymringa attende, be omsorgsteamet om hjelp til å finne ein tilnærming som respekterer personen og verner alle som er involverte.