Når familien er usamd om omsorga for personen med demens

Når eit familiemedlem har demens, kan slektningar vere usamde om tryggleik, omsorg eller framtida. Éin person ser kvardagsvanskane; ein annan besøkjer kanskje sjeldnare, eller hugsar personen slik vedkomande var før. Pengar, avstand, arbeid og familierollene kan leggje meir press på alle. Konflikt er smertefull, men han viser ikkje i seg sjølv at nokon bryr seg mindre.

Alzheimer’s Association si rettleiing om familiekonflikter tilrår å lytte utan å skulde på andre, å drøfte konkrete omsorgsoppgåver og å ta samtalen på nytt når behova endrar seg. Dementia Australia peiker òg på at familiar kan vere usamde om omsorgsavgjerder og kan trenge støtte utanfrå. Denne rettleiinga gir eit opplegg for samtalen; ho løyser ikkje juridisk mynde og avgjer ikkje kva omsorg som er rett for éin bestemt person.

Korleis kan vi halde personen i sentrum?

Spør personen som lever med demens kva som betyr noko for vedkomande, og korleis vedkomande vil vere med. Ein diagnose tek ikkje bort plassen deira i samtalar om kvardagen. Spør kven dei vil skal vere med, og kva informasjon dei er komfortable med å dele. Dersom dei treng hjelp til å uttrykkje ein preferanse, gi dei tid, og ta éin avgjerd om gongen.

Rettleiinga om første steg etter ein diagnose har idear til korleis personen kan vere med på framtidsplanlegginga. Dersom personen har valt nokon som skal hjelpe med avgjerder, kan den personen vere med i drøftinga, med respekt for personen sitt privatliv og ønske. Dersom familien er usamd om kven som har juridisk mynde til å avgjere, spør ein kvalifisert lokal fagperson i staden for å gjette.

Korleis bør vi starte ein familiesamtale?

Vel ein roleg tid før det oppstår ein krise, når det er mogleg. Bestem eitt tema for drøftinga, til dømes kven som kan køyre, eller korleis neste time skal ordnast. Ei lang liste med vanskelege avgjerder kan gjere det vanskelegare for alle å lytte.

Før samtalen skriv du ned kva du har sett, og kva du går ut frå. Til dømes er «Pappa gløymde to avtalar denne månaden» ein konkret observasjon. «Pappa klarar ikkje å ordne noko lenger» er ein brei konklusjon som kanskje ikkje samsvarar med evnene og ønska hans.

Gi kvar og ein sjanse til å forklare kva dei er bekymra for. Lytt utan å avbryte, skulde på nokon eller samanlikne kor mykje kvar og ein bidreg. Den som bur langt unna, ser kanskje ikkje den daglege behovet; den som gjer mesteparten av omsorgsarbeidet, kan vere utmatta. Begge erfaringane betyr noko, sjølv om dei fører til ulike syn.

Kva bør vi drøfte på møtet?

Hald samtalen praktisk. Ein kort dagsorden kan hjelpe familien å gå heim med eit tydeleg neste steg:

Dersom eit spørsmål krev medisinsk råd, skriv det ned og spør omsorgsteamet. Rettleiinga om legebesøk kan hjelpe deg å førebu den samtalen. Overlat usemje om juridiske dokument, stønader eller avtalar til kvalifiserte fagfolk som kjenner dei lokale reglane.

Korleis kan vi fordele omsorgsoppgåvene rettferdig?

Rettferdig betyr ikkje alltid likt. Alzheimer’s Association tilrår å lage ei oppgåveliste som tek med tid, pengar og innsats. Spør deretter kva kvar og ein føretrekkjer, og kva dei realistisk kan gjere.

Nokon kan hjelpe med faste besøk eller personleg stell. Andre kan vere best eigna til å ordne timar, skyss, matlevering, papirarbeid eller ein vekentleg oppfølgingssamtale. Ein slektning som bur langt unna, kan likevel koordinere samtalar, finne lokale tenester eller ordne forsyningar, dersom personen er einig. Rettleiinga om omsorg på avstand gir ein meir fullstendig plan for roller, oppdateringar og besøk.

Før avtalte oppgåver i ein felles kalender eller ei skriftleg liste. Ta med kven som har ansvaret, kor ofte, og kven ein skal kontakte dersom planane endrar seg. Gå gjennom lista på nytt dersom helsa, arbeidstida eller omsorgskapasiteten til nokon endrar seg. Rettleiinga om eigenomsorg for pårørande tek for seg korleis du kan be andre om å dele støtta.

Kva kan vi gjere dersom vi framleis er usamde?

Gå tilbake til det som er kjent, kva personen ønskjer, og kva spørsmål som framleis står open. De kjem kanskje ikkje i mål med alt på eitt møte. Bli einige om eitt tiltak som er trygt og akseptabelt no, og set ein tid for å ta den større avgjerda på nytt.

Dersom slektningar er usamde om ein flytting, bør det første steget vere å samle informasjon, ikkje å halde ei ja-eller-nei-avrøysting. Spør kva støtte som manglar heime, kva personen helst vil, og kva alternativ familien ønskjer å lære meir om. Eit besøk på eit omsorgsheim eller ein samtale med ei tenest heime kan gi grunnlag for drøftinga utan at personen er bunden til ein flytting. Rettleiinga om botilbod med omsorg har spørsmål for å samanlikne alternativa.

Dersom spenninga held fram, be ein truverdig tredjeperson om å hjelpe. Avhengig av saka kan det vere klinikaren til personen, ein sosialarbeidar, ein rådgjevar, ein meklar eller ein trusleiar. Ei støttegruppe kan òg gi slektningar ein stad å snakke saman med folk som står i liknande endringar. Fagleg råd er særleg viktig for medisinske, juridiske eller økonomiske spørsmål.

Dersom familiekonflikten rører ved tryggleiken eller omsorga til personen, ta kontakt med ei kvalifisert lokal teneste for hjelp. Ikkje la personen bli ståande midt i ein krangel. Ved akutt fare, bruk nødetatane der du bur.

Familiar blir ikkje alltid einige, og éin samtale løyser kanskje ikkje saka. Hald fram med å lytte til personen, gi klare tilsegner, og be om hjelp før ein slektning må bere alt aleine.