Hojii Booda Mirkaneessa Dementia Umurii Xiqqaa

Mirkaneessi dementia yeroo hojii jireenyaa keessa ta’utti, gaaffilee diinagdee, dhokatummaa, eenyummaa fi nageenyaa kaasuu danda’a. Namoonni tokko hojii isaanii of-eeggachuu barbaadu, tokko jijjiirama yaaduu, tokko immoo dhiisuu filatu. Karaa tokko hunda irratti sirrii ta’u hin jiru. Filannoo keessan, hojiiwwan keessan, fayyaa keessanii fi deeggarsi hundi barbaachisaa dha.

Qajeelfama Alzheimer’s Association waa’ee Alzheimer’s umurii xiqqaa hojii, diinagdee maatii fi faayidaa abbaa-hojii irratti mari’ata. Dementia Australia fi Alzheimer’s Society immoo filannoowwan hojii turuu, gahee jijjiiruu, ykn dhiisuu ibsu. Seerotni hojii iddoo garaagaraa dha, kanaaf qajeelfamni kun gaaffilee yaaduu barbaachisan malee gorsa seeraa ykn diinagdee miti.

Mirkaneessi hojii dhiisuu akka qabdu jechuu?

Lakki. Mirkaneessi qofaan hojii tureeuu kee murteessu hin dandeessu. Alzheimer’s Society akkas jedha: murtiin yaada kee, hojii kee fi haala kee dhuunfaa irratti hundaa’a. Namoonni tokko gahee isaanii irratti itti fufu, tokko hojii yookaan sa’aatii jijjiiru, tokko immoo hojii dhiisu.

Wanta hojjechuu irratti milkaa’uu fi wanta rakkisaa ta’e ilaali. Hojiiwwan sin beekamaa ta’an, yeroo dadhabdu ykn xiyyeeffannaa dhabdu, fi dogoggora ykn rakkina nageenyaa addaa yoo jiraate galmeessuu dandeessu. Fakkeenyoonni akkanaa kun, ati fi clinician kee hojii sana akka mari’attan gargaaruu danda’u, guyyaa rakkisaa tokkotti murtii guddaa akka hin kennine.

Nageenyi barbaachisaa dha. Yoo hojiin kee konkolaataa, meeshaalee hojii, kunuunsa namoota biroo, ykn hojii nageenya ulfaataa ta’e yoo ta’e, akkamitti balaa sana madaaluu akka dandeessan clinician kee gaafadhu. Seerotni naannoo, ogeessummaa hojii, fi kontiraatni hojii dhimma kana irratti hojjechuu danda’u. Fuulli kun hojii addaa tokko nageenyaan akka ta’e, ykn abbaa-hojii kee maal akka gochuu qabu hin ibsu.

Akkamitti clinician kee waa’ee hojii wajjin dubbachuu dandeenya?

Hojii kee keessatti hojiiwwan jiran, jijjiiramoota isaan hubatte ibsi. Rakkinni fayyaa hojii addaa tokko irratti dhiibbaa qabaachuu danda’a yoo ta’e, mallattoon akka gargaarsa barbaachisu agarsiisu maali, akkasumas ogeessi biraa hojii sana madaaluu danda’a yoo ta’e gaafadhu. Namni amanamaa tokko wajjin dhufuu barbaaddu illee, akka isin hin dhowwin itti murteessaa.

Qajeelfama yeroo doktora wajjin gaaffilee qopheessuu fi yaadota barreessuu qaba. Clinician kee maal akka madaaluu danda’u, akkasumas maal akka hojii hojii naannoo ykn madaalii hojii addaa barbaadu akka ta’e gaafachuu dandeessu. Qajeelfamni dementia waliigalaa madaalii fayyaa fi nageenyaa dhuunfaa dhiisuu hin danda’u.

Jijjiirama hojii irratti maal gargaaruu danda’a?

Yoo hojii tureeuu barbaadde, jijjiirama hojii kee irratti maal akka ta’uu danda’u gaafadhu. Dementia Australia filannoowwan akka karoora fayyadamuu, hojii tokko tokkoon xiyyeeffachuu, yaadota barreessuu, fi qajeelfama tarkaanfii tarkaanfiin hojii baay’ee barbaadamu qopheessuu akka ta’an ibsa. Hojii keessan irratti, akkasumas barreeffama ajajaa, kaalaandarii, rakkina xiqqaa ykn boqonnaa karoorfame irratti gaafachuu dandeessu.

Kunniin yaadota waliin mari’achuu malee, abbaa-hojii hundi fudhachuu ykn fayyadamuu qabu tarreessa miti. Jijjiirama tokko filadhu, rakkina hojii ulfaataa ta’e tokko furuu dandeessu. Yoo ati fi abbaa-hojii kee tarkaanfii tokko yaaltan, akkamitti deebi’uu fi milkaa’uu isaa akka qooddan waliin murteessi. Jijjiirama hojii tokko kan hojii tokkoof sirrii ta’e, kan biraa irratti sirrii ta’uu dhiisuu danda’a.

Abbaa-hojii koo himuu qabaa?

Odeeffannoo dhuunfaa kee maal akka qoodu murteessuu ati. Garuu seerri, kontiraatni ykn barbaachisummaan nageenyaa gahee kee irratti yoo jiraate kanaan ala. Barbaachisummaan biyya, naannoo fi hojii irratti garaagarummaa qaba. Dura kontiraata kee, imaammata abbaa-hojii, fi qajeelfama naannoo ilaali. Yoo waan hin beekne, ogeessa hojii amanamaa, miseensa walta’iinsaa, ykn ogeessa seeraa naannoo kee beekan wajjin mari’adhu.

Yoo filatte namoota tokko himuu, maal akka beeksisuu barbaadan, akkasumas deeggarsa maal akka gaafattan yaadadhu. Namicha abbaa-hojii tokko, ykn qunnamtii HR tokko duraan filachuu dandeessu. Odeeffannoo kee akkamitti akka itti gargaaramu, eenyu akka argu gaafadhu; kutaa hojii hundi tarkaanfii icciitii wal-fakkaatu akka qabu hin yaadin.

Hojiiwwan nageenya barbaachisu irratti, gahee kee dhaabuu ykn jijjiiruu yoo barbaachise, clinician kee fi ogeessa hojii naannoo amanamaa dafanii qunnamaa. Gaaffii hojii nageenya irratti akka dhaabbattu qajeelfama dhuunfaa tokko irratti hin hirkatin.

Diinagdee fi faayidaa maal ilaaluu qabna?

Sa’aatii kee jijjiiruu ykn hojii dhiisuu dura, faayidaalee abbaa-hojii kee irraa argaman ilaali. HR ykn qindaaʼaa faayidaa gaafadhu: boqonnaa, deeggarsa dhukkuba ykn diinagdee, ragaa fayyaa, fi yeroo dhumaa. Seerota ammaa barreeffamaan gaafadhu, akkasumas odeeffannoo argattu kopii qabaadhu.

Mirkanaa’uu, taaksii fi yeroo kan abbaa-hojii, kaaffaalee ykn naannoo irratti hundaa’a. Qajeelfamni Alzheimer’s Association faayidaalee abbaa-hojii ilaaluu fi mirkaneessa barreeffamaa eeggachuu gorsa. Murtii kee dhuunfaa irratti, ogeessa faayidaa ykn diinagdee amanamaa dafanii gaafadhu, kan waraqaa kee ilaalu. Waraqaa ykn ragaa irratti hundaa’uun gaaffilee dhuunfaa kee dhaabuu ykn deeggarsa xumuruu hin qabdu.

Maatiin kee immoo galii ykn sa’aatii jijjiiramuun dhiibbaa qabaachuu danda’a. Yoo barbaadde, waan sin irratti caalaa barbaachisu namoota amanamaa wajjin dubbadhu, filannoowwan barbaaddan irratti akka qorattan. Qajeelfama tarkaanfii jalqabaa booda mirkaneessa deeggarsa balbala fi gaaffilee dhufuu fi karoora yeroo dhufu ibsa.

Yoo sa’aatii hir’iste ykn dhiise maal godhu?

Hojii dhiisuun filannoo namoota tokko irratti sirrii ta’uu danda’a. Kun dadhabuu ta’uu hin qabu. Diinagdee, deeggarsa fayyaa, karoora guyyaa, fi namoota ati jaallatu yaadaa ni danda’a. Dura jijjiirama tokko godhuuf deeggarsa naannoo gaafadhu, akkasumas filannoowwan sin barbaachisan madaaluuf yeroo kenni.

Hojii qofaa jireenya keessaa tokko dha. Yoo hojii dhiistan ykn sa’aatii hir’istan, filannoo biroo ykn hariiroo gaarii ta’e yoo kennite, yeroo qophaatte filadhu. Namoonni maatii deeggarsa kennuu danda’u, garuu murtiin sun si hammeessuu qaba. Qajeelfama of-eeggannoo kunuunsitootaa deeggarsa gaafachuu namoota biroo irraa, akkasumas itti gaafatamummaa tokko namni tokko qofaan akka hin baatin yaadota qaba.