Fa motho yo o nang le bolwetse jwa go lebala a sa go itse

Fa motho yo o nang le bolwetse jwa go lebala a sa go gakologelwe, go ka nna go tlhaloganyesega ka bothata le go se itse se o ka se buang. O ka nna wa ipotsa gore a o tshwanetse go ipolelela gape ka botlalo. Maemo a farologane, ka jalo simolang ka se se thusang motho go ikutlwa a sireletsegile le a itumetse, e seng ka teko ya se a se gakologelwang.

Tataiso ya Alzheimer’s Association ka go lebala le go nna le tlhaelelo ya kitso e akaretsa go sa gakologelwa lelapa e le nngwe ya diphetogo tse di ka direga. Dementia Australia le Alzheimer’s Society di tlhalosa gore motho a ka akanya gore mongwe yo a mo itseng ke mongwe yo o sa tlwaelegang. Ke tataiso ya kakaretso; ga e kgone go bolelela gore ke ka ntlha yang phetogo e e direga.

Ke eng se se ka direga fa motho a sa nkitse?

Bolwetse jwa go lebala bo ka amantsha tsela e motho a gakologelwang ka yone batho le tsela e a bonang dilo ka yone. Motho a ka go akanya gore o mongwe wa lelapa kgotsa a sa itse gore le wena le mo amana jang. Seo ga se bontshe ka botlalo se se mo ikutlwisang ka wena. Tsepamisa maikutlo mo go ikutlweng gabotlhe ga gagwe le karabo ya gagwe ka nako eo.

Go gakologelwa go ka ama le go bona gabotlhe ga lefelo le le lefifi, bothata jwa go bona kgotsa go utlwa, bolwetse, dikgatlhego tsa dimelemo kgotsa lefelo le le sa tlwaelegang kgotsa phetogo ya tlwaelo. Tseno ke dilo tse di ka nnang gone, e seng tsela ya go lemoga ka bophelo lebaka. Fa phetogo e ncha kgotsa e tsenya kgatelelo ka metlha, bolelela ngaka ya gagwe se se diragetseng, mme o botse gore a e a lebelelwa.

Fa phaposi e le lefifi kgotsa e tletse batho, leka phetogo e le nngwe: bulela lebone, fokotsa modumo o o morago kgotsa tsamaya go ya lefelong le le tlwaelegileng. Botsa motho gore a o batla magalasi kgotsa ditlhoko tsa ditsebe fa a a dirisa. Dikgato tseno di ka thusa, mme ga di kgone go tlhalosa tlhaeletso e nngwe le e nngwe ya go se itse.

Ke ka re eng ka nako eo?

Atamela mo motho a ka go bonang ka teng, mme o bue ka lentswe le le khutsa le le tlwaelegileng. Bolelela leina la gago le bokhutshwane jwa gore o mang, jaaka o ka dira fa o mo dumedisa ka letsatsi le lengwe: “Dumela, ke Alex, morwadi wa gago.” Ka morago, emisa mme o lebelele karabo ya gagwe.

• Fa a ikutlwa a sena tshwenyo, tsweletsa puisano e e tlwaelegileng. Bua ka se se diragalang jaanong, kgotsa botsa gore a o batla go nna mmogo.
• Fa a belaela, naya thuso e khutshwane ya go mo kgodisa: “O sireletsegile. Ke mo go wena.” Mo neele nako ya go araba.
• Fa a tshoga kgotsa a go kopa go tsamaya, tlogela sebaka. Se mo ganetse go mo tshwara ka matla, se tlhoke go mo bontsha gore o ka mo gakologelwa, kgotsa se buisa tlhaloso e e mo tshosang.
• Fa a go bitsa ka leina le lengwe, o ka ipolelela gangwe fela, o se ka wa e dira kgaolo ya go lokisa. Fa a sa ntse a ikutlwa a nolofetse, fetela go kgang kgotsa tiro e a e ratang.

Dikeletso tsa puisano di gakgamatsa mafoko a a khutshwane le a a khutsafalang mme di eletsa go se botse dipotso kgotsa go ganetsana. Leka go se botse, “A o a gakologelwa gore ke mang?” Potso e ka utlwala e le tlhatlhobo mme e ka se thuse motho go go gakologelwa.

A sesupo se se tlwaelegileng se ka thusa?

Gangwe sesupo se ka thusa motho go go tlhaloganya, mme ga se ka dirisega mo go motho mongwe le mongwe. Leka sesupo se se bonolo le se le nngwe ka nako, mme o emise fa se oketsa kgatelelo.

• Bolelela leina la gago ka tlwaelo. Lentswe le a le itseng kgotsa tlhaloso e khutshwane e ka nna e lekane.
• Dirisa setshwantsho kgotsa sejo se se abelanang. Fa motho a itumelela ditshwantsho, o ka di lebelela mmogo o sa mo kopa go bitsa motho ope. Tataiso ya go gakologelwa ka tsa kgale e na le dikakanyo tsa go dirisa ditshwantsho ntle le go botsa dipotso.
• Leka tiro e e tlwaelegileng e le mmogo. Pina e e tlwaelegileng, seno kgotsa tiro e e tlwaelegileng e ka dira gore nako e nne bonolo. Latela karabo ya motho; go siame go fetola kgang kgotsa go fedisa ketelo.
• Fokotsa tshekamelo e e go potologang. Lebelela gore phaposi e na le lebone le le lekaneng le gore motho a na le magalasi kgotsa ditlhoko tsa ditsebe fa a a dirisa. Lefelo le le khutshwane le ka thusa fa batho ba le bantsi ba bua.

Se oketse dikeletso fa motho a sa ntse a sa ikutlwe a le botoka. Tlhaloso e e telele kgotsa mefuta ya ditshwantsho e ka mo tlhoka thata. Go nna mo gaufi ka khutso go ka nna go lekane; go siame go tlogela gore ya tlhoka, mme o leke gape ka nako e nngwe.

Ke ka dira jang gore ketelo e nne bonolo?

Fa motho a nna mo ntlong ya tlhokomelo kgotsa a bona badiri ba le bantsi, botsa batho ba ba itseng tlwaelo ya gagwe gore ke nako efe e a ikutlwang a le botoka ka yone. O ka etela ka nako e e khutsang, o tsamaye le mongwe yo a mo itseng, kgotsa o tlise sesi se le sengwe se se tlwaelegileng. Ke dikgetho tse o ka di akanyang, e seng tiro e batho botlhe ba lelapa ba tshwanetseng go e latela.

Pele ga ketelo, dira tshwetso ya se se ka go tshwarela ka bonolo. O ka rera tiro e le nngwe e e kgutshwane, o tlise lefoko la ditshwantsho kgotsa o nne fela mmogo. Fa motho a sa bonale a itse gore ke mang, o ka araba ditlhoko tsa gagwe ka nako eo. Se dire gore ketelo e ikaege ka gore a bua leina la gago kgotsa nnyaa.

Go a utlwala gore o ikutlwa o swabile, o nyatswe kgotsa o tshwenyegile. Bua le mongwe yo o mo tshepang, moeletsi kgotsa sehlopha sa tshegetso ya balesedi fa boitemogelo jono bo go tshwara. Tataiso ya go itlhokomela e na le mekgwa ya go kopa ba bangwe tshegetso.

Ke tshwanetse go batla thuso ya bongaka neng?

Fa go sa gakologelwa motho go ntse go nna sekai se se ncha, se se diragalang gantsi kgotsa se tlisa kgatelelo, bolelela ngaka ya motho. Kwala ka nako e se diragalang le se se neng se diragetse ka nako eo, go akaretsa phetogo ya bophelo, boroko, pono, go utlwa, dimelemo kgotsa tikologo. Se tshware kgotsa go fetola dimelemo ka tlhaloso ya tatakgolo.

Go lebala ga ka bonako kgotsa phetogo e e tlhaelang ya boitshwaro kgotsa bophelo di tlhoka tlhokomelo ya bongaka ka bonako. Tataiso ya NHS ka go lebala ga ka bonako e bolela gore o batle thuso ya bongaka ka nako e e lebelelang. Dirisa ditirelo tsa tshoganyetso kgotsa tsa tlhokomelo e e tlhokegang tse di kwa lefelong le motho a nnang gone.

Go sa go gakologelwa go ka nna thata ka bobedi. Dirisa mafoko a a bonolo, naya sesupo fela fa se thusa, mme o leke go dira gore maikutlo a motho a go tlhalele se se diragalang ka morago.