ሰብ ዝተመርመረ ዴመንሺያ ዘይፈልጥካ ምስ ዝኸውን

ሰብ ዝተመርመረ ዴመንሺያ ኣብ ዝኾነ ግዜ ዘይፈልጠካ እንተ ኮይኑ፣ እቲ ግዜ ሓመድ ከምኡውን ዘጠራጥር ክኸውን ይኽእል። እንታይ ክትብል ከም ዘለካ ወይ ዝምድናኻ ደጊምካ ክትገልጽ ኣለካ ድዩ ትሓስብ ይኸውን። ኩሉ ኩነታት ፈላሊ እዩ። ዝዝክሮ ነገር ንምፍታን ፈተና ዘይኮነ፣ ሰብ ብሰላም ዝስምዖ ዘሎ ነገር ምርካብ ጀምር።

መምርሒ Alzheimer’s Association ብዛዕባ ምርሳዕ ዝዝክሮን ግድፍታን ንስድራ ዘይምፍላጥ ካብ ዝኸውኑ ለውጥታት ይሓዝ። Dementia Australia ከምኡውን Alzheimer’s Society ሰብ ዝፈልጦ ሰብ ብኻልእ ሰብ ክሕዞ ከም ዝኽእል ይገልጹ። እዚ ሓፈሻዊ መምርሒ እዩ፣ ንሓደ ፍሉይ ለውጢ ንምንታይ ከም ዝመጽእ ብትኽክል ክነግረካ ኣይኽእልን።

ሰብ ዘይፈልጠኒ ኣብ ግዜ እንታይ ክካየድ ይኽእል?

ዴመንሺያ ዝዝክሮን ሰብ ዝርእዮ ነገር ብኸመይ ከም ዝትርጎሞ ክጽሎ ይኽእል። ንኣብነት ካልእ ዘመድ ክሕዞካ ወይ ብዛዕባ ዝምድናኻ ርግጸኛ ዘይኮነ ክኸውን ይኽእል። እዚ ብትኽክል ከም ዝስምዖ ኣይነግረካን። ኣብቲ ግዜ ብዛዕባ ምቕላሉን ምላሹን ኣተኩር።

ምፍላጥ ብዝተዓለ ብርሃን፣ ጸገም ርኢትን ስምዒትን፣ ሕማም፣ ጎንጺ መድሃኒት፣ ዘይፈለጦ ቦታ ወይ ለውጢ ልማድ እውን ክጽልዎ ይኽእል። እዚ ንምኽንያት ንምርካብ ዘይኮነ ዝኽእሉ ነገራት እዩ። ለውጢ ሓድሽ እንተ ኮይኑ ወይ ሰብ ብተደጋጋሚ እንተ ጸቕጠ፣ ንዝሕክም ብዝኾነ ነገር ንሓኪሙ ሓበሬታ ሃብ፣ ክምርመር ይግባእ ድዩ ሕተት።

ክፍሊ ዝጸለመ ወይ ዝበዝሕ እንተ ኮይኑ ሓደ ለውጢ ፈትን፦ ብርሃን ኣብራህ፣ ድምጺ ድሕረ-ኋላ ቀንስ፣ ወይ ናብ ዝፈልጦ ቦታ ኣንቀሳቕሶ። ሰብ መነጽርን መስምዒ ድምጺን እንተ ተጠቒሙ፣ ይደልዮ ድዩ ሕተቶ። እዞም ስጉምትታት ክሕግዙ ይኽእሉ፣ ግን ኩሉ ዝዓይነት ዘይምፍላጥ ብምኽንያት ክፈልጡ ኣይኽእሉን።

ኣብ ግዜኡ እንታይ ክብል ይኽእል?

ሰብ ክርእየካ ዝኽእል ቦታ ቅረብ፣ ብድምጺ ቀሊልን ዝፈልጦን ዘረብ። ከምቲ ብካልእ መዓልቲ ዝሰላመካ ዝበልካ ዝኣክል፣ ስምካን ዝምድናኻን ብቀሊሉ ንገር፤ ንኣብነት፦ «ሰላም፣ ኣሌክስ እየ፣ ጓልኻ።» ድሕሪኡ ሓደ ግዜ ጸንሕ፣ ብኸመይ ከም ዝምልስ ተመልከት።

• ዘይ ጸቕጢ እንተ ዝመስል፣ ዘውትር ዘረባ ቀጽል። ዝካየድ ሎሚ ዝዛረብ፣ ወይ ሓደ ኮይንካ ክትቀመጥ ሕተቶ።
• ዝጠራጠረ እንተ ዝመስል፣ ሓጺር ተስፋ ሃብ፦ «ሓቚፍካ ኣለኻ፣ ኣብ ጎንኻ ኣሎኩ።» ምላሽ ክህብ ግዜ ሃብ።
• ዝፈርህ ወይ ክትወጽእ ዝሓትት እንተ ዝመስል፣ ድሕር በል ቦታ ሃብ። ብግዴታ ኣይትሕቖፎ፣ ንማንነትካ ኣይትግደዶ፣ ዝጸምዖ ሓበሬታ ኣይትደጋገም።
• ብካልእ ስም እንተ ጸውዩካ፣ ብሓንሳብ ንርእስኻ ኣርኣይ፣ ብዘይ ምቕናዕ ኣይትሕርም። ብሰላም እንተ ቀጸሉ ናብ ዝፈትዎ ርእሲ ወይ ዕዮ ተመለስ።

መምርሒ ርክቢ ሓጺርን ብሰላም ዘረባን፣ ፈተናን ምክራክርን ከይትገብር ይመክር። “ማን ምዃነይ ትዝክር ዲኻ?” ዝብል ሕቶ ኣይትሓት። ሕቶ ከም ፈተና ክስምዖ ይኽእል፣ ሰብ ክፈልጦ ድማ ክሕግዝ ኣይኽእልን።

ዝፈልጦ ምልክት ክሕግዝ ይኽእል ድዩ?

ገለ ግዜ ምልክት ሰብ ኣብ ቦታኻ ክርድኦ ይሕግዝ፣ ግን ንኹሉ ኣይሰርሕን። ሓደ ግዜ ሓደ ቀሊል ምልክት ፈትን፣ ጸቕጢ እንተ ወሰኸ ደው በል።

• ስምካ ብተፈጥሮኣዊ መገዲ ንገር። ዝፈልጦ ድምጺን ሓጺር ኣርኣይ ርእስካን ጥራይ ክኸፍእ ይኽእል።
• ስእሊ ወይ ብሓባር ዝጥቀምሉ ነገር ተጠቐም። ሰብ ስእሊ ዝፈትዎ እንተ ኮይኑ፣ ዝተኻእለ ሰብ ብስም ከይጽውዕ ብሓባር ክርእይዎ ይኽእሉ። መምርሒ ዝዝክሮ ነገር ብዘይ ምሕታት ስእሊ ንምጥቃም ሓሳባት ኣለዎ።
• ሓደ ልሙድ ብሓባር ዝግበር ዕዮ ፈትን። ዝፈልጦ ዘፈን፣ ሓደ መስተ ወይ ቀሊል ዕዮ ግዜ ክሓጽሮ ይኽእል። ብምላሹ ሰብ ተኸተል፤ ርእሲ ምቕያር ወይ ጉብኝት ምውዳእ ድማ ቀሊል እዩ።
• ዝኣንጸረ ጸገም ቀንስ። ክፍሊ ብርሃን ዝኣክል ምዃኑን፣ ሰብ መነጽር ወይ መስምዒ ድምጺ ዘለዎ እንተ ኮይኑ ምልባሱን ኣረጋግጽ። ብዙሓት ዝዛረቡሉ ቦታ እንተ ኮይኑ ዝጸምቀ ቦታ ክሕግዝ ይኽእል።

ሰብ ዘይምችው እንተ ኮይኑ ምልክታት ኣይትውስኽ። ሓደ ዝኣክል ሓበሬታ ወይ ብዙሕ ስእልታት ሰብ ክኸቦ ይኽእሉ። ብሰላም ምህላው ዝኣክል ኮይኑ ይኽእል፤ ዕረፍቲ ክትወስድን ካልእ ግዜ ተመለስ ኢልካ ክትፍትን ይሕሸካ።

ብኸመይ ጉብኝት ቀሊል ክኸውን ይኽእል?

ሰብ ኣብ ቤት ክንክን ዝነብር እንተ ኮይኑ ወይ ብዙሓት ረዳእቲ ዝርእይ እንተ ኮይኑ፣ ልማዱ ዝፈልጡ ሰባት ብዝበለጸ ዝምቻኣሉ ግዜ ሕተቱ። ጸጥ ዝበለ ግዜ ክትበጽሕ፣ ዝፈልጦ ሰብ ሒዝካ ኪድ፣ ወይ ሓደ ዝፈልጦ ነገር ኣምጽእ ይኽእል። እዚ ኣማራጺታት እዮም፣ ንኹሉ ስድራ ዝግባእ ግዜ ሰሌዳ ኣይኮኑን።

ቅድሚ ጉብኝት፣ ንርእስካ ዝምቻእ እንታይ ምዃኑ ውሳን። ሓጺር ዕዮ ክትድልይ፣ ኣልበም ስእሊ ክትመጽእ፣ ወይ ብሓባር ጥራይ ክትቀመጥ ትኽእል። ሰብ ማንነትካ ዘይፈልጥ መሲሉ እንተ ኮይኑ፣ ኣብ ግዜኡ ንድልየቱ ምላሽ ክትህብ ትኽእል። ጉብኝትካ ስምካ ክብል ዝብል ኣይኮነን።

ሓዘን፣ ምንዳድ ወይ ምስምባት ምስምዖ ዘይከኣል ኣይኮነን። ናብ ዝኣመንካዮ ሰብ፣ ኣማኻሪ ወይ ናይ ተንከባካቢ ደገፍ ጉጅለ ተዘራረብ፣ ጸቕጢ ኣብ ልብኻ እንተ ዝጸንሐ። መምርሒ ርእስካ ምክንካን ካልኦት ሓገዝ ንምሕታት ኣገባባት ይሓዝ።

መዓስ ጥዕናዊ ሓገዝ ክሓትት?

ሰብ ምፍላጥ ሓድሽ ጥለት እንተ ኮይኑ፣ ብተደጋጋሚ ወይ ጸቕጢ ዘምጽእ እንተ ኮይኑ፣ ንሓኪም ሰብ ሓብሮ። ግዜኡን ዝነበረ ካልእ ነገርን ጽሓፍ፤ ንኣብነት ለውጢ ጥዕና፣ ድቃስ፣ ብርሃን፣ ርኢትን ስምዒትን፣ መድሃኒትን ኣካባቢን። ብሓፈሻዊ ጽሑፍ ጥራይ መድሃኒት ኣይትጅምር፣ ኣይትአቁም፣ ኣይትቕይር።

ድንገተኛ ጭንቀትን ድንገተኛ ለውጢ ባህርይን ጥዕናን ህጹጽ ሕክምና ይደልዮ። መምርሒ NHS ብዛዕባ ድንገተኛ ጭንቀት ብቐጥታ ሕክምና ክረኽብ ይብል። ኣብ ቦታ ዝነብር ሰብ ናይ ኣካባቢ ህጹጽ ወይ ህጹጽ ክንክን ስርዓት ተጠቐም።

ዘይፈልጥካ ምዃን ንክልቲኡኹም ጸገም ክኸውን ይኽእል። ቃላትካ ቀሊል ግበር፣ ምልክት ክሕግዝ ጥራይ ሃብ፣ ቀጺሉ ዝካየድ ነገር ብስምዒት ሰብ ይምራሕ።